Dergiler / Kültür ve İletişim / 2026 / Cilt: 29 Sayı: 58

Temsildeki Çatlaklar ve Aile Söylemi: Evlilik Programlarında Aktörlerin Çatışmalı Uzlaşısı

Fractures in Representation and Family Discourse: Conflictual Reconciliation of Actors on Marriage Shows

Selda Tunç Subaşi(ISTANBUL GELISIM UNIVERSITY)0000-0001-7009-4848
Sayfa
493–523
Yayın Tarihi
2026-09-29
🏛️Bu makalenin bibliyografik verileri ve tam metin bağlantısı DergiPark üzerinden sağlanmıştır.
DergiPark Kaydı ↗
✨

Yapay Zeka Hızlı Bakış & Çıkarımlar

AI Insight
⚡ TL;DR(1 Cümlede Hızlı Çıkarım)

Çalışmada, şovun toplumsal ve siyasal izdüşümleri ortaya çıkarılmış ve bir izdivaç şovunun sadece eğlencelik bir seyir deneyimi olmadığı, iktidarın ideal aile söyleminin dışında kalan her türlü temsille diyaloğu giderek zorlaştırdığı varsayımı kuvvetlenmiştir.

📌 3 Maddede Bu Makale

🎯
Amaç & Hipotez:Türkiye’de evlendirme/izdivaç formatı, gerçeklik televizyonun en çok izlenen formatlarından biri olarak 2007 ve 2017 yılları arasında gündüz kuşağında yayınlanan uyarlama bir şov programıdır.
📊
Temel Bulgular & Veri:Program, izleyici şikayetleri ve RTÜK müeyyideleri sonucunda 2017 yılı OHAL döneminde KHK ile anaakım televizyon kanallarından kaldırılmıştır.
💡
Sonuç & Katkı:Çalışmada, şovun toplumsal ve siyasal izdüşümleri ortaya çıkarılmış ve bir izdivaç şovunun sadece eğlencelik bir seyir deneyimi olmadığı, iktidarın ideal aile söyleminin dışında kalan her türlü temsille diyaloğu giderek zorlaştırdığı varsayımı kuvvetlenmiştir.
🔬Tür:Araştırma Makalesi
📍Kapsam:2007 Verileri
⚙️Değişkenler:Evlilik programları · RTÜK · Temsil

Özet

Türkiye’de evlendirme/izdivaç formatı, gerçeklik televizyonun en çok izlenen formatlarından biri olarak 2007 ve 2017 yılları arasında gündüz kuşağında yayınlanan uyarlama bir şov programıdır. Program, izleyici şikayetleri ve RTÜK müeyyideleri sonucunda 2017 yılı OHAL döneminde KHK ile anaakım televizyon kanallarından kaldırılmıştır. Programın temel şikâyet noktalarını aileye yönelik olumsuz imaj, milli ve manevi değerlerin yok sayılması, yozlaşma ve ahlak oluşturmaktadır. Televizyon, aile izleyicisinin kültürel deneyimini temsiller yoluyla oluşturan, bu deneyimi müzakere edebilen, değiştirebilen etkileşimli bir kitle iletişim aracıdır. İzleyici katılımlı reality şovlar, özellikle hedef kitlesi olan ev kadınlarıyla diyaloğun, sohbet ve tartışma konularının kaynağıdır. Türkiye’de mevcut iktidar, son yirmi yıllık dönemde “neoliberal muhafazakâr” politik süreçlerin merkezine aile söyleminin güç kazandırılmasını koyarak bunu dini ve resmî kurumlar öncülüğünde daha da etkin hale getirmeye çalışmaktadır. Bu sebeple de izdivaç programları, aile üzerine “sorunlu” görülen temsilleri oluşturmuş ve anlam üzerindeki mücadelenin görünür yegâne ortamı olmuştur. Bu amaçla, bu çalışmada aile söylemine yönelik siyasal ve kurumsal aktörlerin, programın yayından kaldırılmadan önce ve kaldırıldıktan sonraki söylemlerine yer verilmiş ve bunlar niteliksel araştırmanın doküman analizi yöntemiyle incelenmiştir. Çalışmada, şovun toplumsal ve siyasal izdüşümleri ortaya çıkarılmış ve bir izdivaç şovunun sadece eğlencelik bir seyir deneyimi olmadığı, iktidarın ideal aile söyleminin dışında kalan her türlü temsille diyaloğu giderek zorlaştırdığı varsayımı kuvvetlenmiştir.

