Dergiler / Tiyatro Eleştirmenliği ve Dramaturji Bölümü Dergisi / 2026 / Sayı: 42

Toplumsal Cinsiyet Temsilini Ölçmek: Eşitlik Testleri ve Feminist Oyun Yazımına Yönelik Bir Analitik Çerçeve

Measuring Gender Representation: Equality Tests and an Analytical Framework for Feminist Playwriting

Sündüz Haşar(İSTANBUL AYDIN ÜNİVERSİTESİ)0000-0001-9752-6209
Sayfa
53–73
Yayın Tarihi
2026-07-01
🏛️Bu makalenin bibliyografik verileri ve tam metin bağlantısı DergiPark üzerinden sağlanmıştır.
DergiPark Kaydı ↗
✨

Yapay Zeka Hızlı Bakış & Çıkarımlar

AI Insight
⚡ TL;DR(1 Cümlede Hızlı Çıkarım)

Birinci bölüm, uluslararası temsiliyet testlerini betimleyici ve eleştirel biçimde tartışmakta, ikinci bölüm ise bu birikime dayanarak Türkiye’de feminist oyun yazımı için normatif bir çerçeve önermektedir.

📌 3 Maddede Bu Makale

🎯
Amaç & Hipotez:Tiyatro, çoğu zaman hayatı yazarın içinde bulunduğu toplumsal koşullarla birlikte sahneye taşır.
📊
Temel Bulgular & Veri:Tiyatro ve sinemada nesnel temsil eksikliği uzun süredir tartışılan problemlerden biridir.
💡
Sonuç & Katkı:Birinci bölüm, uluslararası temsiliyet testlerini betimleyici ve eleştirel biçimde tartışmakta, ikinci bölüm ise bu birikime dayanarak Türkiye’de feminist oyun yazımı için normatif bir çerçeve önermektedir.
🔬Tür:Araştırma Makalesi
📍Kapsam:Genişletilmiş Akademik Örneklem
⚙️Değişkenler:Feminist Sanat · Feminist Tiyatro · Oyun Yazarlığı

Özet

Tiyatro, çoğu zaman hayatı yazarın içinde bulunduğu toplumsal koşullarla birlikte sahneye taşır. Yazarlar ne kadar nesnel olmaya çalışsa da oyunları, çokluk kendi düşünce ve bakış açılarını yansıtır. Bu durumun, feminist ya da eşitlikçi bakış açısıyla yazılmış oyunlarda da yeterince değişmediği söylenebilir. Tiyatro ve sinemada nesnel temsil eksikliği uzun süredir tartışılan problemlerden biridir. Bu nedenle, dünyada kadınların (ve zamanla farklı kimliklerin) görünürlüğünü ve temsilini ölçmek için çeşitli testler geliştirilmiştir. Çalışmanın ilk bölümü, Bechdel Testi’nden başlayarak bu temsiliyet testlerini bir araya getirmektedir. Türkiye’de tiyatro alanında bu tür temsiliyet testlerinin neredeyse hiç uygulanmaması ve yerel bir feminist temsil testinin üretilmemiş olması, çalışmanın çıkış noktasını oluşturmaktadır. Çalışma, yalnızca temsiliyetin yeterli olmadığını bir oyunun feminist sayılabilmesi için karakter sayısı ve işlenişinin ötesinde özgün bir yaklaşım gerektiğini savunur. Bu nedenle ikinci bölümde, feminist bir bakış açısıyla oyun yazmak için çıkış noktası oluşturabilecek başlıklar ortaya koyulmuştur. Birinci bölüm, uluslararası temsiliyet testlerini betimleyici ve eleştirel biçimde tartışmakta, ikinci bölüm ise bu birikime dayanarak Türkiye’de feminist oyun yazımı için normatif bir çerçeve önermektedir.

