KaydedilenlerDerginizi ekleyin

Dergiler / Şarkiyat Mecmuası / 2026 / Sayı: 48

Bir Aşçı Dedenin Notları: Sahih Ahmed Dede’nin Tercüme-i Sevâkıb ve Minhâcü’l-Fukarâ İntihapları

Notes of An Aşçı Dede: Sahih Ahmed Dede’s Selections from Tercüme-i Sevâkıb and Minhâcü’l-Fukarâ

Yunus Emre Varol0000-0002-9473-5010
Sayfa
442–469
Yayın Tarihi
2026-05-04
🏛️Bu makalenin bibliyografik verileri ve tam metin bağlantısı DergiPark üzerinden sağlanmıştır.
DergiPark Kaydı ↗
✨

Yapay Zeka Hızlı Bakış & Çıkarımlar

AI Insight
⚡ TL;DR(1 Cümlede Hızlı Çıkarım)

Çalışmada, Sahih Ahmed Dede’nin hayatı ve Mecmû‘atü’t-Tevârîhi’l-Mevleviyye’si hakkında genel bilgilerin sunulduğu “Giriş” bölümünden sonra, kısaltılan eserlerin muhtevası, bu eserlerin Mecmû‘atü’t-Tevârîhi’l-Mevleviyye’deki ahvali ve tespit edilen müntehapların içerik hususiyetleri üzerinde durulacak, çalışmanın sonunda ise Tercüme-i Sevâkıb’dan alıntılarla gerçekleştirilen intihabın tenkitli metnine yer verilecektir.

📌 3 Maddede Bu Makale

🎯
Amaç & Hipotez:İstanbul’un beş önemli mevlevihanesinden birisi olan Yenikapı Mevlevihanesi’nin mühim simalarından Sahih Ahmed Dede (ö. 1228/1813), bu dergâhtaki sertabbahlık, meydancılık, semazenbaşılık vb. çeşitli hizmetleri ve bilhassa Mecmû‘atü’t-Tevârîhi’l-Mevleviyye adlı tasavvufî/biyografik eseriyle tanınmıştır.
📊
Temel Bulgular & Veri:Bu eserler, dibacelerinden anlaşıldığı kadarıyla Sahih Ahmed Dede tarafından, Mesnevihan Derviş Mahmud Dede’nin (ö. 1010/1601-1602 [?]) Tercüme-i Sevâkıb’ı ile İsmail Rüsûhî Ankaravî’nin (ö. 1041/1631) Minhâcü’l-Fukarâ’sından yapılmış olