KaydedilenlerDerginizi ekleyin

Dergiler / Fırat Üniversitesi Mühendislik Bilimleri Dergisi / 2026 / Cilt: 31 Sayı: 1

Denizel Ortamlarda Oluşan Yumuşak Çökel Deformasyon Yapılarına Bir Örnek; KaymaOturma Yapıları, Kırkgeçit Formasyonu, KB Baskil, Elazığ

An Example of Soft Sediment Deformation Structures Developed in Marine Environments; Slumps, Kırkgeçit Formation, NW Baskil, Elazığ

Calibe Koç Taşgın0000-0002-5439-7379
Fırat Altun0000-0002-7229-1842
Sayfa
145–156
Yayın Tarihi
2019-03-15
DOI
—
🏛️Bu makalenin bibliyografik verileri ve tam metin bağlantısı DergiPark üzerinden sağlanmıştır.
DergiPark Kaydı ↗
✨

Yapay Zeka Hızlı Bakış & Çıkarımlar

AI Insight
⚡ TL;DR(1 Cümlede Hızlı Çıkarım)

Bu yapılar yaklaşık 5 km kadar devamlılık göstermektedir.

📌 3 Maddede Bu Makale

🎯
Amaç & Hipotez:Doğu Toroslarda yer alan Elazığ Tersiyer havzası Neotetis’in güney kolunun kapanması sırasında gelişen havzalardan biridir.
📊
Temel Bulgular & Veri:Bu düşük eğimli yamaç fasiyesleri içerisinde 6 lokasyonda kayma-oturma yapıları tanımlanmıştır.
💡
Sonuç & Katkı:Bu yapılar yaklaşık 5 km kadar devamlılık göstermektedir.
🔬Tür:Laboratuvar & Saha Deneyi
📍Kapsam:Genişletilmiş Akademik Örneklem
⚙️Değişkenler:Kayma-oturma yapıları · Yumuşak çökel deformasyon yapıları · Kırkgeçit Formasyonu

Özet

Doğu Toroslarda yer alan Elazığ Tersiyer havzası Neotetis’in güney kolunun kapanması sırasında gelişen havzalardan biridir. Bu havzada gelişen Kırkgeçit Formasyonu’nun (Orta Eosen-Oligosen yaşlı) Elazığ ili Baskil ilçesinin kuzey batısındaki yüzlekleri genel olarak kalkarenit (Biyoklastik-litoklastik istiftaşı-vaketaşı), karbonat çamurtaşı ve algli-mercanlı istiftaşı fasiyeslerinden oluşmaktadır. Bu fasiyesler düşük eğimli yamaç veüzerinde gelişmiş tepecik resiflerini temsil etmektedir. Bu düşük eğimli yamaç fasiyesleri içerisinde 6 lokasyonda kayma-oturma yapıları tanımlanmıştır. Bu yapılar yaklaşık 5 km kadar devamlılık göstermektedir. Bu çalışmada kayma–oturma yapıları ile ilişkili olarak hem genişlemeli (normal faylar) hem de sıkışmalı (ters faylar) yapılar tanımlanmıştır. Metre-desimetre ölçeğinde tanımlanan normal faylar yamacın üst kısmında gözlenirken ters faylar lokal olarak yamacın etek kısmında gelişmiştir. Kayma-oturma yapılarından elde edilen veriler kayma hareketinin genellikle güney-güney doğuya doğru geliştiğini göstermektedir. Bu hareket yönü denizin derinleşme yönüne uyumluluk göstermektedir. Söz konusu yapıları oluşturan deformasyon mekanizması sedimentin dayanımındaki geçici ve büyük azalmalar nedeniyle gelişen plastik davranış ile ilişkilidir. Kırkgeçit Formasyonu genişlemeli yay-gerisi bir havzada oluşmuştur. Dolayısıyla havzayı etkileyen tektonizmaya bağlı sismik aktiviteler yumuşak çökel deformasyon yapılarının oluşumunda önemli tetikleyici mekanizmayı oluşturmuştur. Verilerin değerlendirilmesi sonucu bölgede en az 6 veya daha büyük sismik aktivitelerin oluşmuş olabileceği belirlenmiştir

