KaydedilenlerDerginizi ekleyin

Dergiler / Ankara Üniversitesi Eğitim Bilimleri Fakültesi Dergisi / 2026 / Cilt: 59 Sayı: 2

Öğretmen İstihdamı Bağlamında Öğretmenlik Mesleğinin Toplumsal Statüsüne İlişkin Bir İnceleme

An Examination of the Social Status of the Teaching Profession in the Context of Teacher Employment

Tuğba Alagöz(MERSIN UNIVERSITY, FACULTY OF EDUCATION)0000-0003-4300-2076
Binali Tunç(Mersin Üniversitesi)0000-0003-3636-209X
Sayfa
685–725
Yayın Tarihi
2026-08-06
🏛️Bu makalenin bibliyografik verileri ve tam metin bağlantısı DergiPark üzerinden sağlanmıştır.
DergiPark Kaydı ↗
✨

Yapay Zeka Hızlı Bakış & Çıkarımlar

AI Insight
⚡ TL;DR(1 Cümlede Hızlı Çıkarım)

Bulgular, atama belirsizliğinin mesleki prestij ve güven algısını zayıflattığını; ücretli öğretmenlik gibi geçici istihdam biçimlerinin öğretmenlik mesleğini güvencesiz ve düşük statülü bir iş olarak görünür kıldığını; öğretmen adaylarında motivasyon kaybı, gelecek kaygısı ve değersizlik hissini güçlendirdiğini; lise öğrencilerinin ise öğretmenliği daha az cazip bir kariyer seçeneği olarak değerlendirdiğini göstermektedir.

📌 3 Maddede Bu Makale

🎯
Amaç & Hipotez:Bu çalışma, ataması yapılmayan öğretmen olgusunun öğretmenlik mesleğinin toplumsal statü algısına nasıl yansıdığını, üç paydaş grubunun deneyim ve değerlendirmeleri üzerinden incelemeyi amaçlamaktadır.
📊
Temel Bulgular & Veri:Araştırma, nitel durum çalışması deseniyle yürütülmüş; 2024-2025 eğitim-öğretim yılında Niğde ili merkez ilçede görev yapan öğretmenler (n=11), ataması yapılmayan/atanma sürecindeki öğretmen adayları (n=9) ve üniversite tercihi aşamasındaki ortaöğretim son sınıf öğrencileri (n=15) ile yarı yapılandırılmış görüşmeler gerçekleştirilmiştir.
💡
Sonuç & Katkı:Bulgular, atama belirsizliğinin mesleki prestij ve güven algısını zayıflattığını; ücretli öğretmenlik gibi geçici istihdam biçimlerinin öğretmenlik mesleğini güvencesiz ve düşük statülü bir iş olarak görünür kıldığını; öğretmen adaylarında motivasyon kaybı, gelecek kaygısı ve değersizlik hissini güçlendirdiğini; lise öğrencilerinin ise öğretmenliği daha az cazip bir kariyer seçeneği olarak değerlendirdiğini göstermektedir.
🔬Tür:Modelleme & Sayısal Simülasyon
📍Kapsam:2024-2025 Verileri
⚙️Değişkenler:Ataması yapılmayan öğretmen · mesleki statü · öğretmen istihdamı

Özet

Bu çalışma, ataması yapılmayan öğretmen olgusunun öğretmenlik mesleğinin toplumsal statü algısına nasıl yansıdığını, üç paydaş grubunun deneyim ve değerlendirmeleri üzerinden incelemeyi amaçlamaktadır. Araştırma, nitel durum çalışması deseniyle yürütülmüş; 2024-2025 eğitim-öğretim yılında Niğde ili merkez ilçede görev yapan öğretmenler (n=11), ataması yapılmayan/atanma sürecindeki öğretmen adayları (n=9) ve üniversite tercihi aşamasındaki ortaöğretim son sınıf öğrencileri (n=15) ile yarı yapılandırılmış görüşmeler gerçekleştirilmiştir. Veriler içerik analizi ile çözümlenmiş, kodlamalar arası güvenirlik Miles ve Huberman (1994) formülüyle %87 olarak hesaplanmıştır. Bulgular, atama belirsizliğinin mesleki prestij ve güven algısını zayıflattığını; ücretli öğretmenlik gibi geçici istihdam biçimlerinin öğretmenlik mesleğini güvencesiz ve düşük statülü bir iş olarak görünür kıldığını; öğretmen adaylarında motivasyon kaybı, gelecek kaygısı ve değersizlik hissini güçlendirdiğini; lise öğrencilerinin ise öğretmenliği daha az cazip bir kariyer seçeneği olarak değerlendirdiğini göstermektedir. Sonuçlar, öğretmen arz-talep dengesine dayalı şeffaf planlama, atama takviminin öngörülebilirliği ve öğretmen istihdamında kalıcı modellerin güçlendirilmesi gibi politika iyileştirmelerinin, mesleğin toplumsal statüsünü desteklemede kritik olduğunu ortaya koymaktadır.

