KaydedilenlerDerginizi ekleyin

Dergiler / Şarkiyat Mecmuası / 2024 / Sayı: 45

Hangisi Önce Yazıldı: Esrârü’l-belâga mı yoksa Delâilü’li‘câz mı? İki Eserin Yazım Tarihinin Tespiti Üzerine Bir İnceleme

Which was Written First: Asrār al-balāga or Dalāil al-i’jāz? A Study on Determining the Writing Dates of the Two Works

İsmail Araz(SELÇUK ÜNİVERSİTESİ, İSLAMİ İLİMLER FAKÜLTESİ, TEMEL İSLAM BİLİMLERİ BÖLÜMÜ, ARAP DİLİ VE BELAGATI ANABİLİM DALI)0000-0002-3482-0483
Sayfa
209–249
Yayın Tarihi
2024-10-03
🏛️Bu makalenin bibliyografik verileri ve tam metin bağlantısı DergiPark üzerinden sağlanmıştır.
DergiPark Kaydı ↗
✨

Yapay Zeka Hızlı Bakış & Çıkarımlar

AI Insight
⚡ TL;DR(1 Cümlede Hızlı Çıkarım)

Alanında ilk olan bu çalışmanın temel amacı, belagatin temel kaynakları kabul edilen Esrâr ve Delâil eserlerinin yazım tarihini tespit ederek Cürcânî’nin ilmî serüveninin daha kapsamlı anlaşılmasına katkı sunmaktır.

📌 3 Maddede Bu Makale

🎯
Amaç & Hipotez:Bu çalışmada, V./XI. yüzyıl âlimlerinden Abdülkâhir el-Cürcânî’nin (ö. 471/1078- 1079) Esrârü’l-belâga ve Delâilü’l-i‘câz eserlerinin yazım tarihinin tespiti amaçlanmıştır.
📊
Temel Bulgular & Veri:XX. yüzyıldan itibaren araştırmacılar arasında önemli bir tartışma konusu olan mezkûr problem, daha çok örtük deliller üzerinden ele alınmıştır.
💡
Sonuç & Katkı:Alanında ilk olan bu çalışmanın temel amacı, belagatin temel kaynakları kabul edilen Esrâr ve Delâil eserlerinin yazım tarihini tespit ederek Cürcânî’nin ilmî serüveninin daha kapsamlı anlaşılmasına katkı sunmaktır.
🔬Tür:Araştırma Makalesi
📍Kapsam:Genişletilmiş Akademik Örneklem
⚙️Değişkenler:Arap Dili ve Belagati · Abdülkâhir el-Cürcânî · Ebû Zeyd el-Cürcânî

Özet

Bu çalışmada, V./XI. yüzyıl âlimlerinden Abdülkâhir el-Cürcânî’nin (ö. 471/1078- 1079) Esrârü’l-belâga ve Delâilü’l-i‘câz eserlerinin yazım tarihinin tespiti amaçlanmıştır. Cürcânî şiir eleştirisi, belagat ve i‘câz konularına yer verdiği söz konusu eserlerden hangisini önce kaleme aldığına dair herhangi bir bilgi sunmamıştır. Bu durum, “Önce Esrâr mı yazılmıştır yoksa Delâil mi?” problemini ortaya çıkarmıştır. XX. yüzyıldan itibaren araştırmacılar arasında önemli bir tartışma konusu olan mezkûr problem, daha çok örtük deliller üzerinden ele alınmıştır. Bu ise, araştırmacıların kesinlik ifade eden yargılardan olabildiğince uzak durarak sadece varsayımlarda bulunmalarına neden olmuştur. Bahsi geçen araştırmacıların örtük delillerinden farklı olarak bu çalışmada, Delâil eserinin ne zaman kaleme alındığına dair önemli bilgiler sunan yazma bir nüshadaki açıklamalar temel alınmıştır. Çalışmanın kapsamı gereği, öncelikle araştırmacıların konu hakkındaki görüşlerine yer verilmiş, sonrasında ise Delâil eserine ait önemli nüshalar üzerinde inceleme yapılmıştır. Bu bağlamda, Cürcânî ile aynı dönemde yaşamış olan Ebû Zeyd ismindeki Cürcânlı birinin açıklamalarını aktaran nüshadaki bilgiler tahlil edilerek Cürcânî’nin ilmî serüvenine ilişkin bazı tespitlerde bulunulmuştur. Alanında ilk olan bu çalışmanın temel amacı, belagatin temel kaynakları kabul edilen Esrâr ve Delâil eserlerinin yazım tarihini tespit ederek Cürcânî’nin ilmî serüveninin daha kapsamlı anlaşılmasına katkı sunmaktır.