Abstract

The Elazığ basin located in the Eastern Toros is one of the basins developed during the closure of the southern branch of Neotethys. Kırkgeçit Formation is generally composed of calcarenite (bioclastic-lithoclastic packstonewackestone), carbonate mudstone, algal-coral packstone facies in the study area located to the northwest of Baskil district of Elazığ province. These facies represent low-slope and knoll reefs developed on the slope. Slumps at 6 locations are defined within low slope facies. These structures show continuity up to 5 km. Both extension (normal faults) and compression (reverse faults) were defined in relation to slump structures. The normal faults identified on the meter-decimeter scale are observed at theupper part of the slope, while the reverse faults locally represent the toe portion of the slope. The direction of movement obtained from slump structures is on the average south-south east. This direction is compatible with the direction of sea deepening. The deformation mechanism constituting the mentioned structures is related to the plastic behavior of the sediment developed due to temporary and great decreases in the strength of the sediment. Kırkgeçit Formation is a unit where marine sediments developed due to a back-arc extensive regime behind a subduction-zone (Arabian plate, subduction under the Eurasian plate). Therefore, seismic activities resulting from tectonic and tectonism are important trigger mechanisms in the formation of soft sediment deformation structures. It has been determined that seismic activity of at least 6 or greater may have been formed in the evaluation of the data.

🔖

Bu Makaleye Atıf Yap

Taşgın, C. K., Altun, F. (2019). Denizel Ortamlarda Oluşan Yumuşak Çökel Deformasyon Yapılarına Bir Örnek; KaymaOturma Yapıları, Kırkgeçit Formasyonu, KB Baskil, Elazığ. Fırat Üniversitesi Mühendislik Bilimleri Dergisi, Cilt: 31 Sayı: 1, 145–156. https://ajindex.com/articles/1268157

📄 Tam Metin PDF Okuyucu

📄

PDF görüntüleyici hazırlanıyor...

Kaynakça (85)

