KaydedilenlerDerginizi ekleyin

Dergiler / Manisa Celal Bayar Üniversitesi Eğitim Fakültesi Dergisi / 2025 / Cilt: 13 Sayı: 2

STEM Etkinliklerinin Yedinci Sınıf Öğrencilerinin Çevre Sorunlarına Yönelik Tutumları ile Öğrenme Sorumluluklarına Etkileri

The Effect of STEM Activities on Seventh-Grade Students' Attitudes Towards Environmental Problems and Their Learning Responsibilities

Gözde Bulut(TC MİLLİ EĞİTİM BAKANLIĞI BALIKESİR)0000-0002-5087-0130
Handan Ürek(Balıkesir Üniversitesi)0000-0002-3593-8547
Sayfa
637–663
Yayın Tarihi
2025-12-24
🏛️Bu makalenin bibliyografik verileri ve tam metin bağlantısı DergiPark üzerinden sağlanmıştır.
DergiPark Kaydı ↗
✨

Yapay Zeka Hızlı Bakış & Çıkarımlar

AI Insight
⚡ TL;DR(1 Cümlede Hızlı Çıkarım)

Gelecekte, çevre eğitimi konusunda benzer çalışmaların özellikle dezavantajlı okullarda gerçekleştirilerek öğrencilerin çevreye yönelik farkındalık düzeylerinin artırılması ve öğrenme sorumluluklarının desteklenmesi önerilmektedir.

📌 3 Maddede Bu Makale

🎯
Amaç & Hipotez:Bu çalışmada, ortaokul yedinci sınıf öğrencileri için Fen – Teknoloji – Mühendislik – Matematik (STEM) yaklaşımına dayalı çevre eğitimi konulu etkinliklerin öğrencilerin çevre sorunlarına yönelik tutumları ve öğrenmeye yönelik sorumlulukları üzerindeki etkilerini ortaya çıkarmak amaçlanmıştır.
📊
Temel Bulgular & Veri:Çalışma, Türkiye’nin batısında, kırsal kesimde yer alan bir devlet ortaokuluna devam eden 12 öğrenci ile tek grup ön test–son test modeline göre gerçekleştirilmiştir.
💡
Sonuç & Katkı:Gelecekte, çevre eğitimi konusunda benzer çalışmaların özellikle dezavantajlı okullarda gerçekleştirilerek öğrencilerin çevreye yönelik farkındalık düzeylerinin artırılması ve öğrenme sorumluluklarının desteklenmesi önerilmektedir.
🔬Tür:Uygulamalı Anket & Alan Araştırması
📍Kapsam:2020 Verileri
⚙️Değişkenler:Çevre eğitimi · ortaokul öğrencileri. · STEM

Özet

Bu çalışmada, ortaokul yedinci sınıf öğrencileri için Fen – Teknoloji – Mühendislik – Matematik (STEM) yaklaşımına dayalı çevre eğitimi konulu etkinliklerin öğrencilerin çevre sorunlarına yönelik tutumları ve öğrenmeye yönelik sorumlulukları üzerindeki etkilerini ortaya çıkarmak amaçlanmıştır. Çalışma, Türkiye’nin batısında, kırsal kesimde yer alan bir devlet ortaokuluna devam eden 12 öğrenci ile tek grup ön test–son test modeline göre gerçekleştirilmiştir. Çalışmanın verileri, Kılıç ve Kan (2020) tarafından geliştirilen “Çevre Sorunlarına Yönelik Tutum Ölçeği” ile Yakar ve Saracaloğlu (2017) tarafından geliştirilen “Öğrenmeye Yönelik Sorumluluk Ölçeği” yardımıyla toplanmıştır. Veri analizinde ilişkili örneklemler için t-testi kullanılarak gerekli karşılaştırmalar yapılmıştır. Çalışma sonuçlarına göre öğrencilerin hem çevre sorunlarına yönelik tutumlarında hem de öğrenme sorumluluklarında olumlu yönde istatistiksel açıdan anlamlı bir fark elde edilmiştir. Gelecekte, çevre eğitimi konusunda benzer çalışmaların özellikle dezavantajlı okullarda gerçekleştirilerek öğrencilerin çevreye yönelik farkındalık düzeylerinin artırılması ve öğrenme sorumluluklarının desteklenmesi önerilmektedir.

