Dergiler / Gümüşhane Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Dergisi / 2026 / Cilt: 15 Sayı: 29

İnsan Kaynakları Yönetimi Bağlamında Kur’ân-ı Kerîm’de Liyakat

Merit in the Holy Qur'an in the Context of Human Resources Management

Lütfi Özbey(BAYBURT ÜNİVERSİTESİ, İLAHİYAT FAKÜLTESİ, TEMEL İSLAM BİLİMLERİ BÖLÜMÜ, ARAP DİLİ VE BELAGATI ANABİLİM DALI)0000-0001-6004-1857
Yusuf Esmer(Bayburt Üniversitesi Uygulamalı Bilimler Fakültesi Yönetim Bilişim Sistemleri Bölümü)0000-0003-3691-1730
Sayfa
471–500
Yayın Tarihi
2026-01-15
🏛️Bu makalenin bibliyografik verileri ve tam metin bağlantısı DergiPark üzerinden sağlanmıştır.
DergiPark Kaydı ↗
✨

Yapay Zeka Hızlı Bakış & Çıkarımlar

AI Insight
⚡ TL;DR(1 Cümlede Hızlı Çıkarım)

Bu bağlamda Kur’ân-ı Kerîm’ deki liyakat yaklaşımının önemini vurgulayan eğitim programları düzenlenerek işe alım, terfi ve değerlendirme süreçlerinde şeffaflık sağlanmalı, iş performansını objektif kriterlere göre değerlendiren sistemler geliştirilmeli, örgüt içinde liyakat ilkesine uygunluğu denetleyen bağımsız komisyonlar oluşturulmalıdır.

📌 3 Maddede Bu Makale

🎯
Amaç & Hipotez:İnsan Kaynakları Yönetimi (İKY)`de dikkati çeken ilkelerin başında liyakat gelmektedir.
📊
Temel Bulgular & Veri:Bu ilkenin hem kamu hem de özel sektörde personel alımı, terfi ve performans değerlendirme gibi İKY süreçlerinde önemli bir rolü bulunmaktadır.
💡
Sonuç & Katkı:Bu bağlamda Kur’ân-ı Kerîm’ deki liyakat yaklaşımının önemini vurgulayan eğitim programları düzenlenerek işe alım, terfi ve değerlendirme süreçlerinde şeffaflık sağlanmalı, iş performansını objektif kriterlere göre değerlendiren sistemler geliştirilmeli, örgüt içinde liyakat ilkesine uygunluğu denetleyen bağımsız komisyonlar oluşturulmalıdır.
🔬Tür:Araştırma Makalesi
📍Kapsam:Genişletilmiş Akademik Örneklem
⚙️Değişkenler:Arap Dili ve Belagatı · Kur’ân-ı Kerîm · Yönetim

Özet

İnsan Kaynakları Yönetimi (İKY)`de dikkati çeken ilkelerin başında liyakat gelmektedir. Bu ilkenin hem kamu hem de özel sektörde personel alımı, terfi ve performans değerlendirme gibi İKY süreçlerinde önemli bir rolü bulunmaktadır. Bu çalışmanın amacı, İKY bağlamında Kur’ân-ı Kerîm’de liyakat olgusunu inceleyerek, modern İKY uygulamalarıyla nasıl bütünleştirilebileceğini araştırmaktır. Kur’ân-ı Kerîm’ deki liyakat ile ilgili âyetler ve bu yöndeki hadisler incelenerek, âyet ve hadislerdeki liyakatle ilgili ilkelerin İKY süreçlerine nasıl uygulanabileceğine yönelik değerlendirmeler yapılmıştır. Araştırmada, Kur’ân-ı Kerîm’ deki liyakat yaklaşımının adalet ve hakkaniyetle doğrudan ilişkili olduğu belirlenmiştir. Bu yaklaşıma uygun hareket eden örgütlerin, çalışan memnuniyeti ve örgütsel verimlilik açısından daha başarılı olacağı, liyakat ilkesinin ihmal edilmesinin ise örgütsel adalet duygusunu zedeleyeceği ve çalışan motivasyonunu olumsuz etkileyeceği ifade edilmiştir. Bu bağlamda Kur’ân-ı Kerîm’ deki liyakat yaklaşımının önemini vurgulayan eğitim programları düzenlenerek işe alım, terfi ve değerlendirme süreçlerinde şeffaflık sağlanmalı, iş performansını objektif kriterlere göre değerlendiren sistemler geliştirilmeli, örgüt içinde liyakat ilkesine uygunluğu denetleyen bağımsız komisyonlar oluşturulmalıdır.

