Dergiler / Mehmet Akif Ersoy Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi / 2026 / Sayı: 43

MEMLÛK DEVLETİ’NDE MUHYİDDÎN İBNÜ’L-ARABÎ ETKİSİ

THE INFLUENCE OF IBN AL-‘ARABĪ IN THE MAMLUK STATE

Nihal Gezen(Aksaray Üniversitesi)0000-0002-3075-2532
Sayfa
—
Yayın Tarihi
2026-06-17
🏛️Bu makalenin bibliyografik verileri ve tam metin bağlantısı DergiPark üzerinden sağlanmıştır.
DergiPark Kaydı ↗
✨

Yapay Zeka Hızlı Bakış & Çıkarımlar

AI Insight
⚡ TL;DR(1 Cümlede Hızlı Çıkarım)

Bulgular, İbnü’l-Arabî’nin tasavvuf anlayışının yalnızca dinî çevrelerle sınırlı kalmayıp halk inancı, tarikat yapıları ve eğitim kurumları üzerinde de etkili olduğunu göstermektedir.

📌 3 Maddede Bu Makale

🎯
Amaç & Hipotez:Bu çalışma, 12. ve 13. yüzyıllarda yaşamış büyük mutasavvıf Muhyiddîn İbnü’l-Arabî’nin düşüncelerinin Memlûk Devleti (1250–1517) dönemindeki dinî, entelektüel ve toplumsal etkilerini incelemeyi amaçlamaktadır.
📊
Temel Bulgular & Veri:Bulgular, İbnü’l-Arabî’nin tasavvuf anlayışının yalnızca dinî çevrelerle sınırlı kalmayıp halk inancı, tarikat yapıları ve eğitim kurumları üzerinde de etkili olduğunu göstermektedir.
💡
Sonuç & Katkı:Sonuç olarak, İbnü’l-Arabî’nin öğretileri Memlûk dönemi aracılığıyla İslam düşünce tarihinde süreklilik kazanan güçlü bir entelektüel miras oluşturmuştur.
🔬Tür:Araştırma Makalesi
📍Kapsam:Genişletilmiş Akademik Örneklem
⚙️Değişkenler:Tarih · Tasavvuf · Memlûk Devleti

Özet

Bu çalışma, 12. ve 13. yüzyıllarda yaşamış büyük mutasavvıf Muhyiddîn İbnü’l-Arabî’nin düşüncelerinin Memlûk Devleti (1250–1517) dönemindeki dinî, entelektüel ve toplumsal etkilerini incelemeyi amaçlamaktadır. Araştırmanın odağında, özellikle İbnü’l-Arabî’nin “vahdet-i vücûd” öğretisinin Memlûk toplumunda nasıl karşılık bulduğu ve bu öğretinin tasavvuf kurumları, eğitim hayatı ve düşünsel çevreler üzerindeki yansımaları yer almaktadır. Nitel araştırma yöntemlerinden tarihsel-doküman analizi yaklaşımı benimsenmiş; İbnü’l-Arabî’nin temel eserleri, Memlûk dönemi tarihî kaynakları ve modern akademik çalışmalar incelenmiştir. Bulgular, İbnü’l-Arabî’nin tasavvuf anlayışının yalnızca dinî çevrelerle sınırlı kalmayıp halk inancı, tarikat yapıları ve eğitim kurumları üzerinde de etkili olduğunu göstermektedir. Bazı eleştirilere rağmen eserlerinin okutulmaya devam etmesi, onun düşüncelerinin Memlûk entelektüel dünyasında kalıcı bir otorite kazandığını ortaya koymaktadır. Sonuç olarak, İbnü’l-Arabî’nin öğretileri Memlûk dönemi aracılığıyla İslam düşünce tarihinde süreklilik kazanan güçlü bir entelektüel miras oluşturmuştur.

Abstract

This study aims to examine the religious, intellectual, and social impacts of the ideas of the great Sufi Muhyiddīn Ibn al-ʿArabī, who lived in the 12th and 13th centuries, during the Mamluk State (1250–1517). The focus of the research is particularly on how Ibn al-ʿArabī’s doctrine of waḥdat al-wujūd (the unity of being) was received in Mamluk society and on the reflections of this doctrine in Sufi institutions, educational life, and intellectual circles. Employing a qualitative research method, the study adopts a historical-document analysis approach, examining Ibn al-ʿArabī’s major works, historical records from the Mamluk period, and modern academic studies. The findings indicate that Ibn al-ʿArabī’s Sufi thought was not confined to religious circles but also exerted a significant influence on popular belief, Sufi orders, and educational institutions. Despite certain criticisms, the continued teaching of his works demonstrates that his ideas attained lasting authority within the Mamluk intellectual milieu. In conclusion, Ibn al-ʿArabī’s teachings constitute a powerful intellectual legacy that gained continuity in the history of Islamic thought through the Mamluk period.

🔖

Bu Makaleye Atıf Yap

Gezen, N. (2026). MEMLÛK DEVLETİ’NDE MUHYİDDÎN İBNÜ’L-ARABÎ ETKİSİ. Mehmet Akif Ersoy Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, Sayı: 43. https://doi.org/10.20875/makusobed.1871513

📄 Tam Metin PDF Okuyucu

📄

PDF görüntüleyici hazırlanıyor...

