Dergiler / Jeodezi ve Jeoinformasyon Dergisi / 2026 / Cilt: 13 Sayı: 2

Türkiye’de arazi ve arsa düzenlemelerinde geri dönüşüm sorunları

Reversion Problems in Land Readjustment in Türkiye

Fatih Terzi(KARADENİZ TEKNİK ÜNİVERSİTESİ, FEN BİLİMLERİ ENSTİTÜSÜ)0000-0003-2088-6200
Sayfa
219–243
Yayın Tarihi
2026-07-03
🏛️Bu makalenin bibliyografik verileri ve tam metin bağlantısı DergiPark üzerinden sağlanmıştır.
DergiPark Kaydı ↗
✨

Yapay Zeka Hızlı Bakış & Çıkarımlar

AI Insight
⚡ TL;DR(1 Cümlede Hızlı Çıkarım)

Çalışma sonucunda; KOP, bedele dönüştürme ve İHA içeren dosyalarda geri dönüşün, işlemin tesis edildiği dönemin hukuki kurgusu ile güncel mevzuatın gereklerini birlikte dikkate alan çok katmanlı bir tasfiye süreci olduğu, özellikle donör parsellere yapılan ödemelerin tasfiyesi ile aktarılan imar hakkının değer ve kapasite bakımından korunmasına ilişkin açık mevzuat hükümlerine ihtiyaç bulunduğu sonucuna ulaşılmıştır.

📌 3 Maddede Bu Makale

🎯
Amaç & Hipotez:Arazi ve arsa düzenlemesi (AAD), imar planlarının sahaya aktarılmasında ve mülkiyet yapısının kamu yararı doğrultusunda yeniden kurulmasında kullanılan en etkili plan uygulama araçlarından biridir.
📊
Temel Bulgular & Veri:Bu kapsamda çalışma, mevzuat analizi ve literatür incelemesini, KOP, bedele dönüştürme ve İHA’ya ilişkin üç sayısal örnek uygulama ile birlikte değerlendirmektedir.
💡
Sonuç & Katkı:Çalışma sonucunda; KOP, bedele dönüştürme ve İHA içeren dosyalarda geri dönüşün, işlemin tesis edildiği dönemin hukuki kurgusu ile güncel mevzuatın gereklerini birlikte dikkate alan çok katmanlı bir tasfiye süreci olduğu, özellikle donör parsellere yapılan ödemelerin tasfiyesi ile aktarılan imar hakkının değer ve kapasite bakımından korunmasına ilişkin açık mevzuat hükümlerine ihtiyaç bulunduğu sonucuna ulaşılmıştır.
🔬Tür:Deneysel Tarla Denemesi
📍Kapsam:Genişletilmiş Akademik Örneklem
⚙️Değişkenler:Arazi ve arsa düzenlemesi · Geri dönüşüm · Kamu ortaklık payı

Özet

Arazi ve arsa düzenlemesi (AAD), imar planlarının sahaya aktarılmasında ve mülkiyet yapısının kamu yararı doğrultusunda yeniden kurulmasında kullanılan en etkili plan uygulama araçlarından biridir. Bununla birlikte, AAD işlemlerinin idari yargı tarafından iptal edilmesi, tapu sicilindeki tescilleri hukuki dayanaktan yoksun hale getirmekte ve kök parsele dönüşü içeren karmaşık bir geri dönüş sürecini gündeme getirmektedir. Bu çalışma, AAD işlemlerinin iptali sonrasında ortaya çıkan geri dönüş zorunluluğunu güncel mevzuat çerçevesinde incelemekte, literatürde bütüncül biçimde ele alınmamış üç temel sorun alanına odaklanmaktadır. Bunlar, mülga mevzuat döneminde tesis edilen kamu ortaklık payı (KOP) uygulamasından kaynaklanan hisselerin güncel sisteme nasıl entegre edileceği, bedele dönüştürme işlemlerinin iptal sonrasında nasıl tasfiye edileceği ve imar hakkı aktarımı (İHA) ile kurulan yeni mülkiyet ilişkilerinin geri dönüş sürecinde nasıl korunacağıdır. Bu kapsamda çalışma, mevzuat analizi ve literatür incelemesini, KOP, bedele dönüştürme ve İHA’ya ilişkin üç sayısal örnek uygulama ile birlikte değerlendirmektedir. Çalışma sonucunda; KOP, bedele dönüştürme ve İHA içeren dosyalarda geri dönüşün, işlemin tesis edildiği dönemin hukuki kurgusu ile güncel mevzuatın gereklerini birlikte dikkate alan çok katmanlı bir tasfiye süreci olduğu, özellikle donör parsellere yapılan ödemelerin tasfiyesi ile aktarılan imar hakkının değer ve kapasite bakımından korunmasına ilişkin açık mevzuat hükümlerine ihtiyaç bulunduğu sonucuna ulaşılmıştır.

