KaydedilenlerDerginizi ekleyin

Dergiler / Gümüşhane Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Dergisi / 2026 / Cilt: 15 Sayı: 29

Edatlar Bağlamında Kıraat Farklılıklarının Yoruma Yansıması

Interpretative Implications of Qirāʾāt Variations in the Context of Particles

Mustafa Korucuk(GÜMÜŞHANE ÜNİVERSİTESİ, İLAHİYAT FAKÜLTESİ)0000-0001-9082-078X
Muhammed İkbal İlhan(HATAY MUSTAFA KEMAL ÜNİVERSİTESİ İLAHİYAT FAKÜLTESİ)0000-0001-5298-8418
Sayfa
531–555
Yayın Tarihi
2026-01-15
🏛️Bu makalenin bibliyografik verileri ve tam metin bağlantısı DergiPark üzerinden sağlanmıştır.
DergiPark Kaydı ↗
✨

Yapay Zeka Hızlı Bakış & Çıkarımlar

AI Insight
⚡ TL;DR(1 Cümlede Hızlı Çıkarım)

Bu çalışmanın amacı, edatlar bağlamında ortaya çıkan kıraat farklılıklarının anlam ve yorum üzerindeki etkilerini incelemektir.

📌 3 Maddede Bu Makale

🎯
Amaç & Hipotez:Kıraat ilmi, Kur’ân-ı Kerîm’in mânasının korunması ve doğru biçimde okunması bakımından İslâmî ilimler içerisinde önemli bir konuma sahiptir.
📊
Temel Bulgular & Veri:Kıraat rivayetlerinin farklılığı, özellikle lafız yapısındaki değişimler üzerinden anlam sahasına yansımaktadır.
💡
Sonuç & Katkı:Bu çalışmanın amacı, edatlar bağlamında ortaya çıkan kıraat farklılıklarının anlam ve yorum üzerindeki etkilerini incelemektir.
🔬Tür:Literatür & Derleme Çalışması
📍Kapsam:Genişletilmiş Akademik Örneklem
⚙️Değişkenler:Kur’ân Tefsiri · Kıraat Farklılıkları · Arap dili

Özet

Kıraat ilmi, Kur’ân-ı Kerîm’in mânasının korunması ve doğru biçimde okunması bakımından İslâmî ilimler içerisinde önemli bir konuma sahiptir. Kıraat rivayetlerinin farklılığı, özellikle lafız yapısındaki değişimler üzerinden anlam sahasına yansımaktadır. Bu durum da tefsir, fıkıh, kelâm ve tarih gibi disiplinlerde farklı yorumlara yol açabilmektedir. Edatlar (harf-i cer, atıf harfleri vb.), anlam ilişkilerini belirleme noktasında Arap dilinde temel unsurlardandır. Edatlarda meydana gelen kıraat farklılıkları, âyetlerin anlamını kimi zaman sınırlandırmakta, kimi zaman da genişletmektedir. Bu çalışmada, edatlardan kaynaklanan kıraat farklılıklarının yorum boyutuna yansıyan etkileri incelenmektedir. Araştırma, nitel bir dilbilimsel analiz yöntemiyle yürütülmüş olup klasik kıraat kaynakları (İbnü'l Cezerî, Mekkî b. Ebî Tâlib vb.) ile klasik tefsir literatüründen (Taberî, Zemahşerî, Râzî, Beyzâvî, Kurtubî vb.) yararlanılmıştır. Öncelikle edat kullanımında farklılık arz eden kıraat örnekleri tespit edilmiş, ardından bu farklılıkların mânaya gramerle alakalı ve semantik düzeydeki etkileri incelenmiştir. Örnekler, âyetlerin bağlamı, siyak-sibak ilişkisi ve yorum geleneği çerçevesinde değerlendirilmiştir. Bu çalışmanın amacı, edatlar bağlamında ortaya çıkan kıraat farklılıklarının anlam ve yorum üzerindeki etkilerini incelemektir.