  1. Yazgan E. Geodyamic evolution of the Eastern Taurus region. In: Tekeli, O. and Göncüoğlu, M.C., eds.,Geolgy of the Taurus Belt. Ankara 1984; 199-208
  2. Aktaş E, Robertson A. H. F. The Maden Complex, SE Turkey: Evolution of the Neotethyan Continental Active Margin. In: Dixon, J.E and Robertson, A.H.F.(eds). Geological Evolution of the Eastern Mediterranean, The Special Publication of Geological Society, Blackwell Scientific Publication, Edinburg 1984; 375-402
  3. Perinçek D. Palu-Karabegan-Elazıg-Sivrice-Malatya alanının jeolojisi ve petrol imkanları. TPAO Arsivi Raporu no:1361 (Yayınlanmamıs) Ankara 1979
  4. Bingöl A.F. Geology of the Elazığ area in the Eastern Taurus region. International Sympozium on the geology of the Taurus Belt, O.Tekeli and M.C. Göncüoğlu (eds) Proceedings, Ankara 1984; 209-216
  5. Özkul M. Güneyçayırı (Elazığ) bölgesinin sedimantolojisi. Yüksek lisans tezi, Ankara Üniversitesi, Fen Fakültesi, Elazığ 1982
  6. Avşar N. Elazığ yakın kuzeybatısında stratigrafik ve mikropaleontolojik araştırmalar. Doktora Tezi, F.Ü. Fen Bil. Enst. Elazığ, 1983
  7. Turan M. Baskil Aydınlar (Elazığ) Yöresinin stratigrafisi ve tektoniği. Doktora Tezi (Yayımlanmamış), F.Ü Fen Bil. Enst., Elazığ, 1984
  8. Sungurlu O, Perinçek D, Kut G, Tuna E, Dülger S, Çelikdemir E, Naz H, Elazığ-Hazar-Palu alanının jeolojisi. Petrol İşleri Gen. Müd. Derg. 1985; 29, 83-191
  9. Özkul M, Üşenmez Ş. Elazığ kuzeydoğusunda derin deniz konglomeralarının sedimantolojik incelenmesi. G.Ü. Müh. Mim. Fak. Derg. 1986; 1-2, 53-57
  10. Tatar Y. Elazığ bölgesinin genel tektonik yapıları ve Landsat fotoğratları üzerinde yapılan bazı gözlemler. Yerbilimleri 1987; 14, 295–308
  11. Akpınar C. Çatalharman-Çömlek-Kutoğlu (Elazığ KD’su) yöresinin sedimantolojik incelenmesi. Yüksek Lisans Tezi, F. Ü. Fen Bil. Enst. Elazığ, 1988
  12. Özkul M. Elazığ batısında Kırkgeçit Formasyonu üzerinde sedimantolojik incelemeler. Doktora tezi (Yayımlanmamış), F.Ü. Fen Bil. Enst. Elazığ, 1988
  13. İnceöz M. Harput (Elazığ) yakın kuzeyi ve doğusunun jeolojik özellikleri, Doktora tezi (yayımlanmamış). F.Ü. Fen Bil. Enst. Elazığ, 1994
  14. Turan M, Aksoy E, Bingöl AF. Doğu Torosların Jeodinamik Evriminin Elazığ Civarındaki Özellikleri. F.Ü. Fen ve Müh. Bil. Der. 1995; 7,2, 177-199
  15. Aksoy E, Turan M, Türkmen İ, Özkul M. Elazığ Havzasının Tersiyer'deki Evrimi. KTÜ Jeoloji Müh. Bölümü 30. Yıl Sempozyumu Bildirileri, 16-20 Ekim 1995, Trabzon. 293-310
  16. Özkul M, Kerey E. Şelf, derin-deniz kompleksinde fasiyes analizleri: Kırkgeçit Formasyonu (Orta Eosen-Oligosen) Baskil, Elazığ. Turk. J. Earth Sci. 1996; 5, 57-70
  17. Türkmen İ, Esen N. Şelf, kanyon ve havza düzlüğü kompleksinin fasiyes özellikleri: Kırkgeçit Formasyonu (Orta Eosen-Oligosen), Elazığ çevresi, Türkiye. Fırat Üniv. Fen ve Müh.Bil.Der. 1997; 9 (2), 107-123
  18. Cronin BT, Hartley AJ, Çelik H, Hurst A, Türkmen İ, Kerey IE. Equilibrum profile development in graded deep water slopes:: Eocene, Eastern Turkey. J. Geol. Soc. London 2000; 157, 943-955
  19. Türkmen İ, İnceöz M, Kerey İE. Kırkgeçit Formasyonu (Orta Eosen-Oligosen): Gel-git düzlüğü ve fırtınalı şelf kompleksine bir örnek (Elazığ KKB’sı). H.Ü. Yerbilimleri Bülteni 1999; 21, 125-142
  20. Türkmen İ, İnceöz M, Aksoy E, Kaya M. Elazığ yöresinin Eosen stratigrafisi ve paleocografyası ile ilgili yeni bulgular. H.Ü. Yerbilimleri 2001; 24,81-95
  21. Türkmen İ, Ertürk Y. Kırkgeçit Formayonu’nun (Orta Eosen-Oligosen) Akuşağı Köyü (Baskil-Elazığ) dolaylarındaki yüzeylemelerinin sedimantolojik özellikleri, TPJD Bülteni 2002; 14, 2, 1-16
  22. Cronin BT, Çelik H, Hurst A, Türkmen İ. Mud prone entrenched deep-water slope channel complexes from the Eocene of eastern Turkey, In: D.M. Hodgson and S.S. Flint, (Eds), Submarine Slope Systems: Processes and Products, Geological Society, London, Special Publications 2005; 244, 155-180
