Dergiler / Gümüşhane Üniversitesi İletişim Fakültesi Elektronik Dergisi / 2026 / Cilt: 14 Sayı: 1

TÜRK SİNEMASINDA DİNİN TEMSİLİ: “ZÜĞÜRT AĞA” ve “NEW YORK'TA BEŞ MİNARE” FİLM KARŞILAŞTIRMASI

REPRESENTATION OF RELIGION IN TURKISH CINEMA: A COMPARATIVE ANALYSIS OF “ZÜĞÜRT AĞA” and “FIVE MINARETS IN NEW YORK”

Mehmet Uluç(Harran Üniversitesi)0000-0003-3731-070X
Sayfa
531–562
Yayın Tarihi
2026-03-29
🏛️Bu makalenin bibliyografik verileri ve tam metin bağlantısı DergiPark üzerinden sağlanmıştır.
DergiPark Kaydı ↗
✨

Yapay Zeka Hızlı Bakış & Çıkarımlar

AI Insight
⚡ TL;DR(1 Cümlede Hızlı Çıkarım)

Bu yönüyle bakıldığında farklı dönemlerde çekilmiş olan Züğürt Ağa ve New York'ta Beş Minare filmlerinin karşılaştırmalı bir biçimde analiz edilmesi, Türk Sinemasındaki din temsillerinin genel yapısına dair bir fikir oluşturmakta ve mevcut literatüre katkı sunmaktadır.

📌 3 Maddede Bu Makale

🎯
Amaç & Hipotez:Çalışma, Züğürt Ağa ve New York’ta Beş Minare filmlerini karşılaştırmalı olarak din, ideoloji ve stereotip kavramları çerçevesinde analiz etmektedir.
📊
Temel Bulgular & Veri:Yapılan analizlerde göstergebilim ve söylem analizi yöntemi tercih edilmektedir.
💡
Sonuç & Katkı:Bu yönüyle bakıldığında farklı dönemlerde çekilmiş olan Züğürt Ağa ve New York'ta Beş Minare filmlerinin karşılaştırmalı bir biçimde analiz edilmesi, Türk Sinemasındaki din temsillerinin genel yapısına dair bir fikir oluşturmakta ve mevcut literatüre katkı sunmaktadır.
🔬Tür:Literatür & Derleme Çalışması
📍Kapsam:Genişletilmiş Akademik Örneklem
⚙️Değişkenler:Züğürt Ağa · New York’ta Beş Minare · Din

Özet

Çalışma, Züğürt Ağa ve New York’ta Beş Minare filmlerini karşılaştırmalı olarak din, ideoloji ve stereotip kavramları çerçevesinde analiz etmektedir. Yapılan analizlerde göstergebilim ve söylem analizi yöntemi tercih edilmektedir. Tercih edilen yöntemler sayesinde filmlerde yer alan tüm görsel ve işitsel dini göstergelerin stereotip ve ideoloji açısından taşımış olduğu örtük anlam derinlemesine ortaya konmaktadır. Ayrıca her iki filmdeki dini göstergelerin sunum biçimi açısından bünyesinde barındırmış olduğu olumlu ve olumsuz temsiller de analizlere dahil edilmektedir. Bu bağlamda Züğürt Ağa filminde her ne kadar eleştirel olsa bile Şıh karakterinin ve diğer dini temsillerin daha çok olumsuz yönleri ile sunulduğu görülürken New York’ta Beş Minare filminde yer alan Hacı karakterinin ve diğer dini temsillerin ise olumlu bir imaj yaratacak biçimde sunulduğu görülmektedir. Dolayısıyla Cumhuriyet’in kuruluşundan günümüze değin üretilmiş olan Türk Sinema filmlerinin tamamında ideolojik yaklaşımların önemli bir belirleyici olduğu tespit edilmektedir. Bu yönüyle bakıldığında farklı dönemlerde çekilmiş olan Züğürt Ağa ve New York'ta Beş Minare filmlerinin karşılaştırmalı bir biçimde analiz edilmesi, Türk Sinemasındaki din temsillerinin genel yapısına dair bir fikir oluşturmakta ve mevcut literatüre katkı sunmaktadır.