Abstract

In this study, it is intended to find out the effects of Science, Technology, Engineering, and Mathematics [STEM] based environmental education activities on seventh-grade middle school students’ attitudes towards environmental problems and their learning responsibilities. The study was conducted with 12 students attending a public middle school in a rural area in western Türkiye according to a single group pre-test - post-test model. Data were collected with the "Attitude Scale Towards Environmental Problems" developed by Kılıç and Kan (2020) and the "Scale of Responsibility towards Learning" developed by Yakar and Saracaloğlu (2017). In data analysis, comparisons were made with t-tests for related samples. According to the results, a statistically significant difference was obtained in both the students' attitudes towards environmental problems and their learning responsibilities. In the future, it is recommended that similar studies on environmental education be carried out especially in disadvantaged schools to increase students' awareness levels towards environment and support their learning responsibilities.

🔖

Bu Makaleye Atıf Yap

Bulut, G., Ürek, H. (2025). STEM Etkinliklerinin Yedinci Sınıf Öğrencilerinin Çevre Sorunlarına Yönelik Tutumları ile Öğrenme Sorumluluklarına Etkileri. Manisa Celal Bayar Üniversitesi Eğitim Fakültesi Dergisi, Cilt: 13 Sayı: 2, 637–663. https://doi.org/10.52826/mcbuefd.1697475

📄 Tam Metin PDF Okuyucu

📄

PDF görüntüleyici hazırlanıyor...

Kaynakça (94)