  23. Sims JD. Earthquake-induced structures in sediments in Van Norman Lake, San Fernando, California. Science 1973; 182, 161–163
  24. Hempton MR, Dewey JS. Earthquake-induced deformational structures in young lacustrine sediments, East Anatolian Fault, southeast Turkey. Tectonophysics 1983; 98, T14–T17
  25. Karlin RE, Abella SEB. Paleoearthquakes in the Pugeot Sound Region recorded in sediments from lake Washington, USA. Science 1992; 258, 1617–1619
  26. Scott B, Price S. Earthquake-induced structures in young sediments. Tectonophysics 1988; 147, 165–170
  27. Alfaro P, Moretti M, Soria JM. Soft-sediment deformation structures induced by earthquakes (seismites) in Pliocene lacustrine deposits (Guadix-Baza Basin, Central Betic Cordillera). Eclogae Geol. Helv. 1997; 90, 531–540
  28. Jones AP, Omoto K. Towards establishing criteria for identifying trigger mechanisms for soft-sediment deformation: a case study of Late Pleistocene lacustrine sands and clays, Onikobe and Nakayamadaira basins, northeastern Japan. Sedimentology 2000; 47, 1211–1226
  29. Rodríguez-Pascua MA, Calvo JP, De Vicente G, Gómez-Gras D. Soft-sediment deformation structures interpreted as seismites in lacustrine sediments of the Prebetic Zone, SE Spain, and their potential use as indicators of earthquake magnitudes during the late Miocene, Sediment. Geol. 2000; 135, 117–135
  30. Moretti M, Sabato L. Recognition of trigger mechanisms for soft-sediment deformation in the Pleistocene lacustrine deposits of the Sant ‘Arcangelo Basin (Southern Italy): seismic shock vs. overloading. Sediment. Geol. 2007; 196, 31-45
  31. Koç Taşgın C, Türkmen I. Analysis of soft-sediment deformation structures in Neogene fluvio-lacustrine deposits of Çaybağı Formation. Eastern Turkey, Sediment. Geol. 2009; 218, 16-30
  32. Gibert L, Sanz de Galdeano C, Alfaro P, Scott G, López Garrido AC. Seismic induced slump in Early Pleistocene deltaic deposits of the Baza Basin (SE Spain). Sediment. Geol. 2005; 179, 279–294
  33. Owen G, Moretti M. Determining the origin of soft-sediment deformation structures: a case study from Upper Carboniferous delta deposits in south-west Wales, UK. Terra Nova 2008; 20, 237–245
  34. Postma G.Water escape structures in the context of a depositionalmodel of a mass flow dominated conglomeratic fan-delta (Abrioja Formation, Pliocene, Almeria Basin, SE Spain). Sedimentology 1983; 30, 91–103
  35. Johnson HD. Sedimentation and water escape structures in some late Precambrian shallow marine sandstones from Finnmark, North Norway. Sedimentology 1997; 24, 389-411
  36. Bhattacharya HN, Bandyopadhyay S. Seismites in a Proterozoic tidal succession, Singhbhum, Bihar, India. Sediment. Geol. 1998; 119, 239–252
  37. Molina JM, Alfaro P, Moretti M, Soria JM. Soft-sediment deformation structures induced by cyclic stress of storm waves in tempestites (Miocene, Guadalquivir Basin, Spain). Terra Nova 1998; 10, 145–150
  38. Rossetti DF. Soft-sediment deformation structures in late Albian to Cenomanian deposits, Sao Luis Basin, Northern Brazil: evidence for palaeoseismicity. Sedimentology 1999; 46, 1065–1081
  39. Rossetti DF. Soft-sediment deformational structures in late Albian to Cenomanian deposits, Sa˜o Luı´s Basin, northern Brazil: evidences for paleosismicity. Sedimentology 2000; 46, 1065–1081
  40. Spalluto L, Moretti M, Festa V, Tropeano M. Seismically-induced slumps in Lower-Maastrichtian peritidal carbonates of the Apulian Platform (southern Italy). Sediment. Geol. 2007; 196, 81–98
  41. Chen J, Lee HS. Soft-Sediment deformation structures in Cambrian Siliciclastic and carbonate storm deposits (Shandong Province, China): Differential liquefaction and fluidization triggered by storm-wave loading. Sediment. Geol. 2013; 288, 81-94
