Dergiler / Art-e Sanat Dergisi / 2026 / Cilt: 18 Sayı: 35

Türk Musikisi Geleneğinde Şehrud

SHEHRUD IN TURKISH MUSIC TRADITION

Sayfa
434–452
Yayın Tarihi
2025-07-04
🏛️Bu makalenin bibliyografik verileri ve tam metin bağlantısı DergiPark üzerinden sağlanmıştır.
DergiPark Kaydı ↗
✨

Yapay Zeka Hızlı Bakış & Çıkarımlar

AI Insight
⚡ TL;DR(1 Cümlede Hızlı Çıkarım)

Bu yönüyle çalışma hem kültürel mirasın korunmasına hem de müzikal uygulamaya dönük katkılar sunmayı hedeflemektedir.

📌 3 Maddede Bu Makale

🎯
Amaç & Hipotez:Tarihsel süreçte önemli bir yere sahipken zamanla unutulmuş olan Şehrud sazını yeniden inceleyerek, Türk musikisi repertuarına kazandırmak bu çalışmanın en önemli amacıdır.
📊
Temel Bulgular & Veri:Elde edilen bilgiler betimsel analiz yöntemiyle değerlendirilmiş, Şehrud’un tarihsel gelişimi, organolojik yapısı ve çalgı ailesi içerisinde yer almaktadır.
💡
Sonuç & Katkı:Bu yönüyle çalışma hem kültürel mirasın korunmasına hem de müzikal uygulamaya dönük katkılar sunmayı hedeflemektedir.
🔬Tür:Literatür & Derleme Çalışması
📍Kapsam:Genişletilmiş Akademik Örneklem
⚙️Değişkenler:Şehrud · Türk Musikisi · Müzik Aletleri

Özet

Tarihsel süreçte önemli bir yere sahipken zamanla unutulmuş olan Şehrud sazını yeniden inceleyerek, Türk musikisi repertuarına kazandırmak bu çalışmanın en önemli amacıdır. Türk müziğinde sıklıkla hissedilen bas ses eksikliği, müzikal derinlik ve çeşitliliği sınırlamakta; bu bağlamda şehrudun sahip olduğu tok ve pes sesler, bu eksikliği giderebilecek niteliktedir. Ud sazından bir oktav daha pes akortlanan Şehrud’un hem yapısal hem de tınısal özellikleri bakımından Türk müziğine yeni açılımlar sunabileceği düşünülmektedir. Araştırma, nitel bir çalışma olarak kurgulanmış; veriler belgesel tarama yöntemiyle toplanmıştır. Bu kapsamda literatür kaynakları, minyatürler, sanat eserleri, görsel materyaller ve uzman görüşleri sistematik biçimde incelenmiştir. Elde edilen bilgiler betimsel analiz yöntemiyle değerlendirilmiş, Şehrud’un tarihsel gelişimi, organolojik yapısı ve çalgı ailesi içerisinde yer almaktadır. Ayrıca, günümüzde Şehrud’un yeniden icraya kazandırılması amacıyla, alanında uzman iki icracıyla görüşmeler yapılmış ve başlangıç düzeyine uygun etütler ile teknik öneriler geliştirilmiştir. Bu yönüyle çalışma hem kültürel mirasın korunmasına hem de müzikal uygulamaya dönük katkılar sunmayı hedeflemektedir.

Abstract

This study aims to reintroduce the shehrud, a historically significant yet long-forgotten instrument, into the Turkish music repertoire. The frequent lack of bass tones in Turkish music limits its depth and diversity; the shehrud, with its deep and rich sound, may address this gap. Tuned an octave lower than the ud, the instrument is believed to offer new structural and tonal dimensions to Turkish music. As a qualitative study, data were collected through document analysis, examining literature, miniatures, artworks, visual materials, and expert opinions. Findings were evaluated using descriptive analysis, detailing the shehrud’s historical development, organological structure, and place within the instrument family. To support its revival, interviews were conducted with two expert performers, and beginner-level études and technical recommendations were developed. This study aims to contribute both to the preservation of cultural heritage and to contemporary musical practice.

🔖

Bu Makaleye Atıf Yap

Küçükgökçe, Ö., Yıldız, K. (2025). Türk Musikisi Geleneğinde Şehrud. Art-e Sanat Dergisi, Cilt: 18 Sayı: 35, 434–452. https://doi.org/10.21602/sduarte.1660046

📄 Tam Metin PDF Okuyucu

📄

PDF görüntüleyici hazırlanıyor...

