Dergiler / Ordu Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Sosyal Bilimler Araştırmaları Dergisi / 2026 / Cilt: 16 Sayı: 3

Türk müziğinde yaylı çalgı geleneği ve kemanın Türk müziğine girişi: Tarihsel ve icra perspektifinden bir inceleme

The bowed instrument tradition in Turkish music and the introduction of the violin: A historical and performance-based analysis

Sayfa
—
Yayın Tarihi
2026-09-13
🏛️Bu makalenin bibliyografik verileri ve tam metin bağlantısı DergiPark üzerinden sağlanmıştır.
DergiPark Kaydı ↗
✨

Yapay Zeka Hızlı Bakış & Çıkarımlar

AI Insight
⚡ TL;DR(1 Cümlede Hızlı Çıkarım)

Bulgular, Batı kökenli kemanın XVIII. yüzyıldan itibaren Avrupa ile artan kültürel etkileşim sonucunda önce gayriresmî ortamlar, ardından saray çevresi aracılığıyla Osmanlı müzik ortamına girdiğini ve kademeli biçimde yaygınlaştığını göstermektedir.

📌 3 Maddede Bu Makale

🎯
Amaç & Hipotez:Bu araştırmanın amacı, Türk müzik kültüründe yaylı çalgıların tarihsel gelişimini incelemek ve özellikle keman ile keman ailesine ait çalgıların Türk müziğine giriş sürecini, bu sürecin icra düzeyindeki somut karşılıklarıyla birlikte ortaya koymaktır.
📊
Temel Bulgular & Veri:Bulgular, Batı kökenli kemanın XVIII. yüzyıldan itibaren Avrupa ile artan kültürel etkileşim sonucunda önce gayriresmî ortamlar, ardından saray çevresi aracılığıyla Osmanlı müzik ortamına girdiğini ve kademeli biçimde yaygınlaştığını göstermektedir.
💡
Sonuç & Katkı:Sonuç olarak kemanın Türk müziğine yalnızca bir çalgı aktarımı olarak değil, akort, duruş ve teknik düzeyinde yeniden yorumlanan ve uyarlanan bir unsur olarak dâhil olduğu görülmektedir.
🔬Tür:Literatür & Derleme Çalışması
📍Kapsam:Genişletilmiş Akademik Örneklem
⚙️Değişkenler:Türk Müziği · Yaylı Çalgılar · Iklığ

Özet

Bu araştırmanın amacı, Türk müzik kültüründe yaylı çalgıların tarihsel gelişimini incelemek ve özellikle keman ile keman ailesine ait çalgıların Türk müziğine giriş sürecini, bu sürecin icra düzeyindeki somut karşılıklarıyla birlikte ortaya koymaktır. Çalışmada, Orta Asya kökenli ıklığdan başlayarak rebap, kemane, kemençe, Karadeniz kemençesi, ayaklı keman ve sine keman gibi çalgılar üzerinden Türklerin yaylı çalgı geleneği tarihsel bir perspektifle ele alınmıştır. Araştırma, nitel araştırma yaklaşımı çerçevesinde yürütülmüş olup literatür taraması ve tarihsel kaynak incelemesine dayanmaktadır. Bulgular, Batı kökenli kemanın XVIII. yüzyıldan itibaren Avrupa ile artan kültürel etkileşim sonucunda önce gayriresmî ortamlar, ardından saray çevresi aracılığıyla Osmanlı müzik ortamına girdiğini ve kademeli biçimde yaygınlaştığını göstermektedir. Bulgular ayrıca bu adaptasyonun icra düzeyinde de somut karşılıkları olduğunu ortaya koymaktadır: mi telinin sıklıkla gerdaniye perdesine akort edilmesi, çalgının bazı bölgelerde rebap geleneğine benzer biçimde dize dayandırılarak icra edilmesi ve sistemli bir eğitim geleneğinin sınırlı kalması, kemanın Türk müziğine pasif biçimde değil, icracıların aktif katılımıyla dönüştürülerek girdiğini göstermektedir. Sonuç olarak kemanın Türk müziğine yalnızca bir çalgı aktarımı olarak değil, akort, duruş ve teknik düzeyinde yeniden yorumlanan ve uyarlanan bir unsur olarak dâhil olduğu görülmektedir.

Abstract

This study examines the historical development of bowed string instruments in Turkish musical culture and analyzes how the violin and related instruments were introduced and integrated into Turkish music, together with the concrete performance-level evidence of that integration. It traces a line from the Central Asian ıklığ to later instruments such as the rebap, kemane, kemençe, Black Sea kemençe, ayaklı keman, and sine keman. The research is based on a qualitative design, relying on literature review and historical source analysis. The findings indicate that the Western violin entered the Ottoman musical environment from the eighteenth century onward, first through informal settings and later through court circles, becoming gradually widespread. The findings further show that this adaptation had concrete performance-level counterparts: the frequent tuning of the E string to the gerdaniye pitch, the thigh-rest playing position found in some regions (echoing the earlier rebab tradition), and the limited reach of systematic training together indicate that the violin entered Turkish music not passively but through an active process of negotiation by performers. Ultimately, the violin's place in Turkish music reflects not merely an instrumental transfer but a reinterpretation and adaptation at the level of tuning, posture, and technique.