Abstract

Merit is one of the most important principles in Human Resources Management (HRM). This principle has an important role in HRM processes such as recruitment, promotion and performance evaluation in both public and private sectors. The aim of this study is to examine the phenomenon of merit in the Holy Qur'an in the context of HRM and to investigate how it can be integrated with modern HRM practices. By analyzing the verses related to merit in the Qur'an and the principles in the hadiths, evaluations have been made on how these principles can be applied to HRM processes. In the research, it was determined that the merit approach in the Qur'an is directly related to justice and equity. It has been stated that organizations that act accordingly will be more successful in terms of employee satisfaction and organizational efficiency, while neglecting the principle of merit will damage the sense of organizational justice and negatively affect employee motivation. Transparency in recruitment, promotion and evaluation processes should be ensured by organizing training programs that emphasize the importance of the Quranic merit approach, objective job performance systems should be developed, and independent commissions should be established to monitor compliance with the merit principle.

🔖

Bu Makaleye Atıf Yap

Özbey, L., Esmer, Y. (2026). İnsan Kaynakları Yönetimi Bağlamında Kur’ân-ı Kerîm’de Liyakat. Gümüşhane Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Dergisi, Cilt: 15 Sayı: 29, 471–500. https://doi.org/10.53683/gifad.1729408

📄 Tam Metin PDF Okuyucu

📄

PDF görüntüleyici hazırlanıyor...

Kaynakça (58)