  42. Poldsaar K, Ainsaar L. Extensive soft-sediment deformation structures in the early Darriwilian (Middle Ordovician) shallow marine siliciclastic sediments formed on the Baltoscandian carbonate ramp, northwestern Estonia. Mar. Geol. 2013; 356, 111-127
  43. Kuenen PH. Experiments in geology. Trans. Geol. Soc. Glasgow 1958; 23, 1-28
  44. Nichols RJ, Sparks RSJ, Wilson CJN. Experimental studies of the fluidization of layered sediments and the formation of fluid escape structures. Sedimentology 1994; 41, 233–253
  45. Owen G. Experimental soft-sediment deformation structures formed by the liquefaction of unconsolidated sands and some ancient examples. Sedimentology 1996; 43, 279–293
  46. Moretti M, Alfaro P, Caselles O, Canas JA. Modeling seismites with a digital shaking table. Tectonophysics 1999; 304, 369-383
  47. Demicco RV, Hardie LA. Sedimentary structures and early diagenetic features of shallow marine carbonate deposits. S.E.P.M. Atlas Series 1994; 1, 265 p
  48. Kahle CF. Seismogenic deformation structures in microbialities and mudstones, Silurian Lockport Dolomite, Northwestern Ohio, U.S.A. J. Sedıment. Res. 2002; 72, 201–216
  49. Attou A, Hamoumi N. Le Silurien de la région d'OuladAbbou (Meseta occidentale, Maroc): une sédimentation péritidalesous contrôle tectonique. C. R. Geoscience 2004; 336, 767 –774
  50. André JP, Saint Martin JP, Moissette P, Garcia F, Corné JJ, Ferrandini M. An unusual Messinian succession in theSinis Peninsula, western Sardinia, Italy. Sediment. Geol. 2004; 167,41-55
  51. Bernoulli D, Jenkins HC. Alpine, Mediterranean, and Central Atlantic Mesozoic facies in relation to the early evolution of the Tethys. In, R.H. Dott and R.H. Shaver (Eds.), Modern and Ancient Geosynclinal Sedimentation. Society of Economic Paleontologists and Mineralogists, 1974; Special Publication no. 19, p. 129-160
  52. Alvarez W, Colacicchi R, Montanari A. Synsedimentary slides and bedding formation in Apennine pelagic limestones. J. Sed. Petrol., 1985; 55, 720–734
  53. Coniglio M. Synsedimentary submarine slope failure and tectonic deformation in deep water carbonates, Cow Head Group, Western Newfoundland. Can J Earth Sci. 1986; 23, 476–490
  54. Henrich R, Hanebuth TJJ, Krastel S, Neubert N, Wynn RB. Architecture and sediment dynamics of the Mauritania slide complex. Mar. Petrol. Geol. 2008; 25,17–33
  55. Henrich R, Hanebuth TJJ, Cherubini Y, Kraste S, Pierau R, Zühlsdorff C. Submarine mass movements and their consequences, Climate-induced turbidity current activity in NW-African canyon systems, In: Mosher DC, Shipp R C, Moscardilli L, Chaytor JD, Baxter CDP, Lee HJ, Urgeles R. editors (Springer, Berlin, Germany) 2009
  56. Naylor MA. Debris flow (olistostromes) and slumping on a distal passive continental margin: the Palombini limestone–shale sequence of the northern Apennines. Sedimentology 1981; 28, 6, 837-852
  57. Weissert HJ. Depositional processes in an ancient pelagic environment: the Lower Cretaceous Maiolica of the Southern Alps. Eclogae Geol. Helv. 1981; 74, 339e352
  58. Jewell HE, Ettenshon R. An ancient seismite response to Taconian far-field forces: the Cane RunBed,UpperOrdovician (Trenton) Lexington Limestone, central Kentucky (USA). J. Geodyn. 2004; 37, 487–511
  59. Mastrogiacomo G, Moretti M, Owen G, Spalluto. Tectonic triggering of slump sheets in the Upper Cretaceous carbonate succession of the Porto Selvaggio area (Salento Peninsula, southern Italy): Synsedimentary tectonics in the APULİAN Carbonate Platform. Sediment. Geol. 2012; 269-270, 15–27
  60. Kipman E. Keban’ın jeolojisi ve Keban şaryajı. İ.Ü.Yerbilimleri Dergisi 1981; 1–2, 75–81
  61. Aygen G. Baskil-Akuşağı (B Elazığ) yakın civarının biyostratigrafisi ve paleontolojisi. Yüksek Lisans Tezi, Fırat Üniversitesi Fen Bilimleri Enstitüsü 2000; 80 s. (yayınlanmamış)
