Dergiler / Nevşehir Hacı Bektaş Veli Üniversitesi SBE Dergisi / 2026 / Cilt: 16 Sayı: 2

Kütahya-Afyonkarahisar Demiryolu'nun yapımı ve işletmesi (1894-1895)

Construction and operation of the Kütahya-Afyonkarahisar Railway (1894-1895)

Zabit Acer(KÜTAHYA DUMLUPINAR ÜNİVERSİTESİ)0009-0003-3901-4629
Sayfa
647–671
Yayın Tarihi
2026-06-29
🏛️Bu makalenin bibliyografik verileri ve tam metin bağlantısı DergiPark üzerinden sağlanmıştır.
DergiPark Kaydı ↗
✨

Yapay Zeka Hızlı Bakış & Çıkarımlar

AI Insight
⚡ TL;DR(1 Cümlede Hızlı Çıkarım)

Yapılan bu çalışma başta arşiv belgeleri olmak üzere, dönemin basını ve diğer kaynaklardan istifade edilerek incelenilmiştir.

📌 3 Maddede Bu Makale

🎯
Amaç & Hipotez:Tekerleğin MÖ 3000’li yıllarda icadıyla birlikte taşımacılıkta yeni bir dönem başlamıştır.
📊
Temel Bulgular & Veri:Fransa’nın Alsace bölgesinde tahta raylar üstünde havyanlar ve insanlar tarafından çekilen vagonlardan sonra 18.yüzyılda İngiltere’nin Sheffield şehrinde metal raylar üstünde modern demiryolu döşenmiştir.
💡
Sonuç & Katkı:Yapılan bu çalışma başta arşiv belgeleri olmak üzere, dönemin basını ve diğer kaynaklardan istifade edilerek incelenilmiştir.
🔬Tür:Araştırma Makalesi
📍Kapsam:Genişletilmiş Akademik Örneklem
⚙️Değişkenler:Osmanlı Devleti · Demiryolu · Ulaşım

Özet

Tekerleğin MÖ 3000’li yıllarda icadıyla birlikte taşımacılıkta yeni bir dönem başlamıştır. Fransa’nın Alsace bölgesinde tahta raylar üstünde havyanlar ve insanlar tarafından çekilen vagonlardan sonra 18.yüzyılda İngiltere’nin Sheffield şehrinde metal raylar üstünde modern demiryolu döşenmiştir. James Watt’ın 1771’de buhar makinesini icat etmesi Sanayi İnkılabının başlamasını tetiklemiştir. Fransız Nicholas Joseph Cugnot buhar gücünü otomobil üzerinde kullandıktan sonra Richard Trevithick tarafından 1804 yılında ilk buharlı lokomotif yapılmıştır. Demiryolları bir ulaşım vasıtası olarak önce İngiltere’de kullanılmış ve buradan diğer ülkelere yayılmıştır. Osmanlı Devleti’nin Rumeli topraklarında Çernavoda-Köstence demiryolu hattı, Mısır topraklarında İskenderiye-Kahire dermiyolu hattı ve Anadolu topraklarında İzmir-Aydın demiryolu hattı ilk olarak inşa edilmiştir. Bu gelişmelerin ardından 13 Şubat 1893 tarihinde Eskişehir-Konya demiryolunun yapımı Alman Alfred Kavalla’ya 99 yıllık imtiyazla verilmiştir. Bir hububat hattı olarak inşa edilen bu hattın ilk kısmı olan Eskişehir-Kütahya demiryolu 29 Aralık 1894 tamamlanmıştır. Diğer taraftan eş zamanlı olarak 100 km’lik ikinci kısım olan Kütahya-Afyonkarahisar demiryolu 13 Mayıs 1894 tarihinde Kütahya Kasabası yakınlarındaki Çukurçayır adı verilen yerden başlanmıştır. İnşaat sürecinde görülen koleraya karşı sağlık tedbirleri alınmış, asayişle ilgili sorunlara karşı da askerî birlikler görevlendirilmiştir. 80 km’lik Kütahya-Afyonkarahisar demiryolunun inşaat çalışmaları 16 Temmuz 1895 tarihinde tamamlandıktan sonra 3 Ağustos 1895 tarihinde işletmeye açılmıştır. Yapılan bu çalışma başta arşiv belgeleri olmak üzere, dönemin basını ve diğer kaynaklardan istifade edilerek incelenilmiştir.