Abstract

This study analyzes Züğürt Ağa and Five Minarets in New York comparatively within the framework of religion, ideology, and stereotypes. Semiotics and discourse analysis are employed as the primary methods. Through these approaches, the latent meanings carried by all visual and auditory religious signs in the films are revealed in depth in terms of stereotypes and ideology. Furthermore, the analyses also include both the positive and negative representations embedded in the ways religious symbols are presented in each film. In this context, while Züğürt Ağa portrays the Sheikh character and other religious representations mainly through their negative aspects, even if in a critical manner, Five Minarets in New York presents the Hacı character and other religious depictions in a way that constructs a positive image. Thus, it is determined that ideological approaches have been a significant determinant in all Turkish films produced from the founding of the Republic to the present. From this perspective, the comparative analysis of Züğürt Ağa and Five Minarets in New York, produced in different periods, provides insights into the general structure of religious representations in Turkish cinema and contributes to the existing literature.

🔖

Bu Makaleye Atıf Yap

Uluç, M. (2026). TÜRK SİNEMASINDA DİNİN TEMSİLİ: “ZÜĞÜRT AĞA” ve “NEW YORK'TA BEŞ MİNARE” FİLM KARŞILAŞTIRMASI. Gümüşhane Üniversitesi İletişim Fakültesi Elektronik Dergisi, Cilt: 14 Sayı: 1, 531–562. https://doi.org/10.19145/e-gifder.1808397

📄 Tam Metin PDF Okuyucu

📄

PDF görüntüleyici hazırlanıyor...

Kaynakça (51)