Abstract

The reality marriage/matchmaking format in Turkey is one of the most watched reality television formats, and was broadcast during daytime hours between 2007 and 2017. As a result of viewer complaints and sanctions imposed by the Radio and Television Supreme Council (RTÜK), the program was removed from mainstream television channels by a decree issued during the 2017 state of emergency. The main complaints about the program included negative portrayals of the family, disregard for national and spiritual values, degeneration, and immorality. Television is an interactive mass communication tool that shapes the cultural experience of family viewers through representation and allows them to discuss and change that experience. Reality shows with audience participation are a source of dialogue, conversation, and discussion, especially with their target audience of housewives. The current government in Turkey has placed the strengthening of family discourse at the center of its “neoliberal conservative” political process over the past twenty years and has sought to make it even more effective under the leadership of religious and official institutions. For this reason, reality matchmaking shows have created representations of the family that are seen as “problematic” and have become the sole visible arena for the struggle over meaning. To this end, this study examines the discourse of political and institutional actors regarding family discourse before and after the shows were taken off the air, using qualitative research and document analysis methods. The study reveals that a reality matchmaking show is not merely an entertaining spectacle, but also has social and political implications, and strengthens the assumption that the government increasingly hinders dialogue with any representation that falls outside its ideal family discourse.

🔖

Bu Makaleye Atıf Yap

Subaşi, S. T. (2026). Temsildeki Çatlaklar ve Aile Söylemi: Evlilik Programlarında Aktörlerin Çatışmalı Uzlaşısı. Kültür ve İletişim, Cilt: 29 Sayı: 58, 493–523. https://doi.org/10.18691/kulturveiletisim.1735441

📄 Tam Metin PDF Okuyucu

📄

PDF görüntüleyici hazırlanıyor...

Kaynakça (74)