  1. Ahmed b. Hanbel. Müsnedü’l-İmam Ahmed b. Hanbel. thk. Şuayb el-Arnavûdî, Adil Mürşid. Müessesetü’r-risale, 2001.
  2. Aksu, Berkay - Özmen, Halil İbrahim. “İnsan Kaynakları Yönetimi Uygulamalarının Çalışanlar Tarafından Algılanışının Örgüte Bağlılıkları Üzerindeki Etkisi: Otomotiv Sektöründe Bir İşletme Örneği”. Süleyman Demirel Üniversitesi İnsan Kaynakları Yönetimi Dergisi 1/1 (2022), 73-94.
  3. Asım Efendi. Kâmûsu’l-Muhît Tercemesi. ed. Mustafa Koç, Eyyüp Tanrıverdi. İstanbul: Türkiye Yazma Eserler Kurumu Başkanlığı Yayınları, 2014.
  4. Baltacı, Ali. “Nitel Araştırma Süreci: Nitel Bir Araştırma Nasıl Yapılır?” Ahi Evran Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi 5/2 (2019), 368-388.
  5. Bardakoğlu, Ali. “Ehliyet”. Türkiye Diyanet Vakfı İslam Ansiklopedisi. 10/533-539. İstanbul: TDV Yayınları, 1994.
  6. Beydâvî, Ebû Saʿîd ʿAbdullâh b. ʿOmer el-Şîrâzî el-. Envâru’t-Tenzîl ve Esrâru’t-Teʾvîl. ed. Muhammed ʿAbdurrahman el-Marʿaşlî. Beyrut: Dâru İhyâi’t-Turâsi’l-ʿArabî, 1418.
  7. Cevherî, Ebû Nasr İsmâîl b. Hammâd el-. Tâcu’l-luga ve sıhâhu’l-ʿArabiyye. ed. Ahmed ʿAbdulğafûr ʿAttâr. 6 Cilt. Beyrut: Dâru’l-ʿİlm li’l-Melâyîn, 1987.
  8. Chowdhury, Abdul Hamid vd. “Human Resource Management from Islamic Perspective”. Bangladesh Journal of Integrated Thoughts 7/10 (2012), 19-36.
  9. Çalışkan, Yakup. “Zarûrât-ı Hamse Bağlamında Teysîrin Dinî Hükümlere Etkisi”. İhya Uluslararası İslâm Araştırmaları Dergisi 10/1 (2024), 85-108.
  10. Çağatay, Altuğ-Kızılkaya, Selman. “Stratejik İnsan Kaynakları Yönetimi Aracının Liyakate Esas Görüşlerle Olan İlişkisi: Sağlık Çalışanları Örneği.” Afyon Kocatepe Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi 23/1 (2021), 249-267.
  11. Dânî, Ebû Amr Osmân b. Saîd b. Osmân ed-. el-Fark (et-Temyîz li’l-fark) beyne’d-dâd ve’z-zâʾ fî kitâbillâhi ʿazze ve celle. thk. Hatim Salih ez-Zâmin. Dımaşk: Daru’l-beşâir, 2007.
  12. Diken, Ahmet-Kayadibi, Ömer. “Örgütlerde İnsan Unsuruna Helal Perspektifinden Bakış”. Academic Platform Journal of Halal Lifestyle. 4/2 (2022), 50-58.
  13. Ebû Ya‘lâ, Ahmed b. Alî b. el-Müsennâ et-Temîmî el-Mevsılî. Müsnedü Ebî Yaʿlâ. thk. Hüseyin Selim Esed. 13 Cilt. Dımaşk: Daru’l-me’mûn li’t-türas, 1984.
  14. Ebu’l-Abbas, Ahmed b. Muhammed b. Ali. el-Misbâhu’l-Münîr. 2 Cilt. Beyrut: Mektebetü’l-İlmiyye, 1431.
  15. Endelüsî, Ebû Hayyân el-. el-Bahrü’l-Muhît. thk. Sıdki Muhammed Cemil. Beyrut: Daru’l-Fikr, 1420.
  16. Er, Bünyamin- Mutlu, Mesut. “İslam ve Girişimcilik: Girişimci Adayları Üzerine Bir Araştırma”. Türk & İslam Dünyası Sosyal Araştırmalar Dergisi 4/12 (Eylül 2017), 33-50.
  17. Ergül, Ergin. “Mevlânâ Perspektifinden Kamu Yönetiminde Liyakat ve Ehliyet İlkesi”. Ombudsman Akademik 6 (2017), 79-105.
  18. Ezherî, Ebû Mansûr Muhammed b. Ahmed b. el-Herevî el-. Tehzîbu’l-Luğa. ed. Muhammed ʿAvd Mirʿab. Beyrut: Dâru İhyâi’t-Turâsi’l-ʿArabî, 2001.