  1. Ajiboye, J.O., & Silo, N. (2008). Enhancing Botswana children's environmental knowledge, attitudes and practices through the school civic clubs. International Journal of Environmental and Science Education, 3(3), 105-114.
  2. Aksu, Y. (2009). Fen ve teknoloji ile sınıf öğretmenlerinin çevre sorunlarına yönelik tutumlarının belirlenmesi (Burdur ili örneği) [The determination of the science and technology and primary school teachers attitudes towards environmental issues (Sample of Burdur province)]. [Unpublished master’s thesis]. Süleyman Demirel University, Institute of Applied and Natural Sciences.
  3. Alkair, S., Ali, R., Abouhashem, A., Aledamat, R., Bhadra, J., Ahmad, Z., Sellami, A., & Al-Thani, N.J. (2023). A STEM model for engaging students in environmental sustainability programs through a problem-solving approach. Applied Environmental Education & Communication, 22(1), 13-26. https://doi.org/10.1080/1533015X.2023.2179556
  4. Alkan, R., & Yüzüak, A.V. (2025). 7. sınıf öğrencilerinin geri dönüşümüne ilişkin STEM etkinliklerine yönelik görüşlerinin incelenmesi [Seventh-grade students’ views on recycling-focused STEM activities]. Anadolu Kültürel Araştırmalar Dergisi, 9(1), 91-118. https://doi.org/10.15659/jancr.v9i1.217
  5. Ardoin, N.M., Bowers, A.W., & Gaillard, E. (2020). Environmental education outcomes for conservation: A systematic review. Biological Conservation, 241, 108224. https://doi.org/10.1016/j.biocon.2019.108224
  6. Atasever, A.N. (2023). Kariyer planlama psikoeğitim programı’nın üniversite öğrencilerinin kariyer geleceği’ne etkisi [The impact of the career planning psychoeducation program on the career future of university students]. Rahva Teknik ve Sosyal Araştırmalar Dergisi, 3(1), 45-57.
  7. Ayish, N., & Deveci, T. (2019). Student perceptions of responsibility for their own learning and for supporting peers' learning in a project-based learning environment. International Journal of Teaching and Learning in Higher Education, 31(2), 224-237.
  8. Basile, C.G. (2000). Environmental education as a catalyst for transfer of learning in young children. The Journal of Environmental Education, 32(1), 21-27. https://doi.org/10.1080/00958960009598668
  9. Başaran, M., & Erol, M. (2023). Recognizing aesthetics in nature with STEM and STEAM education. Research in Science & Technological Education, 41(1), 326-342. https://doi.org/10.1080/02635143.2021.1908248
  10. Benek, İ. (2019). Sosyobilimsel STEM etkinliklerinin öğrencilerin tutumlarına ve 21. yüzyıl becerilerine etkisinin incelenmesi [Examination of the effect of socioscientific STEM’s activities on students’ attitudes and 21st centry skills]. [Unpublished PhD dissertation]. İstanbul University-Cerrahpaşa, Institute of Graduate Studies.
  11. Borg, F., Winberg, T.M., & Vinterek, M. (2019). Preschool children’s knowledge about the environmental impact of various modes of transport. Early Child Development and Care, 189(3), 376-391. https://doi.org/10.1080/03004430.2017.1324433
  12. Buldur, S., Bursal, M., Yücel, E., & Yalçın Erik, N. (2018). Disiplinler arası bir doğa eğitimi projesinin ortaokul öğrencilerinin çevreye yönelik duyuşsal özelliklerine ve çevre bilinçlerine etkisi [The impact of an interdisciplinary nature education project on environmental attitudes and environmental consciousness of secondary school students]. İnsan ve Toplum Bilimleri Araştırmaları Dergisi, 7(5), 284-303. https://doi.org/10.15869/itobiad.498087
  13. Büyüköztürk, Ş. (2010). Sosyal bilimler için veri analizi el kitabı [Handbook for data analysis in social sciences] (29th Edition). Pegem Akademi Yayınları.
  14. Büyüköztürk, Ş., Akgün, Ö.E., Demirel, F., Karadeniz, Ş., & Çakmak, E.K. (2010). Bilimsel araştırma yöntemleri [Scientific research methods]. Pegem Akademi Yayınları.
  15. Bybee, R.W. (2010). Advancing STEM education: A 2020 vision. Technology and Engineering Teacher, 70(1), 30.
  16. Carpenter, J.P., & Steinberger Pease, J. (2013). Preparing students to take responsibility for learning: The role of non-curricular learning strategies. Journal of Curriculum and Instruction, 7(2), 38-55. https://doi.org/10.3776/joci.2013.v7n2p38-55
  17. Cinzano, P., & Falchi, F. (2014). Quantifying light pollution. Journal of Quantitative Spectroscopy and Radiative Transfer, 139, 13-20. http://dx.doi.org/10.1016/j.jqsrt.2013.11.020