Abstract

The discipline of Qur’anic recitation (Qirāʾāt) holds a significant position among the Islamic sciences in terms of preserving the meaning of the Qur’an and ensuring its correct recitation. Variations in Qirāʾāt transmissions, particularly changes in the structure of the wording, are reflected in the semantic domain. This, in turn, can lead to differing interpretations within disciplines such as exegesis (tafsīr), jurisprudence (fiqh), theology (kalām), and history. Particles (harf al-jar, conjunctions, etc.) are among the fundamental elements in the Arabic language for determining semantic relationships. Differences in Qirāʾāt involving particles sometimes restrict and sometimes broaden the meaning of verses. This study examines the effects of Qirāʾāt variations arising from particles on the interpretative dimension. The research was conducted using a qualitative linguistic analysis method, drawing upon classical Qirāʾāt sources (Ibn al-Jazarī, Makkī b. Abī Tālib, etc.) as well as the classical tafsīr literature (al-Tabarī, al-Zamakhsharī, al-Rāzī, al-Baydāwī, al-Qurtubī, etc.). First, examples of Qirāʾāt that differ in the use of particles were identified, and then the effects of these differences on meaning—both at the grammatical and semantic levels—were analyzed. The examples were evaluated within the framework of the verse’s context, the siyāq-sibāq relationship, and the interpretative tradition. The aim of this study is to investigate the impact of Qirāʾāt variations arising in connection with particles on meaning and interpretation.

🔖

Bu Makaleye Atıf Yap

Korucuk, M., İlhan, M. İ. (2026). Edatlar Bağlamında Kıraat Farklılıklarının Yoruma Yansıması. Gümüşhane Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Dergisi, Cilt: 15 Sayı: 29, 531–555. https://doi.org/10.53683/gifad.1766561

📄 Tam Metin PDF Okuyucu

📄

PDF görüntüleyici hazırlanıyor...

Kaynakça (23)