Abstract

This study aims to examine how the phenomenon of unassigned teachers reflects on the perceived social status of the teaching profession, based on the experiences and evaluations of three stakeholder groups. The research was conducted using a qualitative case study design; semi-structured interviews were conducted with teachers working in the central district of Niğde province during the 2024-2025 academic year (n=11), unassigned/teaching candidates in the assignment process (n=9), and upper secondary school final-year students in the university selection phase (n=15). The data were analysed using content analysis, and inter-coder reliability was calculated as 87% using the Miles and Huberman (1994) formula. The findings show that appointment uncertainty weakens perceptions of professional prestige and confidence; temporary forms of employment, such as paid teaching, make the teaching profession appear insecure and low-status; it increases demotivation, anxiety about the future and feelings of worthlessness among teacher candidates; and secondary school students consider teaching a less attractive career option. The findings reveal that policy improvements such as transparent planning based on teacher supply and demand, predictability of the appointment schedule, and strengthening permanent models of teacher employment are critical in supporting the social status of the profession.

🔖

Bu Makaleye Atıf Yap

Alagöz, T., Tunç, B. (2026). Öğretmen İstihdamı Bağlamında Öğretmenlik Mesleğinin Toplumsal Statüsüne İlişkin Bir İnceleme. Ankara Üniversitesi Eğitim Bilimleri Fakültesi Dergisi, Cilt: 59 Sayı: 2, 685–725. https://doi.org/10.30964/auebfd.1868338

📄 Tam Metin PDF Okuyucu

📄

PDF görüntüleyici hazırlanıyor...

Kaynakça (50)