  18. Cocke, T.E., Geest, E.A., & Shufran, A.A. (2022). Learning about mosquitoes, diseases, and vectors: a classroom activity. Science Activities, 59(3), 142-150. https://doi.org/10.1080/00368121.2022.2071816
  19. Coffman, S.J. (2003) Ten strategies for getting students to take responsibility for their learning. College Teaching, 51(1), 2-4. https://doi.org/10.1080/87567550309596401
  20. Cohen, J. (1988). Statistical power analysis for the behavioral sciences. Erlbaum. Cunningham, C.M. (2009). Engineering is elementary. The Bridge, 30(3), 11-17.
  21. Çalışıcı, S. (2018). FETEMM uygulamalarının 8. sınıf öğrencilerinin çevresel tutumlarına, bilimsel yaratıcılıklarına, problem çözme becerilerine ve fen başarılarına etkisi [The effects of STEM applications on the environmental attitudes of the 8th year students, scientific creativity, problem solving skills and science achievements]. [Unpublished master’s thesis]. Gazi University, Institute of Educational Sciences.
  22. Çam, S.S., & Ünal Oruç, E. (2014). Learning responsibility and balance of power. International Journal of Instruction, 7(1), 5-16.
  23. Çınar, O., Teyfur, E., & Teyfur, M. (2006). İlköğretim okulu öğretmen ve yöneticilerinin yapılandırmacı eğitim yaklaşımı ve programı hakkındaki görüşleri [Primary school teachers and administrators’ views about constructivist education approach and programs]. İnönü Üniversitesi Eğitim Fakültesi Dergisi, 7(11), 47-64.
  24. Çimen, B. (2021). Evsel atıklar ve geri dönüşüm konusunda uygulanan probleme dayalı STEM etkinliklerinin öğrencilerin akademik başarı ve farkındalığı üzerindeki etkisi [The effect of problem-based STEM activities applied in domestic waste and recycling subject on students' academic achievement and awareness]. [Unpublished master’s thesis]. Ordu University, Institute of Natural and Applied Sciences.
  25. Dallı, A. (2019). Madde döngüleri ve çevre sorunları konusunda STEM yaklaşımına dayalı öğretim tasarımı [Instructional design based on STEM approach on substance cycles and environmental problems]. [Unpublished master’s thesis]. Bursa Uludağ University, Institute of Educational Sciences.
  26. Demir, H. (2021). Doğada STEM etkinliklerinin 7. sınıf öğrencilerinin çevresel tutumlarına, bilimsel yaratıcılıklarına, yansıtıcı düşünme becerilerine, STEM meslek alan ilgilerine ve tutumlarına etkisi [The effect of STEM activities in nature on 7th grade students' environmental attitudes, scientific creativity, reflective thinking skills, STEM occupational interests and attitudes]. [Unpublished master’s thesis]. Alanya Alaaddin Keykubat University, Graduate Education Institute.
  27. Devlin, M. (2002). Taking responsibility for learning isn't everything: A case for developing tertiary students' conceptions of learning. Teaching in Higher Education, 7(2), 125-138. https://doi.org/10.1080/13562510220124231
  28. de Winter, J.C. (2013). Using the student's t-test with extremely small sample sizes. Practical Assessment, Research & Evaluation, 18(10), 10.
  29. Doğru, C. (2020) Atık malzemelerle yapılan STEM etkinliklerinin ortaokul öğrencilerinin çevresel farkındalık ve geri dönüşüm algısına etkisi [The effect of STEM activities made of waste materials on environmental awareness and recycling perception of secondary school students]. [Unpublished master’s thesis]. Erzincan Binali Yıldırım University, Graduate School of Natural and Applied Sciences.
  30. Doppelt, Y., Mehalik, M.M., Schunn, C.D., Silk, E., & Krysinski, D. (2008). Engagement and achievements: A case study of design-based learning in a science context. Journal of Technology Education, 19(2), 22-39.
  31. English, L.D. (2016). STEM education K-12: Perspectives on integration. International Journal of STEM Education, 3(1), 3. https://doi.org/10.1186/s40594-016-0036-1
  32. Erişti, B. (2017). Development of a learning responsibility scale. Necatibey Faculty of Education Electronic Journal of Science & Mathematics Education, 11(1), 481-503.
  33. Erten, S. (2004). Çevre eğitimi ve çevre bilinci nedir, çevre eğitimi nasıl olmalıdır? [What is environmental education and environmental consciousness, how should be the environmental education?]. Çevre ve İnsan Dergisi, 65/66, 1-13.
