Dergiler / SineFilozofi / 2026 / Sayı: 21

İnsanın Doğaya Yabancılaşması: Derviş Zaim’in Balık Filmi Üzerine Bir İnceleme

Alienation of Human From Nature: An Analysis on Derviş Zaim's Balık

Sayfa
16–32
Yayın Tarihi
2026-06-16
🏛️Bu makalenin bibliyografik verileri ve tam metin bağlantısı DergiPark üzerinden sağlanmıştır.
DergiPark Kaydı ↗
✨

Yapay Zeka Hızlı Bakış & Çıkarımlar

AI Insight
⚡ TL;DR(1 Cümlede Hızlı Çıkarım)

Böylece film, doğanın korunmasından yana ekolojik duyarlılık gösteren, insanın doğaya yabancılaşmasının altında yatan sebepleri yansıtan ve doğanın sömürülmesine karşı çıkan bir tutum geliştirmektedir.

📌 3 Maddede Bu Makale

🎯
Amaç & Hipotez:Yabancılaşma, felsefe tarihinde çeşitli şekillerde ele alınan önemli bir problemi işaret etmektedir.
📊
Temel Bulgular & Veri:Karl Marx’ın özellikle erken dönem eserlerinde yabancılaşma problemi detaylı bir şekilde tartışılmaktadır.
💡
Sonuç & Katkı:Böylece film, doğanın korunmasından yana ekolojik duyarlılık gösteren, insanın doğaya yabancılaşmasının altında yatan sebepleri yansıtan ve doğanın sömürülmesine karşı çıkan bir tutum geliştirmektedir.
🔬Tür:Laboratuvar & Saha Deneyi
📍Kapsam:2014 Verileri
⚙️Değişkenler:Marksizm · Yabancılaşma · İnsanın Doğaya Yabancılaşması

Özet

Yabancılaşma, felsefe tarihinde çeşitli şekillerde ele alınan önemli bir problemi işaret etmektedir. Varoluşçuluk açısından bakıldığında insanın varlık yapısına ilişkin bir açmaz olarak belirtilirken, Marksizm açısından yabancılaşma kavramı kapitalizme ilişkin bir problem olarak ele alınmaktadır. Karl Marx’ın özellikle erken dönem eserlerinde yabancılaşma problemi detaylı bir şekilde tartışılmaktadır. Karl Marx’a göre üç aşamada ele alınan yabancılaşmanın bir aşaması da insanın kendi türüne yabancılaşmasıdır. İnsanın varlık olarak kendi türüne yabancılaşması aynı zamanda insanın doğaya yabancılaşmasını da içerir. Doğayı bir sömürü aracı olarak gören kapitalizm, insanı parçası olduğu doğaya yabancılaştırmaktadır. Bu çalışmada, Marksizm’in insanın doğaya yabancılaşması problemine ilişkin geliştirdiği düşünceler ışığında Derviş Zaim’in Balık (2014) filmi sosyolojik eleştiri yöntemiyle çözümlenmiştir. Filmde kapitalist üretim ilişkileri nedeniyle doğanın bir sömürü aracı olarak kullanıldığı görülmektedir. Doğanın metaya dönüşümü ve doğaya yabancılaşma, insan yaşamı açısından hayati bir problem olarak film anlatısında yer bulmaktadır. Filmin yönetmeni Derviş Zaim gerçekçi bir ifade gücüne ulaşarak kapitalist üretim biçiminin çelişkilerinin doğa üzerindeki tahribatını açığa çıkarmaktadır. Böylece film, doğanın korunmasından yana ekolojik duyarlılık gösteren, insanın doğaya yabancılaşmasının altında yatan sebepleri yansıtan ve doğanın sömürülmesine karşı çıkan bir tutum geliştirmektedir.