Abstract

In this research, the aim is to determine the timeline for the creation of the works Asrār al-balāga and Dalāil al-i’jāz by the 11th-century scholar ʿAbd al-Qāhir alJurjānī (d. 471/1078-1079). Al-Jurjānī did not specify which of these works, which encompassed poetry criticism, rhetoric, and i’jāz, was composed first. This lack of clarity has led to the debate on whether Asrār was written before Dalāil. Over the years, researchers have approached this issue primarily through implied evidence, leaving room for speculation and avoiding definitive conclusions. In contrast, this study is grounded in a manuscript that provides crucial insights into the timing of Dalāil’s composition. The study begins by presenting the perspectives of researchers on this topic and subsequently conducts a thorough analysis of significant copies of Dalāil. Within this framework, notable conclusions about al-Jurjānī’s scholarly pursuits were drawn by scrutinizing the information in the manuscript, which conveys the statements of a contemporary of al-Jurjānī named Abû Zayd from Jurjān. This pioneering study aims to enhance our understanding of al-Jurjānī’s scholarly endeavors and objectives by identifying the chronology of Asrār and Dalā’il, recognized as fundamental sources of rhetoric.

🔖

Bu Makaleye Atıf Yap

Araz, İ. (2024). Hangisi Önce Yazıldı: Esrârü’l-belâga mı yoksa Delâilü’li‘câz mı? İki Eserin Yazım Tarihinin Tespiti Üzerine Bir İnceleme. Şarkiyat Mecmuası, Sayı: 45, 209–249. https://doi.org/10.26650/jos.1477469

📄 Tam Metin PDF Okuyucu

📄

PDF görüntüleyici hazırlanıyor...

Kaynakça (59)