  1. Abbasioğlu, E. (2017). Japonya ve Finlandiya’da öğretmen yetiştirme ve atama sisteminin Türkiye ile karşılaştırılması [A comparative study of teacher training and appointment system in Japan, Finland and Turkey] (Tez no: 491440) [Yayımlanmamış yüksek lisans tezi, Yıldız Teknik Üniversitesi]. Yükseköğretim Kurulu Başkanlığı Ulusal Tez Merkezi. https://tez.yok.gov.tr/UlusalTezMerkezi/TezGoster?key=vbVkXe1KChYWNElr1MuLZqxNLifwPr5Ie_Umun34TGZQLfjX0dmjiNJ3DfhrVRnq
  2. Akpunar, B., & Erdamar, F. S. (2020). Öğretmen istihdamı ve atanamayan öğretmenler bağlamında aşırı eğitimlilik sorunu [Teacher employment and problem of being overeducated in terms of unemployed teachers]. Elektronik Sosyal Bilimler Dergisi, 19(74), 824-840. https://izlik.org/JA67JH66XG
  3. Alkan, A. G. (2023). Mezun istihdam edilebilirlik göstergeleri bağlamında Türkiye’de öğretmen yetiştirme sürecinin değerlendirilmesi [Alumni employability indicators in the context of evaluation teacher training process in Turkey]. Premium E-Journal of Social Sciences, 7(26), 50-56. https://doi.org/10.37242/pejoss.4287
  4. Apple, M. W. (1986). Teachers and texts: A political economy of class and gender relations in education. Routledge & Kegan Paul.
  5. Aydın, A. M., & Arastaman, G. (2024). Öğretmen istihdam politikalarının beşeri ve sosyal sermaye kuramı açısından incelenmesi: Eleştirel bir yaklaşım [Investigation of teacher employment policies in terms of human and social capital theory: A critical approach]. Bogazici University Journal of Education, 41(2), 1-22. https://doi.org/10.52597/buje.1293680
  6. Aydın, A., Sarıer, Y., Uysal, Ş., Aydoğdu-Özoğlu, E., & Özer, F. (2014). Türkiye’de öğretmen istihdamı politikalarının değerlendirilmesi [Evaluation of teacher employment policies in Turkey]. Kuram ve Uygulamada Eğitim Yönetimi, 20(4), 397-420. https://kuey.net/index.php/kuey/article/view/181
  7. Aydin, I., Güner Demir, T., & Erdemli, Ö. (2015). Teacher’s views regarding the social status of the teaching profession. The Anthropologist, 22(2), 146-156. http://krepublishers.com/02-Journals/T-Anth/Anth-22-0-000-15-Web/Anth-22-2-000-15-Abst-PDF/T-ANTH-SV-22-2-146-15-1545-Erdemli-O-P/T-ANTH-SV-22-2-146-15-1545-Erdemli-O-P-Tx[1].pdf
  8. Ayna, Y., & Deniz, L. (2022). Ücretli öğretmenlik: Bir metafor çalışması [Paid teaching: A metaphor study]. Necmettin Erbakan Üniversitesi Ereğli Eğitim Fakültesi Dergisi, 4(1), 53-71. https://izlik.org/JA96PC82NK
  9. Bilir, A. (2011). The historical evolution of teacher training and employment policies in Turkey. Ankara University Journal of Faculty of Educational Sciences, 44(2), 223-246. https://doi.org/10.1501/Egifak_0000001231
  10. Cohen, L., Manion, L., & Morrison, K. (2007). Research methods in education (6th ed.). Routledge.
  11. Creswell, J. W. (2013). Research design: Qualitative, quantitative, and mixed methods approaches (4th ed.). SAGE.
  12. Dağ, N. (2020). Prekarizasyon bağlamında öğretmenlik [Teaching profession in the context of precarization]. Anadolu Üniversitesi Eğitim Fakültesi Dergisi, 4(4), 365-379. https://doi.org/10.34056/aujef.800680
  13. Dawson, B., & Trapp, R. G. (2001). Basic & clinical biostatistics. McGraw-Hill.
  14. Dewey, J. (1930). Mektep ve cemiyet [School and society]. Devlet Matbaası.
  15. Eccles, J. S., & Wigfield, A. (2002). Motivational beliefs, values, and goals. Annual Review of Psychology, 53, 109-132. https://doi.org/10.1146/annurev.psych.53.100901.135153
  16. Eğitim Reformu Girişimi. (2023). Eğitim izleme raporu 2023 [Education monitoring report]. https://www.egitimreformugirisimi.org/wp-content/uploads/2023/12/EgitimIzlemeRaporu2023.pdf
  17. Erkol, H., & Kaya, Ö. Ş. (2023). Osmanlı İmparatorluğu’ndan Türkiye Cumhuriyeti’ne: Öğretmen istihdam politikalarının tarihsel seyri [From the ottoman empire to the republic of Turkey: A historic sequence of teacher employment policies]. Uluslararası Akademik Birikim Dergisi, 6(5), 1206-1221. https://akademikbirikimdergisi.com/index.php/uabd/article/view/209/226