  1. Althusser, L. (2014). On the reproduction of capitalism: Ideology and ideological state apparatuses. Verso.
  2. Althusser, L. (2024). Ideology and ideological state apparatuses: Notes towards an investigation. İçinde New critical writings in political sociology (ss. 299-340). Routledge. https://www.taylorfrancis.com/chapters/edit/10.4324/9781003572923-18/ideology-ideological-state-apparatuses-althusser
  3. Aşit, E., Uluç, M., & Yaşar, İ. H. (2025). An Analysis of the Trian of the Chicago 7 in the Context of Civil Disobedience. Turkish Business Journal, 6(12), 136-156. https://doi.org/10.51727/tbj.1786633
  4. Aydıngüler, M. H. (2023). Göstergebilimsel açıdan film çözümlemesi: Eşkıya film örneği. 8(16). https://doi.org/10.29228/ijiia.197
  5. Aytekin, M. (2018). Sinemada söylem ve ideoloji: Samira Makhmalbaf filmleri üzerine bir inceleme. Akdeniz Kadın Çalışmaları ve Toplumsal Cinsiyet Dergisi, 1(1), ss. 59-76. https://dergipark.org.tr/en/pub/ktc/issue/37170/418561
  6. Backer, D. (2020). Althusser on school law [Post]. Legal Form, A forum for Marxist analysis and critique.
  7. Bakker, F. (2004). The image of Jesus Christ in the Jesus Films used in missionary work. Exchange, 33(4), ss. 310-333. https://brill.com/view/journals/exch/33/4/article-p310_2.xml
  8. Barthes, R. (1972). Mythologies. Hill and Wang.
  9. Barthes, R. (1993). Göstergebilimsel serüven (M. Rifat & S. Rifat, Çev.). Yapı Kredi Yayınları.
  10. Bellah, R. N. (1967). Civil religion in America. Daedalus, ss. 1-21.
  11. Bhabha, H. K. (2013). The other question: The stereotype and colonial discourse. İçinde The sexual subject (s. ss. 312-331). Routledge. https://www.taylorfrancis.com/chapters/edit/10.4324/9781315003092-22/question-homi-bhabha
  12. Blum, L. (2004). Stereotypes and Stereotyping: A Moral Analysis. Philosophical Papers, 33(3), ss. 251-289. https://doi.org/10.1080/05568640409485143
  13. Çimen, L. (2021). Feminist söylem çözümlemesi açısından Marriage Story filminin incelenmesi. İstanbul Üniversitesi Kadın Araştırmaları Dergisi, (21), ss. 55-69. https://doi.org/10.26650/iukad.2021.707830
  14. De Bruijn, P. (2012). Islam goes Hollywood an exploratory study on Islam in Turkish Cinema. CINEJ Cinema Journal, 2(1), ss. 19-41. https://doi.org/10.5195/cinej.2012.51
  15. Devine, P. G. (1989). Stereotypes and prejudice: Their automatic and controlled components. Journal of Personality and Social Psychology, 56(1), ss. 5-18.
  16. Durkheim, E. (2016). The elementary forms of religious life. İçinde Social theory re-wired (2nd Edition). Routledge.
  17. Fairclough, N. (2023). Critical discourse analysis. Içinde The routledge handbook of discourse analysis (2nd Edition). Routledge.
  18. Hall, S. (2017). Temsil: Kültürel temsiller ve anlamlandırma uygulamaları (İ. Dündar, Çev.). Pinhan Yayıncılık, 24.
  19. Hall, S. (2020). The work of representation. İçinde The applied theatre reader (2nd Edition). Routledge.
  20. Hall, S., Nixon, S., & Evans, J. (Ed.). (2024). Representation: Cultural representations and signifying practices (3rd Edition). Sage Publications.
  21. Hua, W. (2025). Classical to modern: The expression and significance of religious Themes in film art. Cultura: International Journal of Philosophy of Culture and Axiology, 22(3). https://culturajournal.com/submissions/index.php/ijpca/article/view/1188
  22. Hürseda. (2021, Aralık 6). Mecid Mecidi, Hz. Muhammed filmini yasaklayan iki ülkeyi açıkladı: Normalde üçleme yapacaktım. https://hurseda.net/kultur/235542-mecid-mecidi-hz-muhammed-filmini-yasaklayan-iki-ulkeyi-acikladi-normalde-ucleme-yapacaktim.html
  23. İnce, M., & Yılmaz, M. (2020). Türk Sinemasında din adamlarının sunumu: Kemal Sunal filmlerindeki dini karakterler üzerine bir inceleme. Journal of Humanities and Tourism Research, 10(3), ss. 726-741. https://dergipark.org.tr/tr/pub/johut/issue/58642/847062
  24. Karakaya, H. (2015). Türk Sinemasında modernleşme algısı, akımlar ve din adamı tiplemesi. Munzur Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, 4(6), ss. 6-15. https://dergipark.org.tr/tr/pub/tusbd/issue/40551/486655
  25. Karakaya, H. (2018). Türk Sinemasında din adamı tiplemesi. Munzur Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, 6(12), ss. 48-69. https://dergipark.org.tr/tr/pub/tusbd/issue/38457/418525