  1. Abbas, İhsan. Târîhü’n-nakdi’l-edebî ‘inde’l-Arab nakdü’ş-şi‘r mine’l-karni’s-sânî hatta’l-karni’s-sâmin el-hicrî. Beyrut: Dâru’s-Sekâfe, 4. Baskı, 1404/1983. google scholar
  2. Abbas, Fazl Hasan-Senâ. İ‘câzü’l-Kur’âni’l-Kerîm. Amman: Dâru’n-Nefâis, 8. Baskı, 2015. google scholar
  3. Abdurrahman, Taha. el-Lisân ve’l-mîzân ev et-tekevsürü’l-‘aklî. DârülBeyzâ: el-Merkezü’s-Sekâfî el-Arabî, 1998. google scholar
  4. Abdürrâzik, Ali. Emâlî Abdirrâzik min ‘ulemâ’i’l-Ezher fî ‘ilmi’l-beyân ve târîhih. Mısır: Matbaatü Mikdâd, 1330/1912. google scholar
  5. Abdürrâzik, Hasan İsmâil. Merâhilü’l-bahsi’l-belâgî fi’l-lugati’l-Arabiyye. Kahire: Dâru’t-Tibâ‘a el-Muhammediyye, 1979. google scholar
  6. Abdürrâzik, Hasan İsmâil. Delâilü’l-i‘câz beyne Ebî Saîd es-Sîrâfî ve’l-Cürcânî. Kahire: Dâru’t-Tibâ‘a el-Muhammediyye, 1411/1991. google scholar
  7. Ahmed, Muhammed Halefullâh. Mine’l-vicheti’n-nefsiyye fî dirâseti’l-edeb ve nakdih. Kahire: Matbaatü Lecneti’t-Te’lîf ve’t-Terceme ve’n-Neşr, 1366/1947. google scholar
  8. ‘Ayyâd, Şükrî Muhammed. KitâbüAristötâles fi’ş-şi‘r (naklEbîBişrMettâ b. Yûnusel-Kunnâîmine’s-Süryânî ila’l-‘Arabî. Kahire: el-Hey’etü’l-Mısriyye el-‘Âmme li’l-Kitâb, 1993. google scholar
  9. el-Bahîtâvî, İmâd Muhammed Mahmûd. Menâhicü’l-bahsi’l-belâgî ‘inde’l-Arab (dirâse fi’l-ususi’l-ma‘rifiyye). Beyrut: Dâru’l-Kütübi’l-İlmiyye, 2012. google scholar
  10. el-Bâkıllânî, Ebû Bekr. İ‘câzü’l-Kur’ân. thk. es-Seyyid Ahmed Sakr. Kahire: Dâru’l-Maârif, 1954. google scholar
  11. Bedevî, Ahmed Ahmed. Abdülkâhir el-Cürcânî ve cühûduh fi’l-belâgati’l-Arabiyye. Kahire: Mektebetü Mısr, 1962. google scholar
  12. el-Bekkâ’, Muhammed Kâzım. el-Medhalü’n-nahvî li’l-i‘câzi’l-Kur’ânî ‘inde’l-Cürcânî (nazariyyetü’n-nazm). Kahire: Ma‘hedü’l-Mahtûtâti’l-Arabiyye, 1442/2021. google scholar
  13. el-Beyhakî, Ebü’l-Hasen Zahîrüddîn Alî b. Zeyd. Lübâbü’l-ensâb ve’l-elkâb ve’l-a‘kâb. thk. es-Seyyid Mehdî er-Recâî. 2 cilt. Kum: Mektebetü Âyetullâh el-‘Uzmâ el-Mar‘aşî, 1990. google scholar
  14. Bihbehânî, Seyyid Muhammed Tabâtabâî. Fihrist-i nüshahâ-yî hattî Kitâbhâne-i Meclisi Şûrâ-yi İslâmî. Tahran: Kitâbhâne, Mûze ve Merkez-i İsnâd Meclis-i Şûrâ-yi İslâmî, 1386/1966. google scholar
  15. Bû Mencel, Abdülmelik. Ta‘sîlü’l-belâga buhûs nazariyye ve tatbîkiyye fî usûli’l-belâgati’l-Arabiyye. Beyrut: Dâru’l-Kütübi’l-İlmiyye, 2022. google scholar
  16. el-Cürcânî, Abdülkâhir. Delâilü’l-i‘câz. Bursa: İnebey Yazma Eser Kütüphanesi, Hüseyin Çelebi Koleksiyonu, 913. google scholar
  17. el-Cürcânî. Delâilü’l-i‘câz. Süleymaniye Yazma Eser Kütüphanesi, Esad Efendi Koleksiyonu, 3004. google scholar
  18. el-Cürcânî. Delâilü’l-i‘câz. haz. Muhammed Abduh-Muhammed Mahmûd et-Türküzî eş-Şinkîtî. Gözden geçiren: Reşîd Rızâ. Kahire: Matbaatü’l-Menâr, 2. Baskı, 1331/1913. google scholar