  19. Fîrûzâbâdî, Ebü’t-Tâhir Mecdüddîn Muhammed b. Ya‘kūb b. Muhammed. el-Kâmûsü’l-muhît. thk. Mektebu tahkîki’t-türas. Beyrut: Müessesetü’r-Risale, 2005.
  20. Gürman, Sadettin. Hz. Peygamber’in Uygulamalarında Ehliyet ve Liyakat. Ankara: Fecr Yayınları, 2023.
  21. Güngör, Nurullah. “İslam’ın İlk Yıllarında Liyakat İlkesi”. Ombudsman Akademik 6/11 (Temmuz-Aralık 2019), 113-130.
  22. Halil b. Ahmed, Ebu Abdurrahman. Kitâbu’l-Ayn. thk. Mehdi el-Mahzumi, İbrahim es-Samurai. Mektebetü’l-Hilâl, 1988.
  23. Hevvârî, Hûd b. Muhakkem el-. Tefsîru kitâbillâhi’l-ʿazîz. thk. Hâc b. Said. 4 Cilt. Beyrut: Daru’l-Garbi’l-İslami, 1990.
  24. İbn Atıyye el-Endelüsî, Ebû Muhammed Abdülhak b. Gālib b. Abdirrahmân b. Gālib el-Muhâribî el-Gırnâtî. el-Muḥarrerü’l-vecîz fî tefsîri’l-kitâbi’l-ʿazîz. thk. Abdüsselam Abdüşşafî Muhammed. Beyrut: Darü’l-kütübi’l-ilmiyye, 1422.
  25. İbn Manzûr, Ebû’l-Fadl Muhammed b. Mukerrem b. ʿAlî Cemâluddîn b. Manzûr er-Ruveyfiʿî. Lisânü’l-ʿArab. Beyrut: Dâru Sâdır, 1414.
  26. İbnü’l-Arabî, Ebû Bekr Muhammed b. Abdillâh b. Muhammed el-Meâfirî. Ahkâmu’l-Kur’an. thk. Muhammed Abdülkadir Ata. 4 Cilt. Beyrut: Daru’l-kütübi’l-ilmiyye, ts.
  27. İbnü’l-Cevzî, Ebü’l-Ferec Cemâlüddîn Abdurrahmân b. Alî b. Muhammed el-Bağdâdî. Zâdü’l-mesîr fî ʿilmi’t-tefsîr. thk. Abdürrezzak el-Mehdi. Beyrut: Daru’l-Kitabi’l-Arabi, 1422.
  28. İbrahim Mustafa, Ahmet Hasan ez-Zeyyad. Mu’cemu’l-Vasît. Kahire: Mecmau’l-Lugatü’l-Arabiyye, 3. Baskı., 1985.
  29. Khan, Bilal vd. "Human Resource Management: An Islamic Perspective". Asia-Pacific Journal of Business Administration 2/1 (2010), 17-34.
  30. Kur’ân-ı Kerîm Meâli. çev. Halil Altuntaş – Muzaffer Şahin. Ankara: Diyanet İşleri Başkanlığı Yayınları, 2011.
  31. Kuşeyrî, Ebü’l-Kasım Zeynülislâm Abdülkerîm b. Hevâzin b. Abdilmelik el-. Letâʾifü’l-işârât (Tefsiru’l-kuşeyrî). thk. İbrahim el-Besyûnî. Mısır: el-Hey’etü’l-Mısrıyye, 3. Baskı., ts.
  32. Kuşeyrî, ʿAbdulkerîm b. Hevâzin b. ʿAbdilmelik el-. Letâîfu’l-İşârât. ed. İbrâhîm el-Besyûnî. b.y.: el-Heyʾetu’l-Mısriyyeti’l-ʿAmme li’l-Kuttâb, 3. Basım, 2000.
  33. Küçükaşçı, Mustafa Sabri. “Sikâye”. Türkiye Diyanet Vakfı İslam Ansiklopedisi. 37/177-178. İstanbul: TDV Yayınları, 2009.
  34. Mâtürîdî, Ebû Mansûr. Te’vilatü’l-Kur’ân. thk. Mecdî Baslûm. 10 Cilt. Beyrut,: Daru’l Kutubu’l İlmiyye, 1. Basım, 2005.
  35. Mâtürîdî, Ebû Mansûr Muhammed b. Muhammed b. Mahmûd el-. Tefsîru’l-Mâtüridî (Teʾvîlâtü ehli’s-sünne). thk. Mecdî Baslum. Beyrut: Darü’l-Kütübi’l-İlmiyye, 2005.
  36. Mâverdî, Ebü’l-Hasen Alî b. Muhammed b. Habîb el-Basrî el-. en-Nüket ve’l-ʿuyûn (Tefsiru’l-Maverdî). thk. Abdülmaksud b. Abdirrahim. 6 Cilt. Lübnan: Daru’l-kütübi’l-ilmiyye, ts.
  37. Mucuk, İsmet. Modern İşletmecilik. İstanbul: Türkmen Kitabevi, 19. Basım, 2014.