Abstract

Theatre often brings life to the stage together with the social conditions in which the playwright exists. However objective playwrights may try to be, their plays largely reflect their own ideas and perspectives this does not fundamentally change even in plays written from a feminist or egalitarian standpoint. The lack of objective representation in theatre and cinema has long been a subject of debate. For this reason, various tests have been developed to measure the visibility and representation of women and, over time, of other identities. The first part of this study brings together these representation tests, starting with the Bechdel Test, and discusses them in a descriptive and critical manner. The fact that such representation tests are scarcely applied in the field of theatre in Turkey and that no local feminist representation test has been developed constitutes the starting point of this study. It argues that mere representation is not sufficient for a play to be considered feminist, an original dramaturgical approach that goes beyond the number and treatment of characters is required. Accordingly, the second part proposes a set of headings that may serve as guidelines for writing plays from a feminist perspective. While the first part discusses international representation tests, the second part, drawing on this body of work, proposes a normative framework for feminist playwriting in Turkey.

🔖

Bu Makaleye Atıf Yap

Haşar, S. (2026). Toplumsal Cinsiyet Temsilini Ölçmek: Eşitlik Testleri ve Feminist Oyun Yazımına Yönelik Bir Analitik Çerçeve. Tiyatro Eleştirmenliği ve Dramaturji Bölümü Dergisi, Sayı: 42, 53–73. https://doi.org/10.26650/jtcd.1849488

📄 Tam Metin PDF Okuyucu

📄

PDF görüntüleyici hazırlanıyor...

Kaynakça (35)