Kaynakça (30)

  1. Arıcı, M. (2011). VII./XIII. yüzyıl İslâm düşüncesinde Fahreddin Râzî ekolü. İslâm Araştırmaları Dergisi, 26, 1-37. https://izlik.org/JA76FH99FY
  2. Askalânî, İ. H. (1969). İnbâʾ el-ġumr bi-enbâʾi’l-ʿumr (H. Habeşî, Thk.; C. 2). Kahire.
  3. Aynî, B. M. (2010). ʿİkdü’l-cumân fî târîḫi ehli’z-zamân (M. M. Emin, Thk.). Kahire.
  4. Azamat, N. (2001a). Kādiriyye. Türkiye Diyanet Vakfı İslâm Ansiklopedisi (C. 24, ss. 131-136). TDV Yayınları.
  5. Azamat, N. (2001b). Kalenderiyye. Türkiye Diyanet Vakfı İslâm Ansiklopedisi (C. 24, ss. 253-256). TDV Yayınları.
  6. Baybars el-Mansûrî. (1998). Zübdetü’l-fikre fî târîḫi’l-hicre (D. S. Richards, Thk.). Das Arabische Buch.
  7. Bayhan, A. A. (2021). Farklı dönemlerden örneklerle Mısır’daki tarikat yapılarının gelişmesi. Türk Kültürü ve Hacı Bektaş Veli Araştırma Dergisi, 99, 39-76. https://izlik.org/JA95TT38YH
  8. Bayrakdar, M. (1994). Dâvûd-i Kayserî. Türkiye Diyanet Vakfı İslâm Ansiklopedisi (C. 9, ss. 32-35). TDV Yayınları.
  9. Demirci, M. (1994). Desûkiyye. Türkiye Diyanet Vakfı İslâm Ansiklopedisi (C. 9, s. 212). TDV Yayınları.
  10. Demirli, E. (2012). Vahdet-i vücûd. Türkiye Diyanet Vakfı İslâm Ansiklopedisi (C. 42, ss. 431-435). TDV Yayınları.
  11. el-Kalkaşandî, E. A. (1973). Ṣubḥu’l-aʿşâ (Komisyon, Nşr.). Mektebetü’l-ʿArabiyye.
  12. Fernandes, L. (1988). The evolution of a Sûfî institution in Mamluk Egypt: The khanqah. Berlin.
  13. Gürer, D. (2003). Medyeniyye. Türkiye Diyanet Vakfı İslâm Ansiklopedisi (C. 28, s. 348). TDV Yayınları.
  14. Homerin, E. (2002). Memlûklar dönemi Mısır’ında sûfiler ve tasavvuf aleyhtarları (S. Çift, Çev.). Uludağ Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Dergisi, 11(1), 243-264. https://izlik.org/JA33NC37GX
  15. İbn Arabî, (2007-2012). Fütûhât-ı Mekkiyye. C.1-18. Çev. E. Demirli, Litera Yayıncılık.
  16. İbn Haldûn. (2000). Kitâbü’l-ʿİber ve dîvânü’l-mübtedeʾ ve’l-ḫaber (H. Şehhade & S. Zekkâr, Neş.; 5 cilt). Beyrut.
  17. İbn Kesîr. (2017). el-Bidâye ve’n-nihâye (M. Keskin, Çev.). Çağrı Yayınları.
  18. Kara, M. (1992). Bedeviyye. Türkiye Diyanet Vakfı İslâm Ansiklopedisi (C. 5, ss. 318-319). TDV Yayınları.
  19. Kavak, A. (2016). Muhyiddîn İbnü’l-Arabî’nin Şam tasavvuf düşüncesine tesir kanalları ve meşhur takipçileri. Universal Journal of Theology, 1(1), 51-73. https://izlik.org/JA36JT76KC
  20. Kılıç, M. E. (1999). Muhyiddîn İbnü’l-Arabî. Türkiye Diyanet Vakfı İslâm Ansiklopedisi (C. 20, ss. 493-516). TDV Yayınları.
  21. Konuk, Ahmet Avni. (2013). Muhyiddîn İbnu’l Arabî Fusûsu’l-Hikem Tercüme ve Şerhi. www.terzibaba13.org.
  22. Makrizî, T. A. (1997). Kitâbü’s-sülûk li-maʿrifeti düveli’l-mülûk (M. A. Atâ, Thk.). Dârü’l-Kütübi’l-İlmiyye.
  23. Nuaymî, A. (1990). ed-Dâris fî târîḫi’l-medâris (2 cilt). Dârü’l-Kütübi’l-İlmiyye.
  24. Ocak, A. Y. (2004). Türkiye Selçukluları devrinde şehirli tasavvufî düşünce yahut Mevlânâ’yı yetiştiren ortam. III. Uluslararası Mevlânâ Kongresi Bildirileri. Konya.
  25. Ocak, A. Y. (2022). Osmanlı Devleti ve İbn Arabîcilik. Osmanlı Araştırmaları, 59, 1-29. https://doi.org/10.18589/oa.1145620
  26. Öngören, R. (2011). Tasavvuf. Türkiye Diyanet Vakfı İslâm Ansiklopedisi (C. 40, ss. 119-126). TDV Yayınları.
  27. Özel, A. M. (2010). Şâzeliyye. Türkiye Diyanet Vakfı İslâm Ansiklopedisi (C. 38, ss. 387-390). TDV Yayınları.
  28. Suyûtî, C. (2012). İmam Suyûtî’nin İbn Arabî’ye dair bir risalesi: Tenbîhü’l-ġabî bi-tebrieti İbn Arabî (F. İdiz, Çev.). Dicle Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Dergisi, 14(1), 329-356.
  29. Tahralı, M. (2008). Rifâiyye. Türkiye Diyanet Vakfı İslâm Ansiklopedisi (C. 35, ss. 99-103). TDV Yayınları.
  30. Uludağ, S. (1997). Hankah. Türkiye Diyanet Vakfı İslâm Ansiklopedisi (C. 16, ss. 43-46). TDV Yayınları.