Abstract

Alienation is an important problem that has been discussed in various ways in the history of philosophy. From the perspective of existentialism, it is stated as a problem related to the structure of human existence, while from the perspective of Marxism, the concept of alienation is considered as a problem related to capitalism. The problem of alienation is discussed in detail especially in the early works of Karl Marx. According to Karl Marx, one stage of alienation, which is discussed in three stages, is the alienation of human from own species. The alienation of human from own species as a being also includes the alienation of human from nature. Capitalism, which sees nature as a source of exploitation, alienates human from nature, of which is a part. In this study, Derviş Zaim's film Balık (2014) is analyzed with the sociological criticism method in the light of the ideas developed by Marxism regarding the problem of human alienation from nature. In the film, it is seen that nature has become an object of exploitation due to capitalist relations of production. The transformation of nature into a commodity and alienation from nature find a place in the film narrative as a very important problem for human life. The director of the film, Derviş Zaim, achieves a realistic expression and reveals the destruction of nature caused by the contradictions of the capitalist mode of production. Thus, the film develops an attitude that shows ecological sensitivity in favor of the protection of nature, reflects the reasons underlying the alienation of humans from nature and opposes the exploitation of nature.

🔖

Bu Makaleye Atıf Yap

Tunç, A. (2026). İnsanın Doğaya Yabancılaşması: Derviş Zaim’in Balık Filmi Üzerine Bir İnceleme. SineFilozofi, Sayı: 21, 16–32. https://doi.org/10.31122/sinefilozofi.1677599

📄 Tam Metin PDF Okuyucu

📄

PDF görüntüleyici hazırlanıyor...

Kaynakça (41)