Kaynakça (27)

  1. Altundağ, A. (2005). Evliyâ Çelebi Seyehatnâmesi'nde Türk Musikisi ile Alâkalı Bilgiler, İstanbul: Marmara Üni. Sos. Bil. Enst. İslam Tar. ve San. Bil. Dal. YT.
  2. Can, M. C. (2001). XV. Yüzyıl Türk Mûsıkîsi Nazariyatı, İstanbul: Marmara Üniversitesi DT.
  3. Cömert, E. (2002). Kopuz, Türkiye Diyanet Vakfı İslam Ansiklopedisi (TDV), Ankara.
  4. Çak, E. Ş. (2018). Geleneksel İran Müziğinde Kullanılan Formlar, Çalgılar ve Kültürel Etkileşim, Ahenk Müzikoloji Dergisi.
  5. Develioğlu, F. (2008). Osmanlıca-Türkçe Ansiklopedik Lûgat, Ankara: Aydın Kitabevi Yayınları.
  6. Dündar, A. N. (2018, 05 10-12). Şükrullah'ın Edvâr-ı Musiki'sinde Telli ve Mızraplı Bir Saz: Ud ve Ud'la ilgili Terimler, IX. Uluslararası Hisarlı Ahmet Sempozyumu & 9th Internatıonal Hisarlı Ahmet Symposıum, s. 31-48.
  7. Eroğlu, S. C. (2011). Kopuzdan Altıtelli Kopuza Uzanan Süreçte Fiziksel ve İcra Teknikleri Bakımından Meydana Gelen Değişim ve Gelişmeler, İstanbul: İTÜ Sos. Bil. Enst. YT.
  8. Farmer, H. G. (1999). Onyedinci Yüzyılda Türk Çalgıları, Ankara: T.C. Kültür Bakanlığı.
  9. Feldman, W. (1996). Osmanlı Saray Müziği, Berlin.
  10. Feyzioğlu, N. (2006). Türk Dünyası'nda ve Anadolu'da Kopuz, A.Ü. Türkiyat Araştırmaları Enstitüsü Dergisi(31), s. 233-245.
  11. Gazimihal, M. R. (1961). Mûsikî Sözlüğü, İstanbul: M.E.B. Yay.
  12. Gazimihal, M. R. (1975). Ülkelerde Kopuz ve Tezeneli Sazlarımız, Ankara: Ankara Üniversitesi Yay.
  13. Greve, M. (2005). Hybrides Musikdenken im türkischen Nationalstaat, Dörte Schmidt (Hrsg.), Musiktheoretisches Denken und kultureller Kontext., 149-170.
  14. Güneygül, G. (2021). Seslerin Seyyâhı Evliyâ Çelebi'nin Kayıp Sazları, İstanbul: Doğu Kütüphanesi Nu:205.
  15. Karabaşoğlu, C. (2011). Makasidu'l-Elhân'daki Organolojiye Dair Bilgiler, Çukurova Üniversitesi ilahiyat Fakültesi Dergisi, 11(2), s. 194-214.
  16. Karakaya, F. (2010). Unutulmuş Osmanlı Sazları, İstanbul: Avrupa Kültür Başkenti (2010 Ali Ufki Yılı).
  17. Karakaya, F. (2022, Ekim). İstanbul'un Sazları. Müzik İstanbul (1), s. 351-352.
  18. Karakaya, F. (2012). Ud, Türkiye Diyanet Vakfı İslam Ansiklopedisi (TDV). İstanbul
  19. Özcan, N. ve Çetinkaya, Y. (2006). Musiki (Cilt XXXI), İstanbul: DİA.
  20. Özergin, M. K. (1985). Çalgılar (36-37 b., Cilt 3), Mızrap Dergisi.
  21. Özkan, H. G. (1988). Tarihi Türk Mûsikîsi Enstrümanları. Ankara: Birinci Müzik Kongresi Bildirileri.
  22. Öztuna, Y. (2000). Türk Musikisi Kavram ve Terimleri Ansiklopedisi, Ankara: Atatürk Kültür Merkezi Başkanlığı Yayınları.
  23. Sachs, C. (2006). The History of Musical Instruments, New York: Dover Puplications.
  24. Sarı, A. (2012). Türk Müziği Çalgıları, İstanbul: Nota Yayıncılık.
  25. Söylemez, M. (2009). Mızraplı Çalgılardan Udun Restorasyon Teknikleri, İstanbul: Yüksek Lisans Tezi.
  26. Tanrıkorur, C. (2001). Biraz da Müzik, İstanbul: Zaman Kitap.
  27. Uludağ, E. (2023, 3 14). XV. Yüzyıl Edvâr Kitaplarında Yer Alan Türk Halk Müziği Çalgıları.