Abstract

The invention of the wheel around 3000 BC ushered in a new era in transportation. Following the introduction of animal and human-pulled wagons on wooden rails in Alsace, France, modern railways were laid on metal rails in Sheffield, England, in the 18th century. James Watt's invention of the steam engine in 1771 triggered the Industrial Revolution. After Frenchman Nicholas Joseph Cugnot used steam power in the automobile, the first steam locomotive was built by Richard Trevithick in 1804. Railways were first used as a means of transportation in England and from there spread to other countries. The Chernavoda-Constanța railway line was first constructed in Rumelia, the Alexandria-Cairo railway in Egypt, and the Izmir-Aydın railway in Anatolia. Following these developments, construction of the Eskişehir-Konya railway was granted to the German Alfred Kavalla on February 13, 1893, with a 99-year concession. The first section of this line, the Eskişehir-Kütahya railway, designed as a grain line, was completed on December 29, 1894. Simultaneously, the second, 100-kilometer section, the Kütahya-Afyonkarahisar railway, began on May 13, 1894, at Çukurçayır near the town of Kütahya. Health precautions were taken to combat cholera, which appeared during the construction process, and military units were deployed to address public order issues. Construction of the 80-kilometer Kütahya-Afyonkarahisar railway was completed on July 16, 1895, and it was opened to use on August 3, 1895. This study was examined using primarily archival documents, the press of the period and other sources.

🔖

Bu Makaleye Atıf Yap

Acer, Z. (2026). Kütahya-Afyonkarahisar Demiryolu'nun yapımı ve işletmesi (1894-1895). Nevşehir Hacı Bektaş Veli Üniversitesi SBE Dergisi, Cilt: 16 Sayı: 2, 647–671. https://doi.org/10.30783/nevsosbilen.1827323

📄 Tam Metin PDF Okuyucu

📄

PDF görüntüleyici hazırlanıyor...

Kaynakça (64)