  1. Aston, Elaine. “Önsöz.” Feminizm ve Tiyatro içinde, editör Sue Ellen Case, çeviren Ayşan Sönmez, 9-27. İstanbul: Boğaziçi Üniversitesi Yayınları, 2010. google scholar
  2. Brainard, Curtis. “The Finkbeiner Test: Seven Rules to Avoid Gratuitous Gender Profiles of Female Scientists.” Columbia Journalism Review, Yayın tarihi 22 Mart, 2013. https://www.cjr.org/the_observatory/finkbeiner_test_gender_gap_fem.php. google scholar
  3. Bechdel Theatre. “About.” https://www.bechdeltheatre.com/about. google scholar
  4. Belkıs, Özlem. Feminist Tiyatro. İstanbul: Mitos Boyut Yayınları, 2015. google scholar
  5. Berktay, Fatmagül. Tek Tanrılı Dinler Karşısında Kadın. İstanbul: Metis Yayınları, 1996. google scholar
  6. Berman, Eliza. “This Test Measures How Hollywood Treats LGBT Characters.” Time, Yayın tarihi 2 Mayıs, 2016. https://time.com/4314240/vito-russo-test-lgbt-representation-film/. google scholar
  7. Bilodeau, Chantal. “Why I’m Breaking with Aristotle.” HowlRound Theatre Commons, Yayın Tarihi 22 Nisan, 2016. https://howlround.com/why-im-breaking-aristotle. google scholar
  8. Butler, Judith. Cinsiyet Belası. Çeviren Başak Ertür. İstanbul: Metis Yayınları, 2014. google scholar
  9. Case, Sue-Ellen. Feminizm ve Tiyatro. Çeviren Ayşan Sönmez. İstanbul: Boğaziçi Üniversitesi Yayınları, 2010. google scholar
  10. Cavarero, Adriana, Judith Butler ve Bonnie Honig. Toward A Feminist Ethics of Nonviolence. New York: Fordham University Press, 2021. google scholar
  11. Connell, R. W. Gender and Power. Cambridge: Polity Press, 1987. google scholar
  12. Derbyshire, Harry. “Caryl Churchill’s 21st Century Poetics: Theatre, Form and Feminism from Far Away to Ding Dong the Wicked.” Journal of Contemporary Drama in English 4, no. 2 (2016): 367-384. google scholar
  13. Durukan, Ayşe. “Yazar Erkek Olunca Kadına Rol Düşmüyor.” bianet.org, 22 Ekim, 2005. https://bianet.org/haber/yazar-erkek-olunca-kadina-rol-dusmuyor-69157. google scholar
  14. Ermiş, Didem. “Posthümanist Çağda Feminist Sanat Kavrayışının Sınırlarını Genişletmek: Sanat ve İhtimam.” Feminist Tahayyül Akademik Araştırmalar Dergisi 5, no. 2 (2024): 213–239. https://dergipark.org.tr/tr/pub/feministtahayyul/issue/86974/1544606. google scholar
  15. Federici, Silvia. Caliban ve Cadı. Çeviren Öznur Karakaş. İstanbul: Otonom Yayıncılık, 2012. google scholar
  16. Fischer-Lichte, Erika. Performatif Estetik. Çeviren Tufan Acil. İstanbul: Ayrıntı Yayınları, 2016. google scholar
  17. Foucault, Michel. Seçme Yazılar: İktidarın Gözü. Çeviren Işık Ergüden. İstanbul: Ayrıntı Yayınları, 2012. google scholar
  18. Giddens, Anthony. Sosyoloji. Çeviren Cemal Güzel. Ankara: Ayraç Yayınları, 2005. google scholar
  19. Harrison, Rebecca. “Gender, Race, and Representation in the Star Wars Franchise: An Introduction.” Media Education Journal 65, no. 2 (2019): 16-19. http://eprints.gla.ac.uk/195627/1/195627.pdf. google scholar
  20. hooks, bell. Feminizm Herkes İçindir. Çeviren Eda Aydın, Berna Kurt, Şirin Özgün ve Ayşe Yıldırım. İstanbul: BGST Yayınları, 2022. google scholar
  21. HowlRound Theatre Commons, https://howlround.com. google scholar
  22. Hudson, Laura. “Kelly Sue DeConnick on the Evolution of Carol Danvers to Captain Marvel.” Comics Alliance, Yayın tarihi 19 Mart, 2012. https://comicsalliance.com/kelly-sue-deconnick-captain-marvel/. google scholar
  23. Johanson, MaryAnn. “Where Are the Women? Rating Criteria Explained.” FlickFilosopher.com, Yayın tarihi 21 Nisan, 2016. https://www.flickfilosopher.com/2016/04/where-are-the-women-rating-criteria-explained.html. google scholar
  24. Kristeva, Julia. “Kadının Zamanı.” Çeviren İskender Savaşır, Defter Dergisi 21, (Bahar 1994): 7-29. google scholar
  25. Loughrey, Clarisse. “Every line spoken by a woman (not named Leia) in Star Wars' is not a very long video.” Independent. 3 Aralık, 2015. https://www.independent.co.uk/arts-entertainment/films/news/every-line-spoken-by-a-woman-not-named-leia-in-star-wars-is-not-a-very-long-video-a6758976.html. google scholar
  26. Madden, Paco Jose. “A Feminist Manifesto for Playwrights.” HowlRound Theatre Commons, Yayın tarihi 11 Aralık, 2016. https://howlround.com/feminist-manifesto-playwrights. google scholar
  27. Marx, Karl. Grundrisse: Ekonomi Politiğin Eleştirisi İçin Ön Çalışma. Çeviren Sevan Nişanyan. İstanbul: İletişim Yayınları, 2018. google scholar
  28. Özakman, Turgut. Oyun ve Senaryo Yazma Tekniği. Ankara: Bilgi Yayınevi, 1998. google scholar
  29. Pollitt, Katha. “Hers: The Smurfette Principle.” New York Times Magazine, 7 Nisan, 1991. https://www.nytimes.com/1991/04/07/magazine/hers-the-smurfette-principle.html. google scholar
  30. Romano, Aja. “The Mako Mori Test: Pacific Rim Inspires a Bechdel Test Alternative.” The Daily Dot, Yayın tarihi 1 Haziran, 2021. https://www.dailydot.com/news/mako-mori-test-bechdel-pacific-rim. google scholar
  31. Shukla, Nikesh. “The Shukla Test.” Media Diversified, Yayın tarihi 14 Ağustos, 2013. https://mediadiversified.org/2013/08/14/the-shukla-test/. google scholar
  32. Sphinx Theatre Company. “Resources: The Sphinx Test.” https://sphinxtheatre.co.uk/resources/. google scholar
  33. Spivak, Gayatri Chakravorty. Madun Konuşabilir mi?. Çeviren Emre Koyuncu. Ankara: Dipnot Yayınları, 2020. google scholar
  34. Weeks, Kathi. Feminist Öznelerin Kuruluşu. Çeviren İlkay Özküralpli. İstanbul: Otonom Yayıncılık, 2013. google scholar
  35. Vassar, Shea. “The Aila Test Evaluates Representation of Indigenous Women in Media.” High Country News, Yayın tarihi 14 Mayıs, 2020. https://www.hcn.org/articles/indigenous-affairs-interview-the-aila-test-evaluates-representation-of-indigenous-women-in-media/. google scholar