  1. Âlûsî, Şihâbüddîn Mahmûd b Abdullah el-Hüseynî. Rûhu’l-meʿânî fî tefsîri’l-Kurʾâni’l-ʿazîm ve’s-sebʿi’l-mesânî. thk. Ali Abdülbârî Atiyye. 15 Cilt. Beyrut: Dâru’l-Kütübi’l-İlmiyye, 1. Basım, 1995.
  2. Beyzâvî, Nâsıruddîn Ebû Saîd Abdullah b Ömer b Muhammed eş-Şîrâzî. Envârü’t-tenzîl ve esrârü’t-te’vîl. thk. Muhammed Abdurrahmân Maraşlı. 5 Cilt. Beyrut: Dâru İhyâi’t-Türâsi’l-‘Arabî, 1. Basım, 1997.
  3. Bikâî, Ebü’l-Hasen Burhânüddîn İbrâhîm b. Ömer b. Hasen er-Rubât el-Hırbâvî. Nazmü’d-dürer fî tenâsübi’l-âyât ve’s-süver. 22 Cilt. Kahire: Dâru’l-Kitâbi’l-İslâmî, ts.
  4. Çörtü, Mustafa Meral. Arapça Cümle Kuruluşu ve Tercüme Tekniği, İstanbul: Marmara Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Vakfı Yayınları, 10. Basım, 2015.
  5. Ebû Hayyân, Muḥammed b. Yûsuf b. Alî b. Yûsuf b. Hayyân el-Endelüsî. el-Bahrü’l-muhît fî’t-tefsîr. thk. Sıdkî Muhammed Cemîl. 10 Cilt. Beyrut: Dâru’l-Fikr, 2000.
  6. Ferrâ, Ebû Zekeriyyâ Yahyâ b Ziyâd. Meʿânî’l-Kurʾân. thk. Ahmed Yusuf en-Neccâtî vd. 3 Cilt. Mısır: Dâru’l-Mısriyye, 1. Basım, ts.
  7. Hamâd, Âmâl Humeys. Tefsîru’l-Kur’ân bi’l-kırâ’âti’l-Kur’âniyyeti’l-’aşr min hilâli suver: el-İsrâ ve’l-Kehf ve Meryem. Gazze: el-Câmiatu’l-İslâmiyye, Yüksek Lisans Tezi, 2006.
  8. İbn Âşûr, Muhammed et-Tâhir. et-Taḥrîr ve’t-tenvîr. 30 Cilt. Tunus: Dâru’t-Tunusiyye, 1984.
  9. İbn Atiyye, Ebû Muhammed Abdülhak b Gâlib b Abdurrahmân b Temmâm el-Endelüsî. el-Muharrerü’l-vecîz fî tefsîri’l-Kitâbi’l-‘azîz. thk. Abdusselam Abduşşafi Muhammed. 6 Cilt. Beyrut: Dâru’l-Kütübi’l-İlmiyye, 1. Basım, 2001.
  10. İbn Hişâm, Ebû Muhammed Abdullah Cemâluddîn b. Yûsuf b. Ahmed b. Abdullah el-Ensârî el-Mısrî. Muğni’l-lebîb ‘an kütübi’l-e’ârib. thk. Muhammed Muhyiddin Abdulhamid. 2 Cilt. Beyrut: el-Mektebetü’l-Asriyye, 1985.
  11. İbn Kesîr, Ebu’l Fidâ İsmâîl. Tefsîru’l-Kur’âni’l-azîm. thk. Sâmî b Muhammed es-Selâme. 8 Cilt. Riyâd: Dâru Tayyibe, 2. Basım, 1999.
  12. İbnü'l-Cevzî, Cemaluddîn Ebü’l-Ferec Abdurrahman b Ali b Muhammed. Zâdü’l-mesîr fî ʿilmi’t-tefsîr. thk. Abdurrezzâk el-Mehdî. 4 Cilt. Beyrut: Dâru’l-Kitâbi’l- ‘Arabî, 2001.
  13. İbnü’l-Cezerî, Ebü’l-Hayr Şemsüddîn Muhammed b. Muhammed. en-Neşr fi’l-kırâ’âti’l-‘aşr. thk. Ali Muhammed ed-Dabbâ. 2 Cilt. Beyrut: Daru’l-Kütübi’l-İlmiyye, ts.
  14. Kaysî, Ebû Muhammed Mekkî b Ebî Tâlib. el-Keşf ʿan vücûhi’l-kırâʾâti’s-sebʿ ve ilelihâ ve huceciha. thk. Muhyiddîn Ramazan. 2 Cilt. Beyrut: Müessesetü’r-Risâle, 2. Basım, 1981.
  15. Kur’ân-ı Kerîm Meâli. çev. Halil Altuntaş-Muzaffer Şahin. Ankara: Diyanet İşleri Başkanlığı Yayınları, 2011.
  16. Kurtubî, Ebû Abdullah Muhammed b Ahmed el-Ensârî. el-Câmiʿ li-ahkâmi’l-Kurʾân. thk. Ahmed el-Berdûnî-İbrâhîm Atfîş. 20 Cilt. Kahire: Dâru’l-Kütübi’l-Mısriyye, 2. Basım, 1964.
  17. Mansûrî, Mustafa el-Hayrî. el-Muktetaf min ʿuyûni’t-tefâsîr. thk. Muhammed Ali es-Sâbûnî. 5 Cilt. Dımaşk; Beyrut: Dâru’l-Kalem; ed-Dâru’ş-Şâmiyye, 1996.
  18. Râzî, Ebû Abdullah Muhammed b. Ömer b. el-Hasan b. el-Hüseyin et-Teymî. Mefâtîhu’l-ğayb. 32 Cilt. Beyrut: Dâru İhyâi’t-Türâsi’l-‘Arabî, 3. Basım, 1999.
  19. Süyûtî, Celâleddîn Abdurrahman b Ebî Bekr. ed-Dürrü’l-mensûr. 8 Cilt. Beyrut: Dâru’l-Fikr, ts.
  20. Sîbeveyh, Ebî Bişr b. Osmân b. Kanber el-Kitâb. thk. Abdüsselâm Muhammed Hârûn. 5 Cilt. Kahire: Dâru’l-Fikr, 1988. Şınkîtî, Muhammed Emin. Edvâʾü’l-beyân fî îzâhi’l-Kurʾân bi’l-Kurʾân. 9 Cilt. Beyrut: Dâru’l-Fikr, 1995.
  21. Taberî, Ebû Caʿfer Muhammed b. Cerîr. Câmiʿu’l-beyân an teʾvîli âyi’l-Kurʾân. thk. Abdullah b. Abdulmujsin et-Türkî. Kahire: Dâru Hicr, 1. Basım, 2001
  22. Zeccâc, Ebû İshâk İbrâhîm b. es-Serî b. Sehl. Maʿânî’l-Ḳurʾân ve iʿrâbüh. thk. Abdulcelîl Abduh Şelebî. 5 Cilt. Beyrut: Âlemü’l-Kütüb, 1. Basım, 1988.
  23. Zemahşerî, Ebû’l-Kâsım Mahmûd b. Amr b. Ahmed. el-Keşşâf ʿan hâkâʾikı gavâmizi’t-tenzîl. 4 Cilt. Beyrut: Dâru’l-Kitâbi’l-‘Arabî, 3. Basım, 1987.