🔖

Bu Makaleye Atıf Yap

Yıldız, K. (2026). Türk müziğinde yaylı çalgı geleneği ve kemanın Türk müziğine girişi: Tarihsel ve icra perspektifinden bir inceleme. Ordu Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Sosyal Bilimler Araştırmaları Dergisi, Cilt: 16 Sayı: 3. https://doi.org/10.48146/odusobiad.1872352

📄 Tam Metin PDF Okuyucu

📄

PDF görüntüleyici hazırlanıyor...

Kaynakça (21)

  1. Acar, N. (2016). Konya ili rebab ve klasik kemençe ustalarının (luthierleri) incelenmesi. Kalemişi-Türk Sanatları Dergisi, 4(8), 187–196.
  2. Aksoy, B. (1994). Avrupalı gezginlerin gözüyle Osmanlılarda musiki (1). Pan Yayıncılık, İstanbul.
  3. Bükülmez, İ.D. (2025). A systematic review of research on the violin in Turkish music (2014–2024). Yegah Musicology Journal (YMJ), VIII (4), 3228–3248. https://doi.org/10.51576/ymd.1799958 Büngül, N. R. (1939). Eski eserler ansiklopedisi. Çituri Biraderler Basımevi, İstanbul.
  4. Çelik, Ö. (2024). Türk dünyasında icra edilen yaylı halk çalgılarından örnekler. Türk Dünyası İncelemeleri Dergisi, 24(2), 363–388. https://doi.org/10.32449/egetdid.1542484
  5. Çizmecioğlu, H., & Koç, F. (2022). Aslan Hepgür'ün Kürdilihicazkâr makamındaki keman taksiminin makamsal ve icra tekniği açısından analizi. Online Journal of Music Sciences, 7(1), 20–41. https://doi.org/10.31811/ojomus.1069648
  6. Durmaz, A. (2025). Türk müziğinde bir çalgı: Sine keman ve Alper Asutay’ın yorumu ile Sazkâr peşrevinin icra analizi. Yegah Musicology Journal (YMJ), VIII (2), 374–396. https://doi.org/10.51576/ymd.1651900
  7. Evinoğlu, İ. (1994). Zaman içinde müzik. Yapı Kredi Yayınları, İstanbul.
  8. Farmer, H. G. (1930). A history of Arabian music to the XIIIth century. Luzac & Co.
  9. Gazimihal, M. R. (1958). Asya ve Anadolu kaynaklarında ıklığ. Ses ve Tel yayınları, İstanbul.
  10. Gazimihal, M. R. (1961). Musiki sözlüğü, Milli Eğitim Basımevi, İstanbul.
  11. Hızır, İ. A. (1987). Tarih-i Enderun (Letaif-i Enderun), Güneş Yayınları, İstanbul.
  12. Kartomi, M. J. (1990). On concepts and classifications of musical instruments. University of Chicago Press.
  13. Öztuna, Y. (1990). Büyük Türk musikisi ansiklopedisi (Cilt 1–2). Kültür Eserleri Dizisi, Ankara.
  14. Öztuna, Y. (1994). Türk musikisi kavram ve terimleri ansiklopedisi. Atatürk Kültür Merkezi Yayınları, Ankara.
  15. Say, A. (2002). Müzik sözlüğü. Müzik Ansiklopedisi Yayınları, Ankara.
  16. Sözer, V. (1996). Müzik ansiklopedik sözlük, Remzi Kitapevi, İstanbul.
  17. Turan, A. (2024). Türkiye'deki çalgı yapımcılığının mekân, üretim, eğitim-öğretim ve hammadde kullanımlarına yönelik akademik ve alaylı yaklaşım farklılıklarının incelenmesi. Sanat ve Tasarım Dergisi, 14(2), 326–346. https://doi.org/10.20488/sanattasarim.1602893
  18. Uz, K. (1964). Musiki istilahatı (1894),Küğ yayınları, Ankara.
  19. Uzunçarşılı, İ. H. (1982). Osmanlı tarihi (Cilt 3). Türk Tarih Kurumu Yayınları, Ankara.
  20. Yakmaz, E. (2005). Türk müziğinde keman ve kemaniler [Lisans bitirme ödevi]. Sakarya Üniversitesi Devlet Konservatuvarı.
  21. Zümrüt, E. M. (2004). Türk musikisinde Batı etkisi ve Batı musikisi aletlerinin kullanılması. Musikişinas, 2(4), 79–91.