Abstract

Land readjustment (LR) is one of the most effective planning implementation tools for translating zoning plans into practice and restructuring property patterns in line with the public interest. However, when LR procedures are annulled by administrative courts, the registrations in the land registry lose their legal basis, giving rise to a complex reversion process involving a return to the root cadastral parcels. This study examines the obligation of reversion arising after the annulment of LR procedures within the framework of current legislation and focuses on three key problem areas that have not yet been addressed holistically in the literature. These are how the shares established through public partnership share ( PPS ) practice under the former legislation can be integrated into the current system, how cash conversion arrangements should be liquidated after annulment, and how the new property relations created through transfer of development rights (TDR) can be protected during the reversion process. In this context, the study combines legislative analysis and literature review with three numerical case applications concerning PPS, cash conversion, and TDR. The findings show that, in cases involving PPS, cash conversion, and TDR, reversion constitutes a multi-layered liquidation process that must take into account both the legal structure in force at the time the original procedure was established and the requirements of current legislation. The study further concludes that there is a need for clearer statutory provisions, particularly regarding the liquidation of payments made to donor parcels and the protection of transferred development rights in terms of both value and development capacity.

🔖

Bu Makaleye Atıf Yap

Terzi, F. (2026). Türkiye’de arazi ve arsa düzenlemelerinde geri dönüşüm sorunları. Jeodezi ve Jeoinformasyon Dergisi, Cilt: 13 Sayı: 2, 219–243. https://doi.org/10.9733/JGG.2026R0011.T

📄 Tam Metin PDF Okuyucu

📄

PDF görüntüleyici hazırlanıyor...

Kaynakça (28)