  18. Evci, B., Evci, A., Arısan, G., & Gerçek, A. (2024). Öğretmen istihdam biçimleri: Ücretli öğretmenlik [Forms of teacher employment: Salaried teaching]. Ulusal Eğitim Dergisi, 4(1), 286-296. https://doi.org/10.5281/zenodo.10600617
  19. Everton, T., Turner, P., Hargreaves, L., & Pell, T. (2007). Public perceptions of the teaching profession. Research Papers in Education, 22(3), 247-265. https://doi.org/10.1080/02671520701497548
  20. Fauziah, A., Kim, M., Aye, M., Hakizimana, V., & Hur, J. (2021). Impact of the society’s perception on teachers’ professionalism. Journal of Education and Learning, 15(4), 545-551. https://files.eric.ed.gov/fulltext/EJ1324499.pdf
  21. Fuller, C., Goodwyn, A., & Francis-Brophy, E. (2013). Advanced skills teachers: Professional identity and status. Teachers and Teaching, 19(4), 463-474. https://doi.org/10.1080/13540602.2013.770228
  22. Gül-Avşar, N. (2007). Türk milli eğitim sisteminde 1963-1980 ile 1980-2000 yılları arasında öğretmen yetiştirme ve atama politikalarının değerlendirilmesi [The evaluation of policies concerning teacher training and appointing for primary education within Turkish National Education System between 1963-1980 and 1980-2006] (Tez no: 226979) [Yayımlanmamış yüksek lisans tezi, Marmara Üniversitesi]. Yükseköğretim Kurulu Başkanlığı Ulusal Tez Merkezi. https://tez.yok.gov.tr/UlusalTezMerkezi/TezGoster?key=-Z0vbSUgrhM9fXoGkRe6Q-L0y5dqGz7OtSUbpIWD_FVX5VeQ455i8SjJ--HsHNss
  23. Hoyle, E. (2001). Teaching prestige, status and esteem. Educational Management Administration & Leadership, 29(2), 139-152. https://doi.org/10.1177/0263211X010292001
  24. Karapınar, A., & Hatipoğlu, Z. (2021). Özel öğretim kurumlarında görev alan öğretmenlerin iş güvencesi algısının örgütsel bağlılık ve performansa etkisi [The perceptions of job security by the teachers working in private educations institutions affect the perceptions of performance and organizational commitment]. Yıldız Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, 5(1), 52-64. https://izlik.org/JA48FW67ZK
  25. Kılıç, S., & Tunç, B. (2022). Neoliberal politikaların öğretmenliğe yansımaları: Okul yöneticisi ve öğretmen görüşlerine dayalı bir değerlendirme [The reflections of neoliberal policies on the teaching: An evaluation based on the views of school administrators and teachers]. Trakya Eğitim Dergisi, 12(3), 1781-1798. https://doi.org/10.24315/tred.1108363
  26. Kiraz, Z., & Kurul, N. (2018). Türkiye’de öğretmen işsizliği ve ataması yapılmayan öğretmenler hareketi [Unemployment of Teachers in Turkey and Unassigned Teachers’ Act]. Mersin Üniversitesi Eğitim Fakültesi Dergisi, 14(1), 270-302. https://doi.org/10.17860/mersinefd.344474
  27. Lincoln, Y. S., & Guba, E. G. (1985). Naturalistic inquiry. SAGE.
  28. Merriam, S. B. (1998). Qualitative research and case study applications in education. Jossey-Bass.
  29. Merriam, S. B. (2009). Qualitative research: A guide to design and implementation. Jossey-Bass.
  30. Mertens, D. M. (2014). Research and evaluation in education and psychology: Integrating diversity with quantitative, qualitative, and mixed methods. SAGE.
  31. Mete, Y. A. (2009). Fırsat eşitliği temelinde öğretmen atama politikaları- nesnel çözümleme/öznel tanıklıklar [Teacher appointment policies based on equal opportunity approach analysis / subjective testimony] (Tez no: 249035) [Yayımlanmamış yüksek lisans tezi, Kocaeli Üniversitesi]. Yükseköğretim Kurulu Başkanlığı Ulusal Tez Merkezi. https://tez.yok.gov.tr/UlusalTezMerkezi/TezGoster?key=CwVIqqBuz1VkysVpueogAeb-7MeV3PE64Rme_bI7Se-0jIf1kbsQI-r5RqGWHJPQ
  32. Millî Eğitim Bakanlığı. (2025, 18 Nisan). 15 bin öğretmen alımına ilişkin alan bazında kontenjan dağılımı açıklandı [The distribution of quotas by subject area for the recruitment of 15,000 teachers has been announced]. https://www.meb.gov.tr/15-bin-ogretmen-alimina-iliskin-alan-bazinda-kontenjan-dagilimi-aciklandi/haber/38976/tr
  33. Millî Eğitim Bakanlığı. (2025, 30 Eylül). 2024-2025 örgün eğitim istatistikleri açıklandı [The 2024-2025 formal education statistics have been released.]. https://www.meb.gov.tr/2024-2025-orgun-egitim-istatistikleri-aciklandi/haber/38473/tr