  1. Akarsu, B. (1998). Felsefe terimleri sözlüğü. İnkılâp.
  2. Ateş, C. (2023). Yeni Türk sinemasında değer arayışları: Değerleri keşfetmek. Abant Kültürel Araştırmalar Dergisi, 8(16), 109-125.
  3. Bensoussan, G., & Labica, G. (2016). Marksizm sözlüğü (V. Yalçıntoklu, Çev.). Yordam.
  4. Benton, T. (2000). Marksizm ve doğal sınırlar: Ekolojik bir eleştiri ve yeniden yapılandırma. G. N. Demirer, M. Duran, & G. Özgür (Ed.), Marksizm ve ekoloji içinde (s. 82-121). Öteki.
  5. Berger, A. A. (1993). Kitle iletişiminde çözümleme yöntemleri (N. Ulutak & A. Tunç, Ed.). Anadolu Üniversitesi Eğitim Sağlık ve Bilimsel Araştırma Çalışmaları.
  6. Bordwell, D., & Thompson, K. (2012). Film sanatı: Bir giriş (E. S. Onat & E. Yılmaz, Çev.). De Ki.
  7. Brown, B. (2014). Sinematografi: Kuram ve uygulama (S. Taylaner, Çev.). Hil.
  8. Cevizci, A. (1999). Felsefe sözlüğü. Paradigma.
  9. Çam, A. (2018). Derviş Zaim sinemasında anlatının platformu olarak mekân: Anlatı, sinemasal gerilim ve mekân ilişkisi. Erciyes İletişim Dergisi, 5(4), 691–712. https://doi.org/10.17680/erciyesiletisim.374838
  10. Deléage, J. P. (2000). Ekonomi-politiğin eko-Marksist eleştirisi. G. N. Demirer, M. Duran, & G. Özgür (Ed.), Marksizm ve ekoloji içinde (s. 61-80). Öteki.
  11. Dumenil, G., Löwy, M., & Renault, E. (2013). Marksizmin 100 kavramı (G. Orhan, Çev.). Yordam.
  12. Doane, M. A. (2002). The emergence of cinematic time: Modernity, contingency, the archive. Harvard University Press.
  13. Feuerbach, L. (2008). Hıristiyanlığın özü (O. Özügül, Çev.). Say.
  14. Foster, J. B. (2000). Marx ve çevre. G. N. Demirer, M. Duran, & G. Özgür (Ed.), Marksizm ve ekoloji içinde (s. 147-166). Öteki.
  15. Foster, J. B. (2001). Marx'ın ekolojisi: Materyalizm ve doğa (E. Özkaya, Çev.). Epos.
  16. Gaia Dergi. (2015, 21 Mart). İncinmiş doğanın dile geldiği film: Balık. https://gaiadergi.com/incinmis-doganin-dile-geldigi-film-balik
  17. Haraway, D. J. (2010). Başka yer (G. Pusar, Çev.). Metis.
  18. Harvey, D. (2010). Marx'ın Kapital'i için kılavuz (B. O. Doğan, Çev.). Metis.
  19. Kabadayı, L. (2018). Film eleştirisi: Kuramsal çerçeve ve sinemamızdan örnek çözümlemeler. Ayrıntı.
  20. Kracauer, S. (2015). Film teorisi: Fiziksel gerçekliğin kurtuluşu (Ö. Çelik, Çev.). Metis.
  21. Kutlar, O. (2010). Sinema bir şenliktir. Yapı Kredi.
  22. Latour, B. (2004). Politics of nature: How to bring the sciences into democracy (C. Porter, Çev.). Harvard University Press.
  23. Latour, B. (2019). Rota: Politikada yönümüzü nasıl bulacağız? (O. Türkay, Çev.). Kolektif.
  24. Lefebvre, H. (1996). Marx'ın sosyolojisi (S. Hilâv, Çev.). Sorun.
  25. Lukács, G. (1978). Estetik I (A. Cemal, Çev.). Payel.
  26. Mandel, E., & Novack, G. (1975). Marksist yabancılaşma kuramı (O. Göçmen, Çev.). Yücel.
  27. Marshall, G. (1999). Sosyoloji sözlüğü (O. Akınhay & D. Kömürcü, Çev.). Bilim ve Sanat.
  28. Marx, K. (1992). Early writings (R. Livingstone & G. Benton, Çev.). Penguin Books.
  29. Marx, K. (2014). 1844 el yazmaları (M. Belge, Çev.). Birikim.
  30. Marx, K. (2015). Kapital: 1. cilt (M. Selik & N. Satlıgan, Çev.). Yordam.
  31. Mascelli, J. V. (1998). The five C's of cinematography: Motion picture filming techniques. Silman-James Press.
  32. Mercado, G. (2011). Sinemacının gözü: Sinemada kompozisyon kurallarını kullanmayı (ve yıkmayı) öğrenmek (S. Taylaner, Çev.). Hil.
  33. Morton, T. (2020). İnsan türü: İnsan olmayanlarla dayanışma (D. Dölek, Çev.). Profil.
  34. Oskay, Ü. (2014). Kitle iletişiminin kültürel işlevleri: XIX. yüzyıldan günümüze kuramsal bir yaklaşım. İnkılâp.
  35. Özden, Z. (2004). Film eleştirisi: Film eleştirisinde temel yaklaşımlar ve tür filmi. İmge. Skirbekk, G. (2000). Marksizm ve ekoloji. G. N. Demirer, M. Duran, & G. Özgür (Ed.), Marksizm ve ekoloji içinde (s. 49-61). Öteki.
  36. Timuçin, A. (2004). Felsefe sözlüğü. Bulut.
  37. Wahl, J. (1999). Varoluşçuluğun tarihçesi (B. Onaran, Çev.). Payel.
  38. Wallerstein, I. (2003). Liberalizmden sonra (E. Öz, Çev.). Metis.
  39. Weisskopf, W. A. (1996). Yabancılaşma ve iktisat (Ç. Koç, Y. Madra, D. Eryar, K. Erçel, C. Özselçuk, A. Önder, & K. Badur, Çev.). Anahtar.
  40. Zaim, D. (Yönetmen). (2014). Balık [Film]. Marathon Film.
  41. Zaim, D. (t.y.). Yönetmen görüşü. Erişim tarihi: 20 Şubat 2025, https://www.derviszaim.com/film/balik