  26. Lippmann, W. (2023). Public opinion: Stereotypes. Questions De Communication, (44), ss. 287-300. https://journals.openedition.org/questionsdecommunication/33368
  27. Lüleci, Y. (2007). Sinema ve din: Türk Sineması örneği [Yüksek Lisans Tezi]. Marmara Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü.
  28. Lyden, J. (2003). Film as religion: Myths, morals, and rituals. NYU Press.
  29. Marx, K. (2009). Hegel’in hukuk felsefesinin eleştirisi. Sol Yayınları. http://archive.org/details/karlmarxhegelinhukukfelsefesininelestirisi
  30. Menekşe, Ö. (2004). Türk sinemasında din ve din adamı imajı. II. Uluslararası Dini Yayınlar Kongresi.
  31. Öncü, A. (2017). Çağdaş Türk Sinemasında din adamı tasviri: ‘Kış Uykusu’ filmi örneği. Cumhuriyet İlahiyat Dergisi, 21(2), ss. 947-976. https://www.ceeol.com/search/article-detail?id=594457
  32. Parsa, S., & Parsa, A. F. (2004). Göstergebilim çözümlemeleri, Ege Üniversitesi Basımevi.
  33. Ramos, V. (1982). The concepts of ideology, hegemony, and organic intellectuals in Gramsci‘s Marxism. Theoretical review. Online at: https://www.marxists.org/history/erol/periodicals/theoretical-review/1982301.htm.
  34. Rodziewicz, M. (2023). In search for a spiritual authority. Shi’i clergy in Iranian post-revolutionary cinema. British Journal of Middle Eastern Studies, 50(5), ss. 1167-1188. https://doi.org/10.1080/13530194.2022.2073965
  35. Said, E. (1978). Orientalism. Penguin Books.
  36. Shaheen, J. G. (2003). Reel bad Arabs: How Hollywood vilifies a people. The ANNALS of the American Academy of Political and Social Science, 588(1), ss. 171-193. https://doi.org/10.1177/0002716203588001011
  37. Smith, J. (2021). Transmission of faith in families: The influence of religious ideology. Sociology of Religion, 82(3), ss. 332-356. https://academic.oup.com/socrel/article-abstract/82/3/332/6026952
  38. Şah, U. (2020). Eleştirel söylem analizi: Temel yaklaşımlar. Kültür Araştırmaları Dergisi, (7), ss. 210-231. https://doi.org/10.46250/kulturder.819362
  39. TDK. (2022). İçinde Türk Dil Kurumu Sözlükleri. https://sozluk.gov.tr/
  40. Uluç, M., & Kaçar, F. (2024). Türk Korku Sineması’nda İslami unsurlar: “Büyü” film örneklemi. Akdeniz Üniversitesi İletişim Fakültesi Dergisi, (44), ss. 132-150. https://doi.org/10.31123/akil.1427989
  41. Uzdu, H. (2016). Türk Sineması’nda din imgesi üzerine din sosyolojisi açısından bir bakış denemesi. Kafkas Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Dergisi, 3(5), ss. 25-40. https://doi.org/10.17050/kafifd.204064
  42. Van Dijk, T. A. (2015). Critical discourse analysis. Içinde The handbook of discourse analysis (s. ss. 466-485). John Wiley & Sons, Ltd. https://doi.org/10.1002/9781118584194.ch22
  43. Varol, S. F. (2024). Medyada yer alan temsillerin kimlik edinme sürecindeki rolü. The Journal of Academic Social Science Studies, 8(26), ss. 301-313. https://doi.org/10.9761/JASSS2398
  44. Wodak, R., & Meyer, M. (2001). Methods of critical discourse analysis. SAGE.
  45. Yel, A. M. (2018). Medya ve sinemada temsil edilme biçimleriyle İslam karşıtlığı. Journal of Media and Religion Studies, 1(1), ss. 5-16. https://dergipark.org.tr/en/pub/mediad/issue/37949/427587
  46. Yenen, İ. (2011). Toplumsal tezahürleri bağlamında Türk Sinemasında din dindarlık ve din adamı olgusu [Doktora Tezi].
  47. Yılmaz, E. (2017). Türk Sinemasında din adamına-din olgusuna bakışta vurun kahpeye filminin iki farklı versiyonu üzerinden sosyolojik bir değerlendirme. TURAN-SAM, 9(35), ss. 9-14. https://www.ceeol.com/search/article-detail?id=567556
  48. Yılmaz, S. (2024). Yeni dönem Türk Sinemasında dinin yeri. Din Sosyolojisi Araştırmaları, 4(6), ss. 1-29.
  49. Yılmaz, S., & Özübek, Ş. (2024). Son dönemTürk Sinemasında İslam ahlak anlayışının tezahürü. Ankara Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, 15(2), ss. 226-238. https://dergipark.org.tr/en/pub/sobild/issue/86492/1479518
  50. Yorulmaz, B. (2019). Türkiye’de sinema ve din alanında yapılan akademik çalışmalar hakkında genel bir değerlendirme. Journal of Media and Religion Studies, 2(1), ss. 71-91. https://dergipark.org.tr/en/pub/mediad/issue/46406/560287
  51. Yorulmaz, B., & Blizek, W. L. (2014). Islam in Turkish Cinema. Journal of Religion & Film, 18(2), ss. 1-18. https://doi.org/10.32873/uno.dc.jrf.18.02.08