  1. Adak, Sevgi (2021). “Expansion of the Diyanet and the Politics of Family in Turkey under AKP Rule”. Turkish Studies, 22(2): 200-221.
  2. Aile ve Sosyal Politikalar Bakanlığı (2011). Türkiye’de Aile Yapısı Araştırması. Ankara: Afşaroğlu Matbaası.
  3. Anadolu Ajansı (2017). “RTÜK’e Evlilik Programı Şikâyeti.” https://www.aa.com.tr/tr/turkiye/rtuke-evlilik-programi-sikayeti/750327. Access Date: 4.10.2024.
  4. Anadolu Ajansı (2017). “Türk-Eğitim Sen, Evlilik Programının Kaldırılması İçin RTÜK’e Başvurdu.” https://www.aa.com.tr/tr/turkiye/turk-egitim-sen-evlilik-programinin-kaldirilmasi-icin-rtuke-basvurdu/782612. Access Date: 5.03.2025.
  5. Aksoy, Ruhi (2017). “Sosyal Yara Haline Gelen Evlilik ve İzdivaç Programları Yayından Kaldırılmalıdır.” https://www.youtube.com/watch?v=kZ-MCLdCMaA. Access Date: 09.03.2025.
  6. Akınerdem, Feyza (2014). “Türkiye’de Evlilik Programları ve Makbul Aile Hayali.” Sınır Bilgisi: Siyasal İktidar, Toplumsal Mekân ve Kadına Yönelik Şiddet. Elif Çelebi, Didem Havlioğlu ve Ebru Kayaalp (der.) içinde. Ankara: Ayizi Kitap.77-90.
  7. Akınerdem, Feyza (2019). “Tailored for Marriage, Ready for the Stage: Framing Turkey’s Family Regime on ‘The Marriage Show’.” The Wedding Spectacle Across Contemporary Media and Culture. Jilly Boyce Kay, Melanie Kennedy ve Helen Wood (der.) içinde. Routledge. 109-122.
  8. Akınerdem, Zeyneb Feyza (2015), Marriage Safe and Sound: Subjectivity, Embodiment and Movement in the Production Space of Television in Turkey, Doctoral Dissertation, City University London.
  9. Aksop, Gülseren (1998), Türkiye’de Reality Showlar, Yüksek Lisans Tezi, Ankara University, Institute of Social Sciences.
  10. Başbakanlık Aile ve Sosyal Araştırmalar Genel Müdürlüğü (2010). Türkiye’de Aile Değerleri Araştırması. Ankara: Manas Medya Planlama Reklam Hizmetleri San. Tic. Ltd. Şti.
  11. Baştürk Akça, Emel ve Akbulut, Hasan (2005). “Kadın Programlarına Bir Bakış: Kadının Sesi ve Sizin Sesinizde Tür Anlatı ve Format.” İletişim: Araştırmaları, 3(1-2): 41-73.
  12. Berfin, Kumru ve Çetin, Emre (2016). “Televizyon İzleyicisi Kimdir? Kavramsal Bir Tartışma.” Erdem, 70: 25-42.
  13. Binark, Mutlu ve Kılıçbay, Barış (2004). “Biri Bizi Gözetliyor Örneği.” İletişim: Araştırmaları, 2(1): 71-90.
  14. Birgün (2017). “Numan Kurtulmuş’tan izdivaç programlarına ilişkin açıklama.” https://www.birgun.net/haber/numan-kurtulmus-tan-izdivac-programlarina-iliskin-aciklama-151158. Access Date: 10.02.2025.
  15. Change.org (2016). “Evlilik Programları Yasaklansın.” https://www.change.org/p/radyo-ve-televizyon-%C3%BCst-kurulu-evlilik-programlar%C4%B1-yasaklans%C4%B1n-52ff8adf-8ab5-49c0-9399-d1a90f8f0043. Access Date: 10.03.2025.
  16. Çağlayan, Armağan (2024). “‘Bütün Platformları Denetleme Yetkisine Sahibiz’: Sorgusuz Sualsiz Ebubekir Şahin.” https://www.youtube.com/watch?v=BMaI6kumQhg&t=857s. Access Date: 05.02.2025.
  17. Çelenk, Sevilay (2005). Televizyon, Temsil, Kültür: 90’lı Yıllarda Sosyokültürel İklim ve Televizyon İçerikleri. Ankara: Ütopya Yayınevi.
  18. Dedeoğlu, Saniye (2000). “Toplumsal Cinsiyet Rolleri Açısından Türkiye’de Aile ve Kadın Emeği.” Toplum ve Bilim, 86: 139-170.
  19. Delphy, Christine (1999). Baş Düşman: Patriyarkanın Ekonomi Politiği. Çev., Handan Öz ve Lale Aykent Tunçman. İstanbul: Saf Yayıncılık.