  34. Feinberg, M., & Willer, R. (2013). The moral roots of environmental attitudes. Psychological Science, 24(1), 56-62. https://doi.org/10.1177/0956797612449177
  35. Fritz, C.O., Morris, P.E., & Richler, J.J. (2012). Effect size estimates: Current use, calculations, and interpretation. Journal of Experimental Psychology: General, 141(1), 2–18. https://doi.org/10.1037/a0024338
  36. Gao, X., Li, P., Shen, J., & Sun, H. (2020). Reviewing assessment of student learning in interdisciplinary STEM education. International Journal of STEM Education, 7(1), 24. https://doi.org/10.1186/s40594-020-00225-4
  37. Ghadiri Khanaposhtani, M., Liu, C.J., Gottesman, B.L., Shepardson, D., & Pijanowski, B. (2018). Evidence that an informal environmental summer camp can contribute to the construction of the conceptual understanding and situational interest of STEM in middle-school youth. International Journal of Science Education, Part B, 8(3), 227-249. https://doi.org/10.1080/21548455.2018.1451665
  38. Gömleksiz, M.N., Kılınç, H.H., & Cüro, E. (2011). Öğrenci çalışma kitaplarında yer alan etkinliklerin öğrenme sorumluluğunu geliştirmeye etkisi [The effect of constructive instructional activities in student workbooks on developing students’ responsibility towards learning]. Ahi Evran Üniversitesi Kırşehir Eğitim Fakültesi Dergisi (KEFAD), 12(4), 119-141.
  39. Guzey, S.S., Moore, T.J., Harwell, M., & Moreno, M. (2016). STEM integration in middle school life science: student learning and attitudes. Journal of Science Education and Technology, 25(4), 550-560. https://doi.org/10.1007/s10956-016-9612-x
  40. Gürer, A. (2018). Yetişkinler, çevresel faktörler ve bilimsel bilgiye ulaşma araçları arasındaki ilişkilerin incelenmesi [The investigation of the relationships among adults, environmental factors and the tools used to reach scientific knowledge]. [Unpublished master’s thesis]. Marmara University, Institute of Educational Sciences.
  41. Güven, E. (2014). Tahmin–gözlem–açıklama destekli proje tabanlı öğrenme yönteminin çevre sorunlarına yönelik tutum ve davranışlara etkisi. Eğitim ve Bilim, 39(173), 25-38.
  42. Güven, E. (2013). Çevre sorunlarına yönelik tutum ölçeğinin geliştirilmesi ve öğretmen adaylarının tutumlarının belirlenmesi [Development of environmental problems attitude scale and determination of teacher candidates’ attitudes]. Gazi Üniversitesi Gazi Eğitim Fakültesi Dergisi, 33(2), 411-430.
  43. Güzel, N.C., & Çeçen, A.R. (2022). Sistemik aile yaklaşımı temelli grup psikoeğitim programının boşanmış bireylerin boşanmaya uyum düzeylerine etkisi [The effect of the systemic family approach based group psychoeducation program on the adaptation level of divorced individuals]. Mehmet Akif Ersoy Üniversitesi Eğitim Fakültesi Dergisi, 64, 127-151.
  44. Hall, L. (2014). The history of space debris. Space Traffic Management Conference. 19. https://commons.erau.edu/stm/2014/thursday/19
  45. Helvaci, S.C., & Helvaci, I. (2019). An interdisciplinary environmental education approach: Determining the effects of E-STEM activity on environmental awareness. Universal Journal of Educational Research, 7(2), 337-346. https://doi.org/10.13189/ujer.2019.070205
  46. Hsu, S-J. (2004). The effects of an environmental education program on responsible environmental behavior and associated environmental literacy variables in Taiwanese college students. The Journal of Environmental Education, 35(2), 37-48. https://doi.org/10.3200/JOEE.35.2.37-48
  47. İbiş, S. (2009). Biyoloji öğretmen adaylarının küresel ve ulusal çevre sorunları hakkındaki görüşleri [Opinions of biology pre service teacher about national and global environmental problems]. [Unpublished master’s thesis]. Gazi University, Institute of Educational Sciences.
  48. Kahraman, E. (2021). STEM eğitiminin ortaokul öğrencilerinin STEM mesleklerine yönelik ilgilerine, bilimsel yaratıcılıklarına ve fen öğrenmeye yönelik motivasyonlarına etkisinin araştırılması [Investigation of the effect of STEM education on middle school students' interest in STEM professions, scientific creativity and motivation for science learning]. [Unpublished PhD dissertation]. Gazi University, Graduate School of Educational Sciences.