  38. Mukatil b. Süleyman, Ebü’l-Hasen b. Beşîr el-Ezdî el-Belhî. Tefsiru Mukatil b. Süleyman. thk. Abdullah Mahmut Şehhate. Beyrut: Daru İhyai’t-Türasi’l-Arabi, 1423.
  39. Mursî, Ebu’l-Hasan Ali b. İsmail b. Seyyide el-. el-Muhkem ve’l-muhîtu’l-azam. thk. Abdülhamid Hindâvî. Beyrut: Daru’l-Kütübi’l-İlmiyye, 2000.
  40. Müslim, Ebu’l-Hasan Müslim b. el-Haccac el-Kuşeyrî. Sahîhu Müslim. thk. Ahmed b. Rıfat b. Osman, Muhammed İzzed b. Osman. Türkiye: Daru’t-tıbaetı’l-amire, 1334.
  41. Özdemir, Recep. “İslâm Düşüncesine Göre Adâlet ve Adâletin Önündeki Engeller”. İslam Hukuku Araştırmaları Dergisi42, 219-244.
  42. Râzî, Ebû ʿAbdillâh Fahrüddîn Muhammed b. Ömer b. Hüseyn er-. Mefâtîhu’l-Ğayb. Beyrut: Dâru İhyâi’t-Turâsi’l-ʿArabî, 1420.
  43. Reşîd Rızâ, Muhammed. Tefsîrü’l-Kurʾâni’l-hakîm (Tefsîru’l-Menâr). 12 Cilt. el-Hey’etü’l-Mısrıyye, 1990.
  44. Sak, Ramazan vd. “Bir Araştırma Yöntemi Olarak Doküman Analizi”. Kocaeli Üniversitesi Eğitim Dergisi 4/1(2021), 227-256.
  45. Sarı, Mevlüt. el-Mevârid (Arapça-Türkçe Lügat). İstanbul: Bahar Yayınları, ts.
  46. Seyyid Kutub. fî Zilâli’l-Kur’an. İstanbul: Dünya Yayıncılık, ts.
  47. Şişman, Merve. “Nefsin (Canın) Korunması İlkesine Muhalif Bazı Rivayetler ve Tahlili”. Erzincan Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi 15/1 (2022), 1-10.
  48. Taberî, Ebû Caʿfer Muhammed b. Cerîr b. Yezîd el-Âmilî et-. Câmiʿu’l-Beyân ʿan Teʾvîli ʾÂyi’l-Kurʾân. ed. ʿAbdullah b. ʿAbdulmuhsin et-Turkî. b.y.: Dâru Hicr, 1422.
  49. Tannock, Stuart. “The Problem of Education Based Discrimination”. British Journal of Sociology of Education 29 (2008), 439-449.
  50. Tunçer, Polat. “Değişen İnsan Kaynakları Yönetimi Anlayışında Kariyer Yönetimi”. Ondokuz Mayıs Üniversitesi Eğitim Fakültesi Dergisi, 2012, 31/1 (2012), 203-233.
  51. Tûsî, Ebû Ca‘fer Muhammed b. el-Hasen b. Alî et-. et-Tibyân fî tefsîri’l-Kurʾân. thk. Muessesetü Alibeyt. Daru İhyai’t-Türasi’l-Arabi, 1441.
  52. Türcan, Talip. “Şûra”. Türkiye Diyanet Vakfı İslâm Ansiklopedisi. 39/230-235. İstanbul: TDV Yayınları, 2010.
  53. Türcan, Talip. “Ülü’l-Emr”. Türkiye Diyanet Vakfı İslam Ansiklopedisi. 42/295-297. İstanbul: TDV Yayınları, 2012.
  54. TDK, Türk Dil Kurumu. “Liyakat”. Erişim 30 Ocak 2025. https://sozluk.gov.tr/
  55. TDK, Türk Dil Kurumu. “Muhafazakâr”. Erişim 10 Nisan 2025. https://sozluk.gov.tr/
  56. Ünal, Sadettin. “Kâbe”. Türkiye Diyanet Vakfı İslam Ansiklopedisi. 24/14-21. İstanbul: TDV Yayınları, 2001.
  57. Zebîdî, Muhammed Murteza el-Hüseyn ez-. Tâcü’l-ʿarûs min cevâhiri’l-kamûs. thk. Heyet. 40 Cilt. Kuveyt: Daru’l-Hidâye-Daru İhyai’t-Türas, 2001.
  58. Zemahşerî, Ebü’l-Kâsım Mahmûd b. Ömer b. Muhammed el-Hârizmî ez-. el-Keşşâf ʿan Hakâʾikı Gavâmizi’t-tenzîl ve ʿuyûni’l-ekāvîl fî vücûhi’t-teʾvîl. 4 Cilt. Beyrut: Daru’l-Kitâbi’l-Arabi, 3. Basım, 1407.