  20. Diken (2024). “RTÜK’ten Gündüz Kuşağı Programları İçin Yeni Kararlar”. https://www.diken.com.tr/rtukten-gunduz-kusagi-programlari-icin-yeni-kararlar/ Access Date: 11.01.2025.
  21. Doğdu, Hande Beyza (2022). “ ‘Otoriter Neoliberalizmin Cinsiyeti’: AKP Dönemi Toplumsal Cinsiyet Politikaları.” Eğitim Bilim Toplum, 20(80): 74-105.
  22. Dunezat, Xavier (2022). “Cinsiyetler Arası Toplumsal İlişkiler Sosyolojisi: Erkek/Kadın İlişkilerinin Feminist ve Maddeci Bir Okuması.” Cinsiyetler Arası Toplumsal İlişkiler ve Kesişimsellik. Gülnur Acar Savran (der.) içinde. Çev., Gülnur Acar Savran. Ankara: Dipnot Yayınları. 91-119.
  23. Ellis, John (2000). Seeing Things: Television in the Age of Uncertainty. London ve New York: I.B.Tauris.
  24. Ellis, John (2007). TV FAQ Uncommon Answers to Common Questions. London ve New York: I.B.Tauris & Co.
  25. Ekşi Sözlük (2017). “Evlilik Programları için KHK Çıkarmak.” https://eksisozluk.com/evlilik-programlari-icin-khk-cikarmak--5322518. Access Date: 06.07.2024.
  26. Ekşi Sözlük (2017). “Evlilik Programları Kaldırılsın Kampanyası.” https://eksisozluk.com/evlilik-programlari-kaldirilsin-kampanyasi--5248931. Access Date: 09.03.2025.
  27. Evrensel (2018). “RTÜK Raporu: En Fazla Şikâyet Evlilik Programlarına.” https://www.evrensel.net/haber/357468/rtuk-raporu-en-fazla-sikayet-evlilik-programlarina. Access Date: 10.03.2025.
  28. World Economic Forum (2021). Global Gender Gap Report. Geneva: World Economic Forum.
  29. Fairclough, Norman (2003). “Söylemin Diyalektiği.” Söylem ve İdeoloji. Barış Çoban ve Zeynep Özarslan (der.) içinde. Çev., Barış Çoban. İstanbul: Su. 173-184.
  30. Foucault, Michel (2008). The Birth of Biopolitics: Lectures at the Collège de France, 1978-1979. Michel Senellart (der.). Çev., Graham Burchell. Basingstoke: Palgrave Macmillan.
  31. Gitlin, Todd (1979). “Prime Time Ideology: The Hegemonic Process in Television Entertainment.” Social Problems, 26(3): 251-266.
  32. Gledhill, Christine (2003). “Genre and Gender: The Case of Soap Opera.” Representation. Stuart Hall (der.) içinde. London: Sage. 337-386.
  33. Güneş-Ayata, Ayşe ve Doğangün, Gökten (2017). “Gender Politics of the AKP: Restoration of a Religio-Conservative Gender Climate.” Journal of Balkan and Near Eastern Studies, 19(6): 610-627.
  34. Hacettepe Üniversitesi Nüfus Etütleri Enstitüsü (2019). 2018 Türkiye Nüfus ve Sağlık Araştırması Temel Bulgular. Ankara: T.C. Cumhurbaşkanlığı Strateji ve Bütçe Başkanlığı.
  35. Hall, Stuart (2003). “The Work of Representation.” Representation. Stuart Hall (der.) içinde. London: Sage. 13-75.
  36. Hall, Stuart (2005). “The Rediscovery of ‘Ideology’: Return of the Repressed in Media Studies.” Culture, Society and the Media. Michael Gurevitch, Tony Bennett, James Curran ve Janet Woollacott (der.) içinde. London ve New York: Routledge. 52-87.
  37. Hill, Annette (2005). Audiences and Popular Factual Television. London ve New York: Routledge.
  38. İndigo (2017). “Evlilik Programları Kaldırılmalı mı?”. https://indigodergisi.com/2017/03/evlilik-programlari-kaldirilmali/. Access Date: 05.03.2025.