  49. Kamil, P.A., Putri, E., Ridha, S., Utaya, S., & Utomo, D.H. (2020, May). Promoting environmental literacy through a green project: A case study at Adiwiyata School in Banda Aceh City. IOP Conference Series: Earth and Environmental Science, 485(1), 012035. IOP Publishing. https://doi.org/10.1088/1755-1315/485/1/012035
  50. Karanlık, M.N. (2024). Problem temelli yaratıcı düşünme etkinliklerinin çocukların yaratıcı düşünme becerilerine olan etkisi [The effect of problem-based creative thinking activities on children's creative thinking skills]. [Unpublished master’s thesis]. Marmara University, Institute of Educational Sciences.
  51. Karasar, N. (2022). Bilimsel irade algı çerçevesi ile bilimsel araştırma yöntemi: Kavramlar, ilkeler, teknikler [Scientific research method with scientific will perception framework: Concepts, principles, techniques] (37th Edition). Nobel Akademik Yayıncılık.
  52. Kaya-Capocci, S., Pabuccu-Akis, A., & Orhan-Ozteber, N. (2025). Entrepreneurial STEM education: Enhancing students’ resourcefulness and problem-solving skills. Research in Science Education, 55(1), 103-134. https://doi.org/10.1007/s11165-024-10189-y
  53. Kılıç, Ç., & Kan, A. (2020). Çevre sorunlarına yönelik tutum ölçeği geliştirme çalışması [A study on developing attitude scale towards environmental problems]. Abant İzzet Baysal Üniversitesi Eğitim Fakültesi Dergisi, 20(4), 1676-1690. https://dx.doi.org/10.17240/aibuefd.2020.20.58249-540945
  54. Kitsantas, A., & Zimmerman, B.J. (2009). College students’ homework and academic achievement: The mediating role of self-regulatory beliefs. Metacognition and Learning, 4, 97-110. https://doi.org/10.1007/s11409-008-9028-y
  55. Kocak, E., Yalcin-Celik, A., & Uluyol, C. (2023). Pre-service teachers' environmental literacy: The role of STEM-based environmental education with microcontrollers. Participatory Educational Research (PER), 10(5), 233-247. http://dx.doi.org/10.17275/per.23.84.10.5
  56. Koculu, A., & Girgin, Ş., (2022). The effect of E-STEM education on students’ perceptions and engineering design process about environmental issues. World Journal of Education, 12(6), 49-55.
  57. Kumaş, A. (2023). Fen bilimleri derslerinde hibrit eğitim kapsamında aktif öğrenme aracı olarak teknolojinin kullanımı [The use of technology as an active learning tool in the scope of hybrid education in science courses]. Trakya Eğitim Dergisi, 13(2), 943-961. https://doi.org/10.24315/tred.1100907
  58. Kuvaç, M. (2018). Fen, teknoloji, mühendislik ve matematik (STEM) temelli çevre eğitimine yönelik öğretim tasarımının etkililiği [The effectiveness of instructional design on science, technology, engineering and mathematics (STEM) based environmental education]. [Unpublished PhD dissertation]. İstanbul University-Cerrahpaşa, Institute of Graduate Studies.
  59. Lee, K. (2009). Gender differences in Hong Kong adolescent consumers' green purchasing behavior. Journal of Consumer Marketing, 26(2), 87-96. https://doi.org/10.1108/07363760910940456
  60. Meredith, J., Cantrell, D., Conner, M., Evener, B., Hunn, D., & Spector, P. (2000). Best practices for environmental education: Guidelines for success. A project of Ohio EE 2000, Ohio, USA: Environmental Education Council of Ohio. https://files.eric.ed.gov/fulltext/ED472040.pdf
  61. Mete, A., & Filik İşçen, C. (2015). İlköğretim öğrencilerinin çevreye yönelik bilgi ve tutumlarına çevre koruma kulübü’nün etkisi [The effects of the environmental club on secondary school students’ environmental attitudes and knowledge]. Turkish Studies, 10/11, 1145-1164. https://doi.org/10.7827/TurkishStudies.8688
  62. Ministry of National Education [MoNE]. (2022). Çevre eğitimi ve iklim değişikliği dersi öğretim programı (Ortaokul 6, 7 veya 8. sınıflar) [Environmental education and climate change course teaching program (Middle school grades 6, 7 or 8)]. Ankara. https://mufredat.meb.gov.tr/Dosyalar/202244102710628-2022-10-cevre-egitimi-iklim-degisikligi-ogretim-programi-web.pdf
  63. Ministry of National Education [MoNE]. (2018a). Fen bilimleri dersi öğretim programı (İlkokul ve ortaokul 3, 4, 5, 6, 7 ve 8. sınıflar) [Science course teaching program (Primary and middle school grades 3, 4, 5, 6, 7 and 8)]. Ankara. https://mufredat.meb.gov.tr/Dosyalar/201812312311937-FEN%20B%C4%B0L%C4%B0MLER%C4%B0%20%C3%96%C4%9ERET%C4%B0M%20PROGRAMI2018.pdf