  19. el-Cürcânî. Delâilü’l-i‘câz. thk. Muhammed b. Tâvît. Tetuan: el-Matbaatü’l-Mehdiyye, 1950. google scholar
  20. el-Cürcânî. Esrârü’l-belâga. thk. Hellmut Ritter. İstanbul: Matbaatü Vezârati’l-Ma‘ârif, 1954. google scholar
  21. el-Cürcânî. Delâilü’l-i‘câz. thk. Muhammed Abdülmün‘im Hafâcî. Kahire: Mektebetü’l-Kâhire, 1389/1969. google scholar
  22. el-Cürcânî. Esrârü’l-belâga. thk. Muhammed Abdülmun‘im Hafâcî. Kahire: Mektebetü’l-Kâhire, 1399/1979. google scholar
  23. el-Cürcânî. Kitâbü’l-Muktesid fî şerhi’l-Îzâh. thk. Kâzım Bahr el-Mercân. 2 cilt. Irak: Menşûrât Vizâreti’s-Sekâfe ve’l-İ‘lâm (Dâru’r-Reşîd li’n-Neşr), 1982. google scholar
  24. el-Cürcânî. Delâilü’l-i‘câz. thk. Mahmûd Muhammed Şâkir. Kahire: Matbaatü’l-Medenî, 3. Baskı, 1413/1992. google scholar
  25. el-Cürcânî. Esrârü’l-belâga. şrh. Muhammed İbrâhim Şâdî. Mısır/Mansûra: Dâru’l-Yakîn, 2. Baskı, 2018. google scholar
  26. Dayf, Şevkî. el-Belâga tetavvur ve târîh. Kahire: Dâru’l-Maârif, 9. Basım, ts. google scholar
  27. ed-Dımaşkî İbn Asâkir, Ebü’l-Kâsım Alî. Tebyînü kezibi’l-müfterî fîmâ nüsibe ile’l-İmâm Ebi’l-Hasen el-Eş‘arî. google scholar
  28. thk. Hüsâmeddîn el-Kudsî. Dımaşk: Dâru’l-Fikr, 2. Baskı, 1399/1979. google scholar
  29. Dirâyetî, Mustafa. Fihristgân-i nüshehâ-yî hattî İran (Fenha). 45 cilt. Tahran: Sazmân-i İsnâd ve Kitâbhâne-i Millî-yi Cumhûrî-yi İslâmî-yi Îrân, 1394/2015. google scholar
  30. Ebû Alî, Muhammed Berekât Hamdî. Me‘âlimü’l-menheci’l-belâgî ‘inde ‘Abdilkâhir el-Cürcânî. Amman: Dâru’l-Fikr, 1405/1984. google scholar
  31. Ebû Mûsâ, Muhammed Muhammed. Medhal ilâ kitâbey Abdilkâhir el-Cürcânî. Kahire: Mektebetü Vehbe, 3. Baskı, 2018. google scholar
  32. Ebû Mûsâ. el-İ‘câzü’l-belâgî: dirâse tahlîliyye li-türâsi ehli’l-‘ilm. Kahire: Mektebetü Vehbe, Genişletilmiş Yeni Baskı, 2020. google scholar
  33. Ebû Mûsâ. el-İ‘câzü’l-belâgî el-kitâbü’s-sânî: el-Bâkıllânî-Abdülkâhir-es-Süyûtî-er-Râfiî. Kahire: Mektebetü Vehbe, 2021. google scholar
  34. el-Emîn, Muhsin. A‘yânü’ş-Şîa. 11+1 cilt. Beyrut: Dâru’l-Teârüf li’l-Matbûât, 1403/1983. google scholar
  35. Hafâcî, Muhammed Abdülmun‘im. Abdülkâhir el-Cürcânî ve’l-belâgatü’l-Arabiyye. Kahire: el-Matbaatü’l-Münîriyye, 1371/1951. google scholar
  36. el-Hatîb, Abdülkerîm. İ‘câzü’l-Kur’ân: el-i‘câz fî dirâsâti’s-sâbikîn dirâse kâşife li-hasâisi’l-belâgati’l-Arabiyye ve me‘âyîrihâ. Kahire: Dâru’l-Fikri’l-Arabî, 1974. google scholar
  37. Hilâl, Muhammed Guneymî. en-Nakdü’l-edebî el-hadîs. Kahire: Nahdatü Mısr li’t-Tibâ‘a ve’n-Neşr ve’t-Tevzî‘, 1997. google scholar
  38. Hilâl, Riyâd. “Difâ‘ ‘an ‘ulemâi’l-belâga”, Mecelletü’l-Ezher, 16/2 (Safer, 1364/1945). google scholar
  39. Hüseyin, Abdülkâdir. Eserü’n-nuhât fi’l-bahsi’l-belâgî. Kahire: Dâru Garîb li’t-Tibâ‘a ve’n-Neşr ve’t-Tevzî‘, 1998. google scholar
