Yapay Zeka Hızlı Bakış & Çıkarımlar
AI InsightAraştırmanın temel vurgusu, fındık bahçelerinde bulunan yabancı otların yalnızca fındık verimi ve kalitesini tehdit eden zararlılar olarak değil, aynı zamanda yerel mutfak kültürünün temel unsurları ve halk hekimliğinde kullanılan önemli biyolojik bitki kaynakları olarak değerlendirilmesi gerektiğini ortaya koymaktadır.
📌 3 Maddede Bu Makale
Özet
Türkiye’nin fındık üretiminde öncü ili olan Ordu’da fındık bahçeleri; yalnızca ekonomik değere sahip tarım alanları değil, aynı zamanda zengin bir biyoçeşitliliğe ev sahipliği yapan ekosistemlerdir. Bu çalışma, fındık bahçelerinde kendiliğinden yetişen ve tarımsal açıdan “yabancı ot” olarak tanımlanan bitki türlerinin yerel halk tarafından hangi amaçlarla ve nasıl kullanıldığını etnobotanik bir yaklaşımla incelemektedir. Araştırma, özellikle fındık bahçelerinde şifalı özellikleri nedeniyle değerlendirilen türlere odaklanarak, teknolojik dönüşüm ve kırsaldan kente göç gibi sosyoekonomik süreçler sonucunda kaybolma riski taşıyan geleneksel bitki bilgisini bilimsel yöntemlerle kayıt altına almayı amaçlamaktadır. Bu kapsamda elde edilen verilerin, bölgenin biyokültürel mirasının korunmasına ve gelecek nesillere aktarılmasına katkı sağlaması hedeflenmektedir. Ayrıca, yörede türlerin kültürel önem düzeylerini belirleyen Kullanım Değeri (Use Value, UV) indekslerinin hesaplanarak nicel biçimde ortaya konulması bu çalışma kapsamında ilk kez gerçekleştirilmiştir. Araştırma, 2025-2026 yıllarında Ordu ilindeki üreticilerle (105 kişi) gerçekleştirilen yüz yüze anketler ve saha gözlemleri sonucunda, fındık bahçelerinde yoğun olarak bulunan ve kullanım değeri (UV) en yüksek olan türün başta Urtica dioica L. (büyük ısırgan) olduğu belirlenmiştir. Isırganı sırasıyla Trachystemon orientalis (L.) G. Don (kaldırık), Smilax excelsa L. (melocan) ve Fragaria vesca L. (yabani çilek) izlemektedir. Toplam 21 familyaya ait 37 farklı şifalı yabancı ot türünün gıda, tedavi, yağ, çay, hayvan yemi ve süs eşyası olarak kullanım biçimleri ayrıntılı biçimde ortaya konulmuş; UV indeksleri hesaplanarak değerlendirilmiştir. Araştırmanın temel vurgusu, fındık bahçelerinde bulunan yabancı otların yalnızca fındık verimi ve kalitesini tehdit eden zararlılar olarak değil, aynı zamanda yerel mutfak kültürünün temel unsurları ve halk hekimliğinde kullanılan önemli biyolojik bitki kaynakları olarak değerlendirilmesi gerektiğini ortaya koymaktadır.
Abstract
Ordu, Türkiye's leading province in hazelnut production, is home to hazelnut orchards that are not only economically valuable agricultural areas but also ecosystems hosting rich biodiversity. This study examines, through an ethnobotanical approach, the purposes for which plant species that grow spontaneously in hazelnut orchards and are defined as “weeds” from an agricultural perspective are used by the local population. The research aims to scientifically record traditional plant knowledge that is at risk of being lost as a result of socio-economic processes such as technological transformation and rural-to-urban migration, focusing particularly on species valued for their medicinal properties. It is hoped that the data obtained in this context will contribute to the preservation of the region's biocultural heritage and its transmission to future generations. Furthermore, this study is the first to quantitatively determine the Use Value (UV) indices that determine the cultural importance levels of species in the region. The research, conducted through face-to-face surveys and field observations with producers in Ordu province in 2025-2026, determined that Urtica dioica L. (nettle) was the species most commonly found in hazelnut orchards and had the highest use value (UV). The nettle is followed by Trachystemon orientalis (L.) G. Don (early-flowering borage), Smilax excelsa L. (catbriers), and Fragaria vesca L. (wild strawberry). The uses of 37 different medicinal weed species belonging to a total of 21 families as food, medicine, oil, tea, animal feed, and decorative items have been detailed and evaluated by calculating their UV indices. The main emphasis of the study is that weeds found in hazelnut orchards should be evaluated not only as pests that threaten hazelnut yield and quality, but also as fundamental elements of local culinary culture and important biological plant resources used in folk medicine.