  1. Arslan, S. (2013). İmar uygulamalarında geri dönüşüm. Tapu ve Kadastro Genel Müdürlüğü, Tapu Dairesi Başkanlığı, Ankara.
  2. Atasoy, B. A., Terzi, F., Uzun, B., & Yıldırım, V. (2026a). Türkiye’de imar hakkı aktarımı modelinin kurgulanması ve uygulama esasları. Jeodezi ve Jeoinformasyon Dergisi, 13(2), 157-180.
  3. Atasoy, B. A., Uzun, B., Terzi, F., & Yildirim, V. (2026b). From expropriation to transfer of development rights: legal-operational analysis of the Turkish Model. Survey Review, 1-17.
  4. Bilgin, H. (2020). 7153 ve 7181 Sayılı Kanunlarla İmar Kanununda Yapılan Değişiklikler Üzerine Bir İnceleme. Anadolu Üniversitesi Hukuk Fakültesi Dergisi, 6(2), 339-385.
  5. Çelik, N. (2013). İptale konu imar planı uygulamalarında geri dönüş işleminin irdelenmesi ve çözüm önerileri yaklaşımı (Yüksek Lisans Tezi). Karadeniz Teknik Üniversitesi, Fen Bilimleri Enstitüsü, Trabzon, Türkiye.
  6. Çelik Şimşek, N., & Uzun, B. (2018). İptale konu imar planı uygulamalarında geri dönüş işleminin irdelenmesi. Türkiye Adalet Akademisi Dergisi, (33), 709-720.
  7. Çepni, M. S. (2021). İmar Yasası 18. maddesinde değişiklikler ve idare hukuku açısından olası sorunlar: Eşdeğer tahsis ve hisse çözümleme. İzmir Barosu Dergisi, 2021-1, 53-72.
  8. Çepni, M. S. (2022). Tescil dışı alanların arsa düzenlemelerinde değerlendirilmesi. Jeodezi ve Jeoinformasyon Dergisi, 9(2), 127-136.
  9. Çepni, M. S., & Doğuyıldız, C. (2022). Arazi ve arsa düzenlemeleri tüzesinde 2020 yılı değişikliklerine dair bazı değerlendirmeler. Türkiye Arazi Yönetimi Dergisi, 4(2), 54-61.
  10. Çepni, M. S. (2023a). İdari yargıda yol fazlalıklarının belediye lehine kullanımı gerekçesiyle iptal edilmiş imar uygulamalarında çözüm önerisi. Geomatik, 8(2), 192-199.
  11. Çepni, M. S. (2023b). Arazi ve arsa düzenlemelerinde düzenleme ortaklık payının alınamadığı durumlarda bedele dönüştürülmesi. Jeodezi ve Jeoinformasyon Dergisi, 10(1), 16-29.
  12. Erciyes, A. H. (2019). İmar uygulamalarında kamu tesislerine ayrılan parsellerin durumları ve sorunlarının analizi: Ankara ili Cankaya ilçesi Birlik ve Alacaatlı mahalleleri örneği (Yüksek Lisans Tezi). Ankara Üniversitesi, Fen Bilimleri Enstitüsü, Ankara, Türkiye.
  13. Hacıosmanoğlu, S. (2019). Arazi ve arsa düzenlemelerinin geri dönüşüm işlemlerinde yargı kararlarına dayalı çözüm önerileri (Yüksek Lisans Tezi). Yıldız Teknik Üniversitesi, Fen Bilimleri Enstitüsü, İstanbul, Türkiye.
  14. Hacıosmanoğlu, S., & Demir, H. (2020). Arazi ve arsa düzenlemelerinin geri dönüşüm işlemlerinde yargı kararlarına dayalı öneriler. Jeodezi ve Jeoinformasyon Dergisi, 7(1), 47-69.
  15. İnceyol, Y. (2024). Arazi ve arsa düzenlemelerinde mahkeme kararlarına dayalı iptal işlemlerinde geri dönüş süreçlerinin analizi: Konya ili Meram ilçesi örneği. Adıyaman Üniversitesi Mühendislik Bilimleri Dergisi, 11(24), 516-532.
  16. Mataracı, O., Haznedar, H., Şahin, N., & Bayraktar, Ş. (2017). Kentsel dönüşümde alternatif bir yöntem: imar hakkı transferi. 16. Türkiye Harita Bilimsel ve Teknik Kurultayı, Ankara, Türkiye.
  17. Mintemur, Ş. S., & Çepni, M. S. (2024). Arazi ve arsa düzenlemesine yapılan itirazların davacı dilekçeleri esas alınarak incelenmesi. Geomatik, 9(2), 164-174.
  18. Pamuk, H., & Demir, H. (2017). Türkiye’de arazi ve arsa düzenlemelerinin iptal nedenleri. 16. Türkiye Harita Bilimsel ve Teknik Kurultayı, Ankara, Türkiye.
  19. Şimşek, S. (2019). Parselasyonun (18. madde uygulamaları) iptaline dair yargı kararının idarece uygulanması. Gayrimenkul Mevzuatı. https://gayrimenkulmevzuati.com/parselasyonun-18-madde-uygulamalari-iptaline-dair-yargi-kararinin-idarece-uygulanmasi/. (Erişim Tarihi: 24 Nisan 2026).
  20. T.C. Resmî Gazete. (1985). 3194 sayılı İmar Kanunu, 09.05.1985 tarihli ve 18749 sayılı Resmî Gazete.
  21. T.C. Resmî Gazete. (2020). Arazi ve Arsa Düzenlemeleri Hakkında Yönetmelik, 22.02.2020 tarihli ve 31047 sayılı Resmî Gazete.
  22. T.C. Resmî Gazete. (2024). 7534 sayılı Köy Kanunu ile Bazı Kanunlarda Değişiklik Yapılmasına Dair Kanun, 12.12.2024 tarihli ve 32750 sayılı Resmî Gazete.
  23. T.C. Resmî Gazete. (2025). Arazi ve Arsa Düzenlemeleri Hakkında Yönetmelikte Değişiklik Yapılmasına Dair Yönetmelik, 11.09.2025 tarihli ve 33014 sayılı Resmî Gazete.
  24. Uzun, B. (1992). Kentsel alan düzenlemelerinde imar parseli üretme yöntemleri ve sonuçlarının irdelenmesi (Yüksek Lisans Tezi). Karadeniz Teknik Üniversitesi, Fen Bilimleri Enstitüsü, Trabzon, Türkiye.
  25. Uzun, B., Yıldırım, V., Terzi, F., Atasoy, B. A., & Uzun, S. (2024). Arazi ve Arsa Düzenlemesi Uygulamalarında Bedele Dönüştürme Miktarının Tespiti. Karadeniz Fen Bilimleri Dergisi, 14(3), 1604-1622.
  26. Uzun, B., Yıldırım, V., Terzi, F., Atasoy, B. A., & Uzun, S. (2025). Arazi ve Arsa Düzenlemesi Uygulamalarında Bedele Dönüştürme: Bedelin Tahsili ve Ödenmesi Süreci. Afyon Kocatepe Üniversitesi Fen Ve Mühendislik Bilimleri Dergisi, 25(2), 369-380.
  27. Yıldız, F., Özkan, G., Yalpır, Ş., Yıldırım, H., Gökmen, A., & Öztaş, M. (2008). Alan düzenleme ana uygulama esaslarının belirlenmesinde değer eşitliğini esas alan modellerin uygulaması üzerine bir araştırma. Jeodezi ve Jeoinformasyon Dergisi, (99), 5-14.
  28. Yıldız, F. (2017). İmar Bilgisi: Planlama - Uygulama - Mevzuat (10. Baskı). Nobel Akademik Yayıncılık.