  40. İbn Âşûr, Muhammed et-Tâhir. et-Tahrîr ve’t-tenvîr. 30 cilt. Tunus: ed-Dâru’t-Tûnusiyye li’n-Neşr, 1984. google scholar
  41. İbn Ebü’l-İsba‘, Ebû Muhammed Zekiyyüddîn. Bedî‘ü’l-Kur’ân. thk. Hıfnî Muhammed Şeref. Kahire: Nahdatü Mısr li’t-Tiba‘a ve’n-Neşr ve’t-Tevzî‘, 1377/1957. google scholar
  42. İbnü’l-Kıftî, Ebü’l-Hasen Cemâlüddîn. İnbâhü’r-ruvât ‘alâ enbâhi’n-nühât. thk. Muhammed Ebü’l-Fazl İbrahim. 4 cilt. Kahire: Dâru’l-Fikri’l-Arabî, 1406/1986. google scholar
  43. el-İsfahânî, Râgıb. Müfredât elfâzi’l-Kur’ân. thk. Safvân Adnân Dâvûdî. Dımaşk: Dâru’l-Kalem, 4. Baskı, 1430/2009. google scholar
  44. el-İsfahânî, Mirza Abdullah Efendi. Riyâzü’l-'ulemâ’ ve hiyâzü’l-fuzala. thk. es-Seyyid Ahmed el-Hüseynî. 7 cilt. Kum: Matbaatü’l-Hayyâm, 1401/1981. google scholar
  45. Konaklı, Numan. “Abdülkahir Cürcanî’nin İ‘cazü’l-Kur’an Fikrine Katkıları”. Doktora tezi, Marmara Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü, 2014. google scholar
  46. Matlûb, Ahmed. Abdülkahir el-Cürcanî belagatuh ve nakduh. Kuveyt: Vekâlatü’l-Matbû‘ât, 1393/1973. google scholar
  47. Muhammed, Ahmed Sa‘d. el-Usûlü’l-belagiyye fî kitabi Sîbeveyh ve eserüha fi’l-bahsi’l-belagî. Kahire: Mektebetü’l-Âdâb, 1999. google scholar
  48. Mûsâ, Ahmed İbrâhim. es-Sibgü’l-bedî‘î fi’l-lugati’l-Arabiyye. Kahire: Dâru’l-Kâtibi’l-Arabî li’t-Tibâ‘a ve’n-Neşr, 1388/1969. google scholar
  49. Ömer, Cemal. Hakeza tekelleme Nasr Ebû Zeyd (el-cüzü’l-evvel) min nassi’l-mushaf ila hitabati’l-Kur’an. Windsor: Müessesetü Hindâvî, 2022. google scholar
  50. Polat, Salahattin. Metin Tenkidi. İstanbul: M. Ü. İlâhiyat Fakültesi Vakfı Yayınları, 2. Baskı 2015. google scholar
  51. er-Râzî, Fahreddin. Nihayetü’l-îcaz fî dirayeti’l-i‘caz. thk. Nasrullah Hacımüftüoğlu. Beyrut: Dâru Sâdır, 1424/2004. google scholar
  52. es-Sekkâkî, Ebû Ya‘kûb. Miftahu’l-‘ulûm. thk. Naîm Zerzûr. Beyrut: Dâru’l-Kütübi’l-İlmiyye, 1403/1983. google scholar
  53. es-Sübhânî, Ca‘fer. Tarîhü’l-fikhi’l-İslamî ve edvaruh. Beyrut: Dâru’l-Edvâ’, 1419/1999. google scholar
  54. es-Südeys, Ahmed b. Sâlih. “et-Takdîm ve’t-te’hîr ‘inde ‘Abdilkâhir el-Cürcânî fî kitâbeyh el-Esrâr ve’d-Delâil”. Mecelletü’l-‘Ulûmi’l-Arabiyye, 39 (Ocak 2016). google scholar
  55. et-Teftâzânî, Sa‘düddîn. el-Muhtasar şerh Telhîsi’l-Miftah. thk. Acâc Avde Bergaş. Dımaşk: Dâru’t-Takvâ, 1442/2021. google scholar
  56. Tekin, Ahmet. ‘Abdulkâhir el-Curcânî ve Esrâru’l-belâga Adlı Eseri. Ankara: İlâhiyât Yayınları, 2021. google scholar
  57. el-Umerî, Muhammed. el-Belâgatü’l-Arabiyye usûluhâ ve imtidâdâtuhâ. Mağrip: Efrikyâ eş-Şark, 1999. google scholar
  58. ez-Zahhâr, Necâh Ahmed. eş-Şevâhidü’ş-şi‘riyye fî kitâbi Delâili’l-i‘câz li’ş-Şeyh Abdilkâhir el-Cürcânî. Mekke: Câmiatü Ümmülkurâ, 1416/1996. google scholar
  59. Zehrân, el-Bedrâvî.‘Âlimü’l-lugati Abdülkâhir el-Cürcânî. Kahire: Dâru’l-Maârif, 1399/1979. google scholar