KaydedilenlerDerginizi ekleyin

Dergiler / Nevşehir Hacı Bektaş Veli Üniversitesi SBE Dergisi / 2026 / Cilt: 15 Sayı: 2

Öğretmen adaylarının kaynaştırmaya yönelik öz yeterlikleri ve tutumları: Karma yöntemler araştırması

Pre-service teachers' self-effıcacy and attitudes towards inclusion: A mixed methods research

Gülşah Avcı Doğan(ORDU ÜNİVERSİTESİ)0000-0002-9733-3228
Nagihan Baş(ORDU ÜNİVERSİTESİ)0000-0003-3524-2651
Nilüfer Altun(ORDU ÜNİVERSİTESİ)0000-0001-8502-0286
Sayfa
1088–1110
Yayın Tarihi
2025-06-27
🏛️Bu makalenin bibliyografik verileri ve tam metin bağlantısı DergiPark üzerinden sağlanmıştır.
DergiPark Kaydı ↗
✨

Yapay Zeka Hızlı Bakış & Çıkarımlar

AI Insight
⚡ TL;DR(1 Cümlede Hızlı Çıkarım)

Nicel bulgular, öğretmen adaylarının kaynaştırmaya ilişkin kendilerini yeterli algıladıklarını ve özel eğitim öğretmenliğine yönelik olumlu tutuma sahip olduklarını göstermektedir.

📌 3 Maddede Bu Makale

🎯
Amaç & Hipotez:Kaynaştırma, farklı branşlardaki öğretmenlerin özel gereksinimli öğrencilerin eğitimi hakkında mesleki yeterliklerine ve tutumlarına dikkat çekmektedir.
📊
Temel Bulgular & Veri:Bu araştırmanın amacı Özel Eğitim ve Kaynaştırma dersini alan farklı branşlardaki öğretmen adaylarının kaynaştırmaya ilişkin öz yeterlikleri ile özel eğitim öğretmenliğine yönelik tutumları arasındaki ilişkiyi belirlemek, öz yeterliklerini ve tutumlarını nasıl açıkladıklarını ortaya koymaktır.
💡
Sonuç & Katkı:Nicel bulgular, öğretmen adaylarının kaynaştırmaya ilişkin kendilerini yeterli algıladıklarını ve özel eğitim öğretmenliğine yönelik olumlu tutuma sahip olduklarını göstermektedir.
🔬Tür:Uygulamalı Anket & Alan Araştırması
📍Kapsam:204 katılımcı
⚙️Değişkenler:öğretmen adayları · öz yeterlik · tutum

Özet

Kaynaştırma, farklı branşlardaki öğretmenlerin özel gereksinimli öğrencilerin eğitimi hakkında mesleki yeterliklerine ve tutumlarına dikkat çekmektedir. Eğitim fakültelerinde yer alan dersler ile özel eğitime dair çeşitli beceri ve yeterlikler kazandırılmaya çalışılmaktadır. Bu araştırmanın amacı Özel Eğitim ve Kaynaştırma dersini alan farklı branşlardaki öğretmen adaylarının kaynaştırmaya ilişkin öz yeterlikleri ile özel eğitim öğretmenliğine yönelik tutumları arasındaki ilişkiyi belirlemek, öz yeterliklerini ve tutumlarını nasıl açıkladıklarını ortaya koymaktır. Çalışma, karma yöntemler araştırmasının açıklayıcı sıralı deseni ile yürütülmüştür. Araştırmada amaçlı örnekleme yönteminden yararlanılmıştır. Nicel aşamada 204 katılımcıya iki ölçek uygulanmıştır. Nitel aşama için belirlenen sekiz katılımcı ile yarı yapılandırılmış görüşmeler yapılmıştır. Nicel bulgular, öğretmen adaylarının kaynaştırmaya ilişkin kendilerini yeterli algıladıklarını ve özel eğitim öğretmenliğine yönelik olumlu tutuma sahip olduklarını göstermektedir. Nitel bulgularda, özel gereksinimli öğrenci ile çalışmanın zorluklarının farkında olduklarını, ihtiyaç duyduklarında özel eğitim öğretmeni ile iş birliği kurabileceklerini ancak bu alana karşı mesafeli olduklarını dile getirmişlerdir. Özel eğitimin farklı ana bilim dalındaki öğretim üyelerinden dersler almış olsalar da lisans programlarının özel eğitim alanında teorik ve uygulama bakımından güçlendirilmesi gerekmektedir.