  34. Mutluer, Ö., & Yüksel, S. (2019). The social status of teaching profession: A phenomenological study. Journal of Teacher Education and Educators, 8(2), 183-203. https://izlik.org/JA59EG84TC
  35. OECD. (2005). Teachers matter: Attracting, developing and retaining effective teachers. OECD Publishing. https://doi.org/10.1787/9789264018044-en
  36. OECD. (2020). TALIS 2018 results (Volume II): Teachers and school leaders as valued professionals. OECD Publishing. https://doi.org/10.1787/19cf08df-en
  37. Ölçme, Seçme ve Yerleştirme Merkezi. (2024, 13 Temmuz). KPSS lisans oturumları 14 Temmuz’da başlıyor [The KPSS undergraduate sessions begin on July 14.]. https://www.osym.gov.tr/TR,29516/kpss-lisans-oturumlari-14-temmuzda-basliyor-13072024.html
  38. Ölçme, Seçme ve Yerleştirme Merkezi. (2025, 10 Temmuz). “Akademi Giriş Sınavı ve Öğretmenlik Alan Bilgisi Testi” pazar günü yapılacak [The “Academy Entrance Exam and Teaching Subject Knowledge Test” will be held on Sunday]. https://www.osym.gov.tr/TR,33401/akademi-giris-sinavi-ve-ogretmenlik-alan-bilgisi-testi-pazar-gunu-yapilacak-10072025.html
  39. Pişkin, Z., & Parlar, H. (2021). Toplumsal statü ve algı açısından öğretmenlik mesleğinin incelenmesi [Investigation of teaching profession in terms of social status and perception]. Akademik Platform Eğitim ve Değişim Dergisi, 4(1), 1-28. https://izlik.org/JA44PP34HX
  40. Pérez-Díaz, V., & Rodríguez, J. C. (2014). Teachers’ prestige in Spain: Probing the public’s and the teachers’ contrary views. European Journal of Education, 49(3), 365-377. https://doi.org/10.1111/ejed.12087
  41. Smak, M., & Walczak, D. (2017). The prestige of the teaching profession in the perception of teachers and former teachers. Edukacja, 5(140), 22-40. https://www.researchgate.net/publication/321190505_The_prestige_of_the_teaching_profession_in_the_perception_of_teachers_and_former_teachers
  42. Tekin, H. H., & Tekin, H. (2012). Nitel araştırma yönteminin bir veri toplama tekniği olarak derinlemesine görüşme [In-depth ınterview as a data collection technique in qualitative research method]. İstanbul Üniversitesi Sosyoloji Dergisi, 3(13), 101-116. https://izlik.org/JA72HZ33CF
  43. Tokgöz, E. Ö., & Serin, H. (2026). Unassignability anxiety and perception of professional status: An investigation on prospective science teachers. Kastamonu Eğitim Dergisi, 34(1), 29-40. https://doi.org/10.24106/kefdergi.1877898
  44. Tunç, B., & Taner, S. G. (2020). Kamusal eğitim ve eğitim hakkı bağlamında ücretli öğretmenlik uygulamasının değerlendirilmesi [Evaluation of paid teaching practice in the context of public education and educational rightS]. Journal of Advanced Education Studies, 2(1), 22-44. https://izlik.org/JA92ZZ53MG
  45. Türk Eğitim-Sen. (2025, 25 Şubat). 2024-2025 eğitim-öğretim yılında ücretli öğretmen sayısı 78 ilde 86 bin 136’ya yükseldi [In the 2024-2025 academic year, the number of contracted teachers rose to 86,136 across 78 provinces]. https://turkegitimsen.org.tr/2024-2025-egitim-ogretim-yilinda-ucretli-ogretmen-sayisi-78-ilde-86-bin-136ya-yukseldi/
  46. Verhoeven, J. C., Aelterman, A., Rots, I., & Buvens, I. (2006). Public perceptions of teachers’ status in Flanders. Teachers and Teaching, 12(4), 479-500. https://doi.org/10.1080/13450600600644350
  47. Watt, H. M. G., Richardson, P. W., Klusmann, U., Kunter, M., Beyer, B., Trautwein, U., & Baumert, J. (2012). Motivations for choosing teaching as a career: An international comparison using the FIT-Choice scale. Teaching and Teacher Education, 28(6), 791-805. https://doi.org/10.1016/j.tate.2012.03.003
  48. Wigfield, A., & Eccles, J. S. (2000). Expectancy-value theory of achievement motivation. Contemporary Educational Psychology, 25(1), 68-81. https://doi.org/10.1006/ceps.1999.1015
  49. Yıldırım, A., & Şimşek, H. (2016). Sosyal bilimlerde nitel araştırma yöntemleri [Qualitative research methods in the social sciences]. Seçkin.
  50. Yin, R. K. (2018). Case study research and applications: Design and methods (6th ed.). SAGE.