  64. Ministry of National Education [MoNE]. (2018b). Matematik dersi öğretim programı (İlkokul ve ortaokul 1, 2, 3, 4, 5, 6, 7 ve 8. sınıflar) [Mathematics course teaching program (Primary and middle school grades 1, 2, 3, 4, 5, 6, 7 and 8)]. Ankara. https://ardahanodm.meb.gov.tr/meb_iys_dosyalar/2019_09/27114237_201813017165445-MATEMATYK_OYRETYM_PROGRAMI_2018v_2.pdf
  65. Ministry of National Education [MoNE]. (2018c). Teknoloji ve tasarım dersi öğretim programı (Ortaokul 7 ve 8. sınıflar) [Technology and design course teaching program (Middle school grades 7 and 8)]. Ankara. https://mufredat.meb.gov.tr/Dosyalar/2018124112937511-TEKNOLOJ%C4%B0%20TASARIM%20%C3%96%C4%9ERET%C4%B0M%20PROGRAMI%207-8.pdf
  66. Ministry of National Education [MoNE]. (2018d). Bilim uygulamaları dersi öğretim programı (Ortaokul ve İmam Hatip Ortaokulu 5, 6, 7 ve 8. sınıflar) [Science applications course teaching program (Middle school and Imam Preacher Middle School grades 5, 6, 7 and 8)]. Ankara. https://mufredat.meb.gov.tr/Dosyalar/2018813171537438-3-2018-90%20Bilim%20Uygulamalar%C4%B1%20Dersi%20(5-8.%20S%C4%B1n%C4%B1flar).pdf
  67. Morillas, J.M.B., Gozalo, G.R., González, D.M., Moraga, P.A., & Vílchez-Gómez, R. (2018). Noise pollution and urban planning. Current Pollution Reports, 4(3), 208-219. https://doi.org/10.1007/s40726-018-0095-7
  68. Muñoz-García, I.M., Alcántara-Manzanares, J., & Medina Quintana, S. (2022). Key aspects of adolescents’ environmental attitudes with a view to transformative education. Education Sciences, 12, 591. https://doi.org/10.3390/educsci12090591
  69. Özbuğutu E., Karahan, S., & Tan, Ç. (2014). Çevre eğitimi ve alternatif yöntemler – literatür taraması [Environmental education and its alternative methods – a literature review]. Mustafa Kemal Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, 11(25), 393-408.
  70. Özbulat, F. (2020). Ortaokul öğrencilerinin öğrenmeye yönelik sorumluluk düzeylerinin ve okul motivasyonlarının incelenmesi [Investigation of learning responsibility levels and school motivations of secondary school students]. [Unpublished master’s thesis]. Sakarya University, Institute of Educational Sciences.
  71. Özdemir, O. (2007). Yeni bir çevre eğitimi perspektifi: “Sürdürülebilir gelişme amaçlı eğitim” [A new environmental education perspective: “Education for sustainable development”]. Eğitim ve Bilim, 32(145), 23-39. https://doi.org/10.15390/ES.2007.738
  72. Özgel, Z.T., Aydoğdu, M., & Güven Yıldırım, E. (2018). Doğa kampı destekli çevre eğitiminin çevre sorunlarına yönelik farkındalık ve tutuma etkisi [Impact of nature camp-assisted environmental education on awareness and attitude towards environmental problems]. Ihlara Eğitim Araştırmaları Dergisi, 3(2), 90-106.
  73. Özgen, N. (2012). Öğretmen adaylarının çevre sorunlarına yönelik tutumları: Türkiye örneği [Teacher candidates’ attitudes towards environmental problems: The example of Turkey]. Kastamonu Eğitim Dergisi, 20(2), 403-422.
  74. Papp, Z. (2022). Environmental attitudes, environmental problems and party choice. A large-N comparative study. Political Geography, 97, 102652. https://doi.org/10.1016/j.polgeo.2022.102652
  75. Pertiwi, T.U., Oetomo, D., & Sugiharto, B. (2024). The effectiveness of STEM-Project- Based Learning in improving students' environmental literacy abilities. JPBI (Jurnal Pendidikan Biologi Indonesia), 10(2), 476- 485. https://doi.org/10.22219/jpbi.v10i2.33562
  76. Redlarski, G., Lewczuk, B., Żak, A., Koncicki, A., Krawczuk, M., Piechocki, J., Jakubiuk, K., Tojza, P., Jaworski, J., Ambroziak, D., Skarbek, A., & Gradolewski, D. (2015). The influence of electromagnetic pollution on living organisms: Historical trends and forecasting changes. BioMed Research International, 2015(1), 234098. http://dx.doi.org/10.1155/2015/234098
  77. Sasson, I., & Yehuda, I. (2023). Redesigning the learning environment: Student motivation and personal responsibility for learning. Current Psychology, 42(35), 31251-31262. https://doi.org/10.1007/s12144-022-04140-5
  78. Schnittka, C., & Bell, R. (2011). Engineering design and conceptual change in science: Addressing thermal energy and heat transfer in eighth grade. International Journal of Science Education, 33(13), 1861-1887. https://doi.org/10.1080/09500693.2010.529177
  79. Schultz, P. (2002). Environmental attitudes and behaviors across cultures. Online Readings in Psychology and Culture, 8(1), 4. https://doi.org/10.9707/2307-0919.1070