  39. Kandiyoti, Deniz (2013). Cariyeler, Bacılar, Yurttaşlar: Kimlikler ve Toplumsal Dönüşümler. Çev., Aksu Bora, Fevziye Sayılan, Şirin Tekeli, Hüseyin Tapınç ve Ferhunde Özbay. İstanbul: Metis Yayınları.
  40. Karaman, Ümmügülsüm (2016). Kullanımlar ve Doyumlar Yaklaşımı Çerçevesinde Evlendirme Programları: Esra Erol’la Programı Üzerine Bir İnceleme. Yüksek Lisans Tezi. Eskişehir: Anadolu Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü.
  41. Kaya, Ayhan (2015). “Islamisation of Turkey Under the AKP rule: Empowering Family, Faith and Charity.” South European Society and Politics, 20(1): 47-69.
  42. Kergoat, Danièle (2022). “Cinsiyetler Arası Toplumsal İlişki: Toplumsal İlişkilerin Yeniden Üretilmelerinden Yıkılmalarına.” Cinsiyetler Arası Toplumsal İlişkiler ve Kesişimsellik. Gülnur Acar Savran (der.) içinde. Çev., Gülnur Acar Savran. Ankara: Dipnot Yayınları. 119-143.
  43. Kıvılcım, Zeynep (2018). “Gendering the State of Emergency Regime in Turkey.” Les Cahiers du CEDREF, 22: 94-108.
  44. Kocamaner, Hikmet (2019). “Regulating the Family through Religion: Secularism, Islam, and the Politics of the Family in Contemporary Turkey.” American Ethnologist, 46(4): 495-508.
  45. Küçükcan, Talip, vd. (2011). Toplumun Kültür Politikaları ve Medyanın Kültürel Süreçlere Etki Algısı Araştırması. Ankara: SETA Yayınları.
  46. NTV (2024). “RTÜK’ten Gündüz Kuşağı Programları İçin Yeni Karar.” https://www.ntv.com.tr/turkiye/rtukten-gunduz-kusagi-programlari-icin-yenikarar,DWYLIW3kyUCiJH0pT_Xglg. Access Date: 10.03.2025.
  47. Mittell, Jason (2004). Genre and Television: From Cop Shows to Cartoons in American Culture. New York ve London: Routledge.
  48. Özar, Şemsa ve Yakut-Çakar, Burcu (2013). “Unfolding the Invisibility of Women without Men in the Case of Turkey.” Women’s Studies International Forum, 41: 24-34.
  49. Özsoy, Duygu (2012). Evlendirme Programları Bağlamında Türkiye’de Kamusallığın Dönüşümü. Doktora Tezi. İstanbul: İstanbul Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü.
  50. Öztan, Ece (2014). “Türkiye’de Ailecilik, Biyosiyaset ve Toplumsal Cinsiyet Rejimi.” Toplum ve Bilim, 130: 176-188.
  51. Yelsalı Parmaksız, Pınar Melis (2025). “The Paradox of the AKP’s Gender Regime: Gender Identity of Religious Women in Türkiye.” Social Politics: International Studies in Gender, State & Society, 32(4): 830-851.
  52. Rahte, Emek (2010). “Kamusallık, Toplumsal Katılım ve Medya: Kadın Programları Etnografisi.” Galatasaray Üniversitesi İletişim Dergisi. 13: 55-84.
  53. Radyo ve Televizyon Üst Kurulu (2011). 6112 Sayılı Radyo ve Televizyonların Kuruluş ve Yayın Hizmetleri Hakkında Kanun. Ankara: Radyo ve Televizyon Üst Kurulu.
  54. Radyo ve Televizyon Üst Kurulu (2010). Kadınların Televizyon İzleme Eğilimleri Araştırması-2. Ankara: Kamuoyu, Yayın Araştırmaları ve Ölçme Dairesi Başkanlığı.
  55. Radyo ve Televizyon Üst Kurulu (2017). Vatandaş Bildirimleri Yıllık Raporu 2016. Ankara: Kamuoyu, Yayın Araştırmaları ve Ölçme Dairesi Başkanlığı.
  56. Sirman, Nükhet (2019). “Mediated Fantasies of the Family on Turkish Television.” European Journal of Turkish Studies. Social Sciences on Contemporary Turkey, 28.
  57. Şenel, Burcu (2017). “Biz Büyük Bir Aileyiz”: Türkiye’de Devlet Söyleminde ‘Makbul’ Kadınlık ve Aile.” Mülkiye Dergisi, 41(2): 31-70.