  1. Türkiye Cumhuriyeti Cumhurbaşkanlığı Devlet Arşivleri Başkanlığı Osmanlı Arşivi (BOA)
  2. BOA, A.DVN.MKL, 34/7, L. 1-3. (Divan-ı Hümayun Kalemi, Mukavele)
  3. BOA, Babıali Evrak Odası Evrakı (BEO.), 422/31602, L. 2.
  4. BOA, BEO., 422/31602, L. 3.
  5. BOA, BEO., 644/48275, L. 1.
  6. BOA, BEO., 647/48502, L. 1.
  7. BOA, BEO., 647/48502, L. 3.
  8. BOA, BEO., 831/62319, L. 3.
  9. BOA, Dâhiliye Nezâreti Tesri-i Muamelat ve Islahat Komisyonu Muamelat Evrakı (DH. TMIK.M.), 2/13, L. 1.
  10. BOA, DH. TMIK.M., 2/13, L. 2.
  11. BOA, İrade Dâhiliye (İ. DH.), 1323/32.
  12. BOA, İrade Hususi (İ. HUS.), 36/50, L. 1.
  13. BOA, İrade Telgraf ve Posta (İ. PT.), 5/14, L. 1, 2.
  14. BOA, İ. PT., 5/14, L. 3.
  15. BOA, Meclis-i Vükela Mazbataları (MV.), 84/25, L. 2.
  16. BOA, Yıldız Hususi Maruzat Evrakı (Y. A. HUS.), 332/52, L. 1.
  17. BOA, Y. A. HUS., 332/52, L. 3.
  18. BOA, Y.A.HUS., 296/75, L. 1.
  19. BOA, Yıldız Mütenevvi Maruzat Evrakı (Y. MTV.), 124/85, L. 1.
  20. BOA, Yıldız Perakende, Ticâret ve Nâfia (Y. PRK. TNF.), 4/50, L. 3.
  21. BOA, Y. PRK. TNF., 4/50, L. 3.
  22. Acer, Z. (2025). Eskişehir-Kütahya Demir yolunun Yapımı ve İşletmesi (1893-1894), Bilgin Kültür Sanat Yayınları.
  23. Acer, Z. (2025). Kütahya’da Kolera Salgını, Etkileri ve Alınan Önlemler (1893). Dumlupınar Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, 83, 34-59. https://doi.org/10.51290/dpusbe.1526229
  24. Acer, Zabit. (2025). Kütahya’da Kolera Salgını ve Etkileri (1911). History Studies, 17/3, 743-67. https://doi.org/10.9737/historystudies.1611499.
  25. Akyıldız, A. (2005). Anka’nın Sonbaharı Osmanlı’da İktisadî Modernleşme ve Uluslararası Sermaye. İletişim Yayınları.
  26. Akyıldız, A. (2019). Osmanlıda Ulaşımın Modernleşmesi. Timaş Yayınları.
  27. Atilla, A.N. (2002). İzmir Demir yolları. İzmir Büyükşehir Belediyesi Kültür Yayını.
  28. Beydilli, K. (1991). Bağdat Demir yolu. TDV İslam Ansiklopedisi, 4, 442-444.
  29. Bileydi Koç, M. (2019). Osmanlı Devleti Döneminde Antalya Demir yolu Hattı Projesi. Atatürk Araştırma Merkezi Dergisi, XXXVI/102, 1-36. https://doi.org/10.33419/aamd.815142
  30. Borak, S. (1998). Demir yollarının Tarihi. Hayat Tarih Mecmuası, 12, 82-86.
  31. Çapar, O. (2020). Osmanlı Devleti’nde Fransız Sermayesi (1838-1914), Doğu Kütüphanesi Yayınları.
  32. Devellioğlu, F. (1986). Osmanlıca-Türkçe Ansiklopedik Lugat. Aydın Kitabevi.
  33. Engin, V. (1993). Rumeli Demir yolları. Eren Yayıncılık.
  34. Engin, V. (2002). Osmanlı Devleti’nin Demir yolu Siyaseti. Türkler, 14, 462-469.
  35. Engin, V. (2012). Rumeli Demir yolları. Vahdettin Engin-Ahmet Uçar-Osman Doğan (Ed.), Osmanlı’da Ulaşım içinde (ss.219-235). İstanbul, Çamlıca Yayınları.
  36. Hasan Fehmi, (1895). Coğrafya-i Zira-i Sınayi ve Tüccariye.
  37. Hüdavendigar, Numara 1607, 19 Eylül 1894, Bursa.
  38. Hüdavendigar, Numara 1620, 19 Aralık 1894, Bursa.
  39. İkdam, Numara 102, 11 Kasım 1894, İstanbul.
  40. İkdam, numara 149, 28 Aralık 1894, İstanbul.
  41. İkdam, Numara 152, 31 Aralık 1894, İstanbul.
  42. İkdam, Numara 18, 19 Ağustos 1894, İstanbul.
  43. İkdam, Numara 2, 6 Temmuz 1894, İstanbul.
  44. İkdam, Numara 286, 14 Mayıs 1895, İstanbul.
  45. İkdam, Numara 320, 17 Haziran 1895, İstanbul.
  46. İkdam, Numara 369, 5 Ağustos 1895, İstanbul.
  47. İkdam, Numara 370, 6 Ağustos 1895, İstanbul.
  48. İkdam, Numara 447, 22 Ekim 1895, İstanbul.
  49. İkdam, Numara 455, 30 Ekim 1895, İstanbul.
  50. İkdam, Numara 500, 14 Aralık 1895, İstanbul.
  51. Kâhya, E. (1988). Türkiye’de İlk Demir yolları. TTK Belleten, 52/202, 210-211.
  52. Kaynak, M. (1985). Osmanlı Demir yolları ve Demir yolu Araç ve Malzemeleri İthalatı. Hacettepe Üniversitesi İktisadi ve İdari Bilimler Fakültesi Dergisi, 3/1-2, 263-273.
  53. Kolay, A. (2019). Anadolu’da İşletmeye Açılan İlk Demir yolu İzmir-Kasaba Hattı ve Uzantıları (1863-1897). Türk Tarih Kurumu Yayınları.
  54. Koloğlu, O. (2004). Ulaşım ve Haberleşme. Halil İnalcık-Günsel Renda (Ed.), Osmanlı Uygarlığı (Cilt 1) içinde (ss. 442-455). Ankara, T.C. Kültür ve Turizm Bakanlığı.
  55. Mühendis Tevfik. (1927). Türkiye Demir yolları. Devlet Matbaası.
  56. Satılmış, S. (2016). Osmanlı’da Bandırma-Soma Demir yolu Hattının Kuruluşu. Tarih ve Gelecek Dergisi, 2/2, 157-185. https://doi.org/10.21551/jhf.v2i2.5000196355
  57. Tamçelik, S. (2000). Osmanlı Dönemi Demir yollarının Tarihî Gelişimi İçerisinde Siyasî ve İktisadî Sosyal Etkileri. Erdem, 12/35, 483-535.
  58. Tercüman-ı Hakikat, Numara 4804, 6 Temmuz 1894, İstanbul.
  59. Tiftikçi, O. (1996). Türkiye’de Ulaşım Sorunu ve Demir yollarımız. Birleşik Taşımacılık Çalışanları Sendikası Yayınları.
  60. Umûr- Nâfia ve Ziraat Mecmuası, Numara 70, 20 Mayıs 1894.
  61. Umûr- Nâfia ve Ziraat Mecmuası, Numara 73, 5 Temmuz 1894.
  62. Umûr-ı Nâfiâ ve Ziraat Mecmuası, Numara 40, 4 Mart 1893, İstanbul.
  63. Vecihi ve Rüfekası. (1894). Musavver Tarih-i Harb. İkdam Matbaası.
  64. Yavuzarslan, E. (2022). 19. Yüzyılda Osmanlı İmparatorluğu’ndaki Demir Yolu Seferberliğinin İstanbul’un Kentsel Dönüşümüne Etkileri ve Pera Örneği. Kent Akademisi, 15/1, 317-338.