  80. Sezer, A., & Çoban, O. (2016). Ortaokul öğrencilerinin sorumluluk değeri algıları [Responsibility value perception of secondary school students]. Uşak Üniversitesi Eğitim Araştırmaları Dergisi, 2(1), 22-39. https://doi.org/10.29065/usakead.232420
  81. Stefanidou, C., Mandrikas, A., Kyriakou, K., Stavrou, I., Boikos, I., & Constantine Skordoulis, C. (2024). Primary students’ views toward STEM education in Greece. Science Education International, 35(2), 85-91. https://doi.org/10.33828/sei.v35.i2.2
  82. Tabachnick, B.G., & Fidell, L.S. (2013). Using multivariate statistics (6th Ed.), Boston: Allyn and Bacon.
  83. Tadena, M.T.G., & Salic-Hairulla, M.A. (2021, March). Raising environmental awareness through local-based environmental education in STEM lessons. Journal of Physics: Conference Series, 1835(1), 012092. IOP Publishing. https://doi.org/10.1088/1742-6596/1835/1/012092
  84. Tanrıverdi, E. (2021). Çevre konularında uygulanan probleme dayalı STEM etkinliklerinin öğrencilerin ışık kirliliği farkındalıklarına etkisi [The effect of problem-based STEM activities on environmental issues on students' light pollution awareness]. [Unpublished master’s thesis]. Ordu University, Institute of Natural and Applied Sciences.
  85. Tramonti, M., Dochshanov, A.M., Fiadotau, M., Gronlund, M., Callaghan, P., Ailincai, A., Marini, B., Joenvaara, S., Maurer, L., & Delle Donne, E. (2024). Game on for climate action: Big game delivers engaging STEM learning. Education Sciences, 14, 893. https://doi.org/10.3390/educsci14080893
  86. Tuti, G., & Terzi, S.Y. (2025). TÜBİTAK 4006 bilim fuarları süreçlerinin yürütücü öğretmen görüşlerine göre değerlendirilmesi [Evaluation of TUBİTAK 4006 science fair processes based on the opinions of project coordinator teachers]. Dokuz Eylül Üniversitesi Buca Eğitim Fakültesi Dergisi, 63, 1161-1180. https://doi.org/10.53444/deubefd.1592142
  87. Wallner, A., Hunziker, M., & Kienast, F. (2003). Do natural science experiments influence public attitudes towards environmental problems?. Global Environmental Change, 13(3), 185-194. https://doi.org/10.1016/S0959-3780(03)00042-6
  88. Wasi, S., Tabrez, S., & Ahmad, M. (2013). Toxicological effects of major environmental pollutants: an overview. Environmental Monitoring and Assessment, 185, 2585-2593. https://doi.org/10.1007/s10661-012-2732-8
  89. Widiyanti, E.R., & Suyanto, S. (2025). Does the PBL-STEM model improve students' deductive, inductive, and reasoning skills in biology? JPBI (Jurnal Pendidikan Biologi Indonesia), 11(2), 638-648. https://doi.org/10.22219/jpbi.v11i2.41084
  90. Yakar, A. (2017). Potansiyel gelişim alanı bağlamında bir eylem araştırması: öğrenme sorumluluğu, motivasyon ve başarı [An action research in the context of zone of proximal development: learning responsibility, motivation and achievement]. [Unpublished PhD dissertation]. Adnan Menderes University, Institute of Social Sciences.
  91. Yakar, A., & Saracaloğlu, A.S. (2017). Öğrenmeye yönelik sorumluluk ölçeği [Scale of responsibility towards learning]. Mehmet Akif Ersoy Üniversitesi Eğitim Fakültesi Dergisi, 42, 27-49. https://doi.org/10.21764/efd.41545
  92. Yavuz, N. (2020). 5. sınıf fen bilimleri dersi insan ve çevre ünitesinin öğretiminde STEM destekli etkinliklerin öğrencilerin çevre bilincine etkisinin incelenmesi [Investigation of the effect of STEM-supported activities covered in teaching the human and environment subject of the fifth-grade sciences course on students’ environmental awareness]. [Unpublished master’s thesis]. Kastamonu University, Institute of Science.
  93. Yıldırım, B. (2021). Teoriden pratiğe STEM eğitimi uygulama kitabı [STEM education from theory to practice application book] (Revised 3rd Edition). Nobel Akademik Yayıncılık.
  94. Yıldız, S., Demiray, Ö.Ş.A., Zengin, F.K., & Keçeci, G. (2025). Bilim fuarları: 4006-TÜBITAK bilim fuarları destekleme programına dair öğretmen ve öğrenci görüşleri [Science fairs: Teachers’ and students’ opinions on 4006-TÜBİTAK science fairs supporting program]. Duvar Yayınları. https://www.duvaryayinlari.com/Webkontrol/IcerikYonetimi/Dosyalar/bilim-fuarlari-4006-tubitak-bilim-fuarlari-destekleme-programina-dair-ogretmen-ve-ogrenci-gorusleri_icerik_g4586_B7URWbIU.pdf