  58. Sözcü (2017). “Numan Kurtulmuş’tan Evlilik Programları Çıkışı”. https://www.sozcu.com.tr/numan-kurtulmustan-evlilik-programlari-cikisi-wp1693458. Access Date: 20.11.2024.
  59. Türkiye Büyük Millet Meclisi (2016). Aile Bütünlüğünü Olumsuz Etkileyen Unsurlar ile Boşanma Olaylarının Araştırılması ve Aile Kurumunun Güçlendirilmesi İçin Alınması Gereken Önlemlerin Belirlenmesi Amacıyla Kurulan Meclis Araştırması Komisyonu Raporu. Sıra Sayısı: 399. Ankara: Türkiye Büyük Millet Meclisi.
  60. Toksöz, Gülay, vd. (2014). Türkiye’de Kadın İşgücü Profili İstatistiklerinin Analizi. Ankara: Aile ve Sosyal Politikalar Bakanlığı Kadının Statüsü Genel Müdürlüğü.
  61. Toksöz, Gülay (2016). “Kadın’dan Aile’ye Geçiş: AKP Döneminin İstihdam Politikalarının Toplumsal Cinsiyet Açısından Analizi.” VIII. Sosyal İnsan Hakları Ulusal Sempozyumu Bildiriler. Kocaeli: DİSK Yayınları. 111-122.
  62. Tolga, Candaş (2021). “Az önce konuştum: RTÜK Başkanı Ebubekir Şahin İlk Kez Bir Canlı Yayında! İşte Şahin’in Haber Global’e Açıklamaları!” https://www.youtube.com/watch?v=bZTm0GSF2AY. Access Date: 03.03.2025.
  63. Tolga, Candaş (2021). “Az önce konuştum”. https://www.youtube.com/watch?v=QLLfisMVG1k. Access Date: 21.10.2024.
  64. Topçuoğlu, Abdullah (2010). Türkiye’de Aile Değerleri Araştırması. Mustafa Turgut (der.). Ankara: T.C. Başbakanlık Aile ve Sosyal Araştırmalar Genel Müdürlüğü.
  65. Tuncel, Gökhan ve Demirhan, Yılmaz (2018). “15 Temmuz Kanun Hükmünde Kararnamelerinin Kamu Yönetimine Etkisi.” Birey ve Toplum Sosyal Bilimler Dergisi, 8(2): 5-37.
  66. Türkiye İstatistik Kurumu (2024). İstatistiklerle Kadın, 2023. https://data.tuik.gov.tr/Bulten/Index?p=Istatistiklerle-Kadin-2023-53675. Access Date: 09.03.2025.
  67. Türkiye İstatistik Kurumu ve T.C. Aile ve Sosyal Hizmetler Bakanlığı (2021). Türkiye Aile Yapısı Araştırması. Ankara: Türkiye İstatistik Kurumu.
  68. Üşür, Sancar Serpil (1997). İdeolojinin Serüveni. Ankara: İmge Yayınları.
  69. Williams, Raymond (2004 [1974]). Television Technology and Cultural Form. London ve New York: Routledge. van Dijk, Teun. A. (1999). “Critical Discourse Analysis and Conversation Analysis.” Discourse & Society, 10(4): 459-460.
  70. van Dijk, Teun. A. (2024). Discourse and Ideologies of the Radical Right. Cambridge: Cambridge University Press.
  71. Yarar, Betül (2018). “Reflecting on the Oppositional Discourses Against the AKP’s Neoliberalism and Searching for a New Vision for Feminist Counter Politics.” Les Cahiers du CEDREF, 22: 23-67.
  72. Yarar, Betül (2020). “Neoliberal-neoconservative Feminism(s) in Turkey: Politics of Female Bodies/Subjectivities and the Justice and Development Party’s Turn to Authoritarianism.” New Perspectives on Turkey, 63: 113-137.
  73. Yeğenoğlu, Metin ve Coşar, Simten (2014). “AKP ve Toplumsal Cinsiyet Meselesi: Neoliberalizm ve Patriyarka Arasında Mekik Dokumak.” İktidarın Şiddeti: AKP’li Yıllar, Neoliberalizm ve İslamcı Politikalar. Simten Coşar ve Gamze Yücesan-Özdemir (der.) içinde. İstanbul: Metis Yayınları. 158-181.
  74. Yılmaz, Zafer (2015). “‘Strengthening the Family’ Policies in Turkey: Managing the Social Question and Armoring Conservative–Neoliberal Populism.” Turkish Studies, 16(3): 371-390.