  62. Ertürk YT. Akuşağı Köyü (Baskil/Elazığ) dolaylarında Kırkgeçit Formasyonu’nun Sedimantolojik Özellikleri. Fırat Üniv. Fen Bilimleri Enstitüsü, Yüksek Lisans Tezi 2001; 46 s
  63. Çetindağ B. Palu-Kovancılar (Elazığ) dolayının hidrojeoloji incelemesi. Fırat Üniversitesi, Fen Bilimleri Enstitüsü, Yüksek lisans tezi, Elazığ 1985; 117s (Yayımlanmamış)
  64. Flügel E. Microfacies Analysis of Limestones. Springer-Verlag Berlin Heidelberg New York 1982; 633p
  65. Mutti E, Ricci Lucchi F. Le torbiditi Dell’Apenino settentrinale: Introduzlone all analisi di facies. Memoir Soc. Geol. Italy 1972; 11, 161-199
  66. Walker RG, Mutti E. Turbidite facies and facies associations: In: G.V. Middleton and A.H. Bouma, Eds., Turbidites and deep water sedimentation. SEPM. Pasific Sect. Short Course, Anaheim, California 1973; 119-158
  67. Clark DN, Dickson JAD, Skeleton PW, Tucker ME, Wilson, RCL, Wright WP. Carbonate Geology, Open University Pres. 1984; 171pp
  68. Morgenstern NR. Submarine slumping and the initiation of turbidity currens (ed. A. F. Richards), Marine Geotechnique Urbana, Ill., University of Illinois Press, 1967, 189―219
  69. Mills PC. Genesis and diagnostic value of soft-sediment deformation structures — a review. Sediment. Geol. 1983; 35, 83–104
  70. Dill RF. Contemporary erosion in the heads of submarine canyonss. Geol. Soc. Am. Spec. Pap. 1964; 76, 45
  71. Shepard PH. Delta-front valleys bordering the Mississippi distributaries. Geol. Soc. Am. Bull. 1955; 66, 1489–1498
  72. Allen JRL. Sedimentary structures, their character and physical basis. Developments in Sedimentology 1982; 30A and B, Vol. I, 593 p., Vol II, 663 p. Elsevier, Amsterdam
  73. Alsop G I, Marco S. Soft-sediment deformation within seismogenic slumps of the Dead Sea Basin. J. Struct. Geol. 2011; 33(4), 433-457
  74. Moore DG. Submarine slumps. J. Sediment. Petrol. 1961; 31, 343-357
  75. Kuenen PH. Emplacement of flysch-type sand beds. Sedimentology 1967; 9, 203-243
  76. Corbett KD. Open cast slump sheets and their relationship to sandstone beds in an Upper Cambrian flysch sequence, Tasmania. J. Sediment. Petrol. 1973; 43, 147-159
  77. Debacker TN. Large-scale slumping deduced from structural and sedimentary features in the Lower Palaeozoic Anglo-Brabant fold belt, Belgium. J. Geol. Soc. 2001; 158, 341-352
  78. Kastens KA. Earthquakes as a triggering mechanism for debris flows and turbidites on the Calabrian Ridge. Mar. Geol. 1984; 55, 1–2, 13-33
  79. Koç-Taşgın C, Türkmen İ, Diniz-Akarca C. Synsedimentary deformation structures on early Miocene lacustrine deposits of the Bigadiç basin (Balıkesir), basal limestone unit. B. Gen. Direct. Min. Research and Exploration (MTA) 2018; 156, 67-86
  80. Rossetti DF, Santos JAE. Events of sediment deformation and mass failure in Upper Cretaceous estuarine deposits (Cameta Basin, northern Brazil) as evidence for seismic activity. Sediment. Geol. 2003; 161, 107-130
  81. Ge Y, Zhong J. Trigger recognition of Early Cretaceous soft-sediment deformation structures in a deep-water slope-failure system. Geol. J. 2017; 1-16
  82. Koç-Taşgın C. Kırkgeçit Formasyonu’nda (Elazığ Çevresi) Gözlenen Yumuşak Çökel Deformasyon Yapılarının Özellikleri ve Oluşumu. TÜBİTAK 116Y017 Nolu Proje raporu (Hızlı Destek) 2018; 104s
  83. Sims JD. Determining earthquake recurrence intervals from deformation structures in young lacustrine sediments, Tectonophysics 1975; 29, 141-152
  84. Perissoratis C, Mitropoulos D, Angelopoulos I. The role of earthquakes in inducing sediment mass movements in the eastern Korinthiakos Gulf. An example from the February 24–March 4, 1981 activity. Marine Geology 1984; 55, 35-45
  85. Aksoy E. Türkmen İ, Turan M. Tectonics and sedimentation in convergent margin basins: an example from the Tertiary Elazığ basin, Eastern Turkey. J. Asian Earth Sci. 2005; 25, 459-472.