Abstract

Education through inclusion emphasizes the professional competencies and attitudes of teachers from different areas concerning the education of students with special needs. Courses offered in faculties of education aim to equip preservice teachers with various skills and competencies related to special education. This study aims to identify the relationship between preservice teachers' self-efficacy regarding inclusion practices and their attitudes toward special education teaching, as well as to explore how they explain their self-efficacy and attitudes. The study was conducted using the explanatory sequential design of mixed methods research. Purposeful sampling was employed in the research. In the quantitative phase, two scales were administered to 204 participants. In the qualitative phase, semistructured interviews were conducted with eight participants. The quantitative findings indicate that pre-service teachers perceive themselves as competent in implementing inclusion practices and hold positive attitudes toward special education. The qualitative findings reveal that, while they are aware of the challenges of working with these students and express willingness to collaborate with special education teachers, remain somewhat distant from the field. Even though students may have taken different courses from faculty members in various subfields of special education, undergraduate programs need to be strengthened both theoretically and practically in the field of special education.

🔖

Bu Makaleye Atıf Yap

Doğan, G. A., Baş, N., Altun, N. (2025). Öğretmen adaylarının kaynaştırmaya yönelik öz yeterlikleri ve tutumları: Karma yöntemler araştırması. Nevşehir Hacı Bektaş Veli Üniversitesi SBE Dergisi, Cilt: 15 Sayı: 2, 1088–1110. https://doi.org/10.30783/nevsosbilen.1615325

📄 Tam Metin PDF Okuyucu

📄

PDF görüntüleyici hazırlanıyor...

Kaynakça (58)

  1. Ajzen, I. (2001). Nature and operation of attitudes. Annual Review of Psychology, 52(1), 27–58. https://doi.org/10.1146/annurev.psych.52.1.27
  2. Akar, E., & Ketenoğlu-Kayabaşı, Z. E. (2022). Eğitim fakültesi öğrencilerinin kaynaştırmaya ilişkin öz yeterlikleri ile duygu, tutum ve kaygılarının incelenmesi. Eğitim bilimlerinde güncel araştırmalar içinde (ss. 157-174). Anı Yayıncılık.
  3. Akdal, D., Bozdağ, T., Aydın, Y., & Aşkan, A. (2020). Öğretmen adaylarının kaynaştırma eğitimine yönelik inançları ile yetersizliği olan bireylerin eğitimine yönelik tutumlarının farklı değişkenler açısından incelenmesi. Türk Akademik Yayınlar Dergisi (TAY Journal), 4(1), 73-91. https://dergipark.org.tr/en/download/article-file/1204333
  4. Akdemir, B., Çapar, E., & Bayrakdar, M. (2022). İlkokul öğretmenlerinin kaynaştırma uygulamasına ilişkin tutumları ve yeterlilik algıları: bir karma yöntem araştırması. Trakya Eğitim Dergisi, 12(2), 1036-1056. https://doi.org/10.24315/tred.953616
  5. Alsarawi, A., & Sukonthaman, R. (2023). Preservice teachers’ attitudes, knowledge, and self-efficacy of inclusive teaching practices. International Journal of Disability, Development and Education, 70(5), 705-721. https://doi.org/10.1080/1034912X.2021.1922992
  6. Altunya, N. (2008). Türkiye’de öğretmen örgütlenmesi (1908-2008). Ürün Yayınları.
  7. Avramidis, E., & Norwich, B. (2002). Teachers’ attitudes towards integration/inclusion: A review of the literature. European Journal of Special Needs Education, 70(5), 705-721. https://doi.org/10.1080/1034912X.2021.1922992
  8. Bandura, A. (1982). Self-Efficacy mechanism in human agency. American Psychologist, 37(2), 122-147. https://psycnet.apa.org/doi/10.1037/0003-066X.37.2.122
  9. Baskonuş, T., & Öztürk, D. (2023). Öğretmen adaylarının kaynaştırma/bütünleştirme eğitimine ilişkin duygu, tutum ve kaygı düzeylerinin incelenmesi. Ahi Evran Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, 9(1), 170-184. https://doi.org/10.31592/aeusbed.1212256
  10. Başpınar, S., & Sönmez, N. (2021). Okul öncesi öğretmen adaylarının kaynaştırmaya yönelik öz yeterlik algılarının incelenmesi. Ankara Üniversitesi Eğitim Bilimleri Fakültesi Özel Eğitim Dergisi, 22(4), 921-943. https://doi.org/10.21565/ozelegitimdergisi.799776
  11. Baştuğ, Y. E., & Servi, C. (2021). Öğretmen adaylarının özel gereksinimli bireylere ilişkin tutumlarının metaforik algıları çerçevesinde incelenmesi: Bir karma desen incelemesi. e-Kafkas Eğitim Araştırmaları Dergisi, 8, 770-787. https://dergipark.org.tr/en/download/article-file/1843976
  12. Berry, R. A. W. (2011). Voices of experience: general education teachers on teaching students with disabilities. International Journal of Inclusive Education, 15(6), 627–648. https://doi.org/10.1080/13603110903278035
  13. Brantlinger, E., Jimenez, R., Klingner, J., Pugach, M., & Richardson, V. (2005). Qualitative studies in special education. Exceptional Children, 71(2), 195-207. https://doi.org/10.1177/001440290507100205
  14. Boyle, C., Anderson, J., Page, A., & Mavropoulou, S. (2020). Inclusive education: Global issues and controversies. BRILL. https://doi.org/10.1163/9789004431171
  15. Camcı-Erdoğan, S. (2021). Öğretmen adaylarının özel gereksinimli bireylerin eğitimine yönelik görüşleri. Ankara Üniversitesi Eğitim Bilimleri Fakültesi Özel Eğitim Dergisi, 22(2), 283-306. https://dergipark.org.tr/en/download/article-file/896332
  16. Cohen, J.W. (1988). Statistical power analysis for the behavioral sciences (2. Baskı). Routledge. https://doi.org/10.4324/9780203771587
  17. Creswell, J. W. (2017). Karma yöntem araştırmalarına giriş (Çev: M. Sözbilir). Pegem Akademi.
  18. Creswell, J. W., & Clark, L. P. (2018). Karma yöntem araştırmaları tasarımı ve yürütülmesi (Çev: A. Delice). Anı.
  19. Cumalı, Ö. G. D., & İnce, A. G. M. (2024). Farklı Branşlarda Öğrenim Gören Öğretmen Adaylarının Kaynaştırma Uygulamasına İlişkin Algılarının Belirlenmesi. Kalem Eğitim ve İnsan Bilimleri Dergisi, 14(2), 635-664, doi: 10.23863/kalem.2024.299 Çeliköz, M., & Kölemen, E. B. (2020). Okul öncesi öğretmen ve öğretmen adaylarının kaynaştırmaya yönelik tutumları ve yenilikçilik düzeyleri. Kırşehir Eğitim Fakültesi Dergisi, 21(3), 1607- 1649. https://doi.org/10.29299/kefad.853997
  20. Demirbilek, S., Sencer-Özsezer, M., & Demirbilek, M. (2025). Sınıf öğretmenlerinin kaynaştırma ile ilgili öğretimsel uygulamalarını ele alan lisansüstü tezlerin incelenmesi. Ankara Üniversitesi Eğitim Bilimleri Fakültesi Özel Eğitim Dergisi, 26(1), 117-132.
  21. De Boer, A., Pijl, S. J., & Minnaert, A. (2011). Regular primary schoolteachers’ attitudes towards inclusive education: A review of the literature. International Journal of Inclusive Education, 15(3), 331–353. https://doi.org/10.1080/13603110903030089
  22. Doğan, M. (2023, Kasım 22). Karma yöntemler araştırmasının özel eğitimde kullanımı [The use of mixed methods research in special education] [Video]. https://www.youtube.com/watch?v=mMqQqbQAphI
  23. Dolapçı, S., & Yıldız-Demirtaş, V. (2016). Öğretmen adaylarının öz-yeterlilik algıları ve kaynaştırma eğitimine bakış açıları. Batı Anadolu Eğitim Bilimleri Dergisi, 7(13), 141-160. https://dergipark.org.tr/en/download/article-file/358732
  24. Donohue, D. K., & Bornman, J. (2015) South African teachers’ attitudes toward the inclusion of learners with different abilities in mainstream classrooms, International Journal of Disability, Development and Education, 62(1), 42-59, https://doi.org/10.1080/1034912X.2014.985638
  25. Erdoğan, S. C. (2020). Öğretmen Adaylarının Özel Gereksinimli Öğrencilerin Eğitimine Yönelik Görüşleri. Ankara Üniversitesi Eğitim Bilimleri Fakültesi Özel Eğitim Dergisi, 1-23. https://dergipark.org.tr/en/download/article-file/896332
  26. Fazlıoğlu, Y., & Doğan, M. K. (2013). Öğretmenlerin kaynaştırmaya ilişkin tutumlarının incelenmesi. Trakya Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, 15(2), 223-234. https://dergipark.org.tr/en/download/article-file/321434
  27. Friend, M., & Cook, L. (2010). Interactions: Collaboration skills for school professionals (6th ed.). Pearson Education.
  28. Gay, L. R., Mills, G. E., & Airasian, P. W. (2016). Educational research: Competencies for analysis and applications. Pearson Education.
  29. Guba, E. G., & Lincoln, Y. S. (1994). Competing paradigms in qualitative research. In Denzin, N.K ve Lincoln, Y.S. (Eds.) Handbook of Qualitative Research (pp.105-117). Sage Publishing.
  30. Guest, G. (2013). Describing mixed methods research: An alternative to typologies. Journal of Mixed Methods Research, 7(2), 141-151. https://doi.org/10.1177/1558689812461179
  31. Işıtan, D., & Dayı, E. (2022). Sınıfında özel gereksinimli öğrenci bulunan genel eğitim öğretmenlerinin özel eğitim danışmanlığına ilişkin görüşleri. Ankara Üniversitesi Eğitim Bilimleri Fakültesi Özel Eğitim Dergisi, 23(1), 85-107. https://doi.org/10.21565/ozelegitimdergisi.790359 İlik, Ş. Ş., & Deniz, S. (2020). Farklı branşlardan öğretmen adaylarının öğretmenlik uygulaması sırasında kaynaştırma uygulamalarına ilişkin gözlemleri. Kastamonu Education Journal, 28(1), 338-351. https://doi.org/10.24106/kefdergi.3611
  32. İnce, M., Fırat Durdukoca, Ş., & Cumalı, D. (2023). Öğretmen adaylarının özel gereksinimli öğrencilerine yönelik tutumlarının tespit edilmesi. Buca Eğitim Fakültesi Dergisi, 56, 911-928. https://doi.org/10.53444/deubefd.1264162
  33. Johnson, R. B., & Onwuegbuzie, A. J. (2004). Mixed methods research: A research paradigm whose time has come. Educational Researcher, 33(7), 14-26. https://doi.org/10.5172/mra.3.2.114
  34. Karabulut, H. A. (2023). Öğretmen adaylarının kaynaştırma eğitimine yönelik öz yeterliklerinin belirlenmesi. Ahmet Keleşoğlu Eğitim Fakültesi Dergisi, 5(2), 531-542. https://doi.org/10.38151/akef.2023.68
  35. Karasar, N. (2014). Bilimsel Araştırma Yöntemleri. Nobel yayıncılık.
  36. Küçüközyiğit, M. S., Altun Könez, N., & Yılmaz, B. (2017). Developing an attitude scale towards special education as a teaching profession: A Test Study. Journal of the International Society for Teacher Education, 21(2), 27-40. https://files.eric.ed.gov/fulltext/EJ1176956.pdf
  37. Leko, M. M., Hitchcock, J. H., Love, H. R., Houchins, D. E., & Conroy, M. A. (2023). Quality indicators for mixed-methods research in special education. Exceptional Children, 89(4), 432-448. https://doi.org/10.1177/00144029221141031
  38. MEB, 2017. Kaynaştırma/Bütünleştirme Yoluyla Eğitim Uygulamaları Genelgesi [Inclusive/Integrative Education Implementation Circular] https://orgm.meb.gov.tr/meb_iys_dosyalar/2017_09/21112929_kaynastirma_genelge.pdf
  39. MEB, 2023. Milli Eğitim İstatistikleri Örgün Eğitim 2022-2023 [Ministry of National Education 2022-2023 Formal Education Statistical Data] https://sgb.meb.gov.tr/www/icerik_goruntule.php?KNO=508
  40. Melekoğlu, M. A. (2013). Özel gereksinimli öğrencilerle yürütülen etkileşim projesinin genel eğitim öğretmenlerinin kaynaştırma uygulamalarına yönelik olumlu tutum ve farkındalık geliştirmeleri üzerindeki etkilerinin belirlenmesi [Examining the impact of interaction project with students with special needs on development of positive attitude and awareness of general education teachers towards inclusion]. Kuram ve Uygulamada Eğitim Bilimleri, 13(2), 1053- 1077.
  41. Mertoğlu, H. (2019). Fen bilgisi öğretmen adaylarının kaynaştırma eğitimine ilişkin görüşleri ve ihtiyaçları. The Journal of Academic Social Science, 6(66), 343-365. https://asosjournal.com/?mod=tammetinvemakaleadi=vemakaleurl=1980717962_13447%20Hatice%20MERTO%C4%9ELU.pdfvekey=35425 Onwuegbuzie, A. J., & Johnson, R. B. (2006). The validity issue in mixed research. Research in the Schools, 13(1), 48-63. https://ocd.lcwu.edu.pk/cfiles/Gender%20ve%20Development%20Studies/GDS-502/Thevalidityissueinmixedresearch.pdf#page=55
  42. Öztürk, D. (2023). Sosyal bilgiler öğretmen adaylarının kaynaştırma eğitimine yönelik öz yeterliklerinin incelenmesi. Kırşehir Eğitim Fakültesi Dergisi, 24(3), 1787-1814. https://doi.org/10.29299/kefad.1195939
  43. Öztürk, H., Ballıoğlu, G., & Gülten, Ş. E. N. (2014). Öğretmen adaylarının özel eğitimde kaynaştırma uygulamalarına yönelik tutumlarının incelenmesi. Muğla Sıtkı Koçman Üniversitesi Eğitim Fakültesi Dergisi, 1(1). https://doi.org/10.21666/mskuefd.20982
  44. Özyürek, M. (2008). Nitelikli öğretmen yetiştirmede sorunlar ve çözümler: Özel eğitim örneği. Türk Eğitim Bilimleri Dergisi, 6(2), 189-226. https://dergipark.org.tr/en/download/article-file/256317
  45. Rimm-Kaufman, S. E., & Sawyer, B. E. (2004). Primary-grade teachers' self-efficacy beliefs, attitudes toward teaching, and discipline and teaching practice priorities in relation to the responsive classroom approach. The Elementary School Journal, 104(4), 321–341. https://doi.org/10.1086/499756
  46. Sivrikaya, T., & Yıkmış, A. (2016). Özel eğitim sınıflarında görev yapan özel eğitim mezunu olan ve olmayan öğretmenlerin öğretim süreciyle ilgili gereksinimleri. Abant İzzet Baysal Üniversitesi Eğitim Fakültesi Dergisi, 16(4), 1984-2001. https://dergipark.org.tr/en/download/article-file/291954
  47. Sönmez, N., Alptekin, S., & Bıçak, B. (2018). Okul öncesi eğitim öğretmenlerinin kaynaştırma eğitiminde öz-yeterlik algıları ve hizmet içi eğitim gereksinimleri: Bir karma yöntem çalışması. Abant İzzet Baysal Üniversitesi Eğitim Fakültesi Dergisi, 18(4), 2270-2297. https://doi.org/10.17240/aibuefd.2018.18.41844-444422
  48. Şahbaz, Ü., & Kalay, G. (2010). Okulöncesi eğitimi öğretmen adaylarının kaynaştırmaya ilişkin görüşlerinin belirlenmesi. Mehmet Akif Ersoy Üniversitesi Eğitim Fakültesi Dergisi (19), 116-135. https://dergipark.org.tr/en/download/article-file/181297
  49. Şengün, H., & Toptaş, V. (2021). Sınıf öğretmeni adaylarının kaynaştırma eğitimine ilişkin görüşlerinin belirlenmesi. Uluslararası Karamanoğlu Mehmetbey Eğitim Araştırmaları Dergisi, 3(1), 44-51.
  50. Şenol, F. B., & Can Yaşar, M. (2020). Change in sentiments, attitudes and concerns towards inclusive education: A perspective from of preservice preschool teachers. International Journal of Eurasian Education and Culture, 5(9), 1126-1144. https://ijoeec.com/Makaleler/647692259_18.%201126-1144%20fatma%20bet%C3%BCl%20%C5%9Fenol.pdf
  51. Talancı, S. Ş. (2024). Türkçe Öğretmeni Adaylarının Kaynaştırma Eğitimine Yönelik Öz Yeterlik Algılarının İncelenmesi. İstanbul Aydın Üniversitesi Eğitim Fakültesi Dergisi, 10(2), 99-115.
  52. Taylor, R. W., & Ringlaben, R. P. (2012). Impacting pre-service teachers' attitudes toward inclusion. Higher Education Studies, 2(3), 16-23. http://dx.doi.org/10.5539/hes.v2n3p16
  53. Teke, D., & Sözbilir, M. (2021). Öğretmen adaylarının kaynaştırma eğitimine yönelik öz yeterliklerini belirlemek için ölçek geliştirme. Eurasian Journal of Teacher Education, 2(1), 55-68. https://dergipark.org.tr/en/download/article-file/1503646
  54. Thomas, D. R. (2006). A general inductive approach for analyzing qualitative evaluation data. American Journal of Evaluation, 27(2), 237-246. https://doi.org/10.1177/1098214005283748
  55. Toy, S. N., & Duru, S. (2016). Sınıf öğretmenlerinin öğretmen öz yeterlikleri ile kaynaştırma eğitimine ilişkin yeterlik inançlarının karşılaştırılması. Ege Eğitim Dergisi, 17(1), 146-173. https://doi.org/10.12984/eed.00332
  56. Uysal, İ., & Kılıç, A. (2022). Normal dağılım ikilemi. Anadolu Journal of Educational Sciences International, 12(1), 220-248. https://doi.org/10.18039/ajesi.962653
  57. Yada, A., Leskinen, M., Savolainen, H., & Schwab, S. (2022). Meta-analysis of the relationship between teachers’ self-efficacy and attitudes toward inclusive education. Teaching and Teacher Education, 109, 103521. https://doi.org/10.1016/j.tate.2021.103521
  58. Yıldırım, A., & Şimşek, H. (2021). Sosyal bilimlerde nitel araştırma yöntemleri (12. baskı). Seçkin Yayıncılık.Yener, C., & Dayı, E. (2021). Kaynaştırma öğrencileri ile çalışma yapan uzmanlar arasındaki bep sürecindeki iş birliğinin uzman ve aile görüşlerine dayalı olarak belirlenmesi. Trakya Eğitim Dergisi, 11(1), 76-93. https://dergipark.org.tr/en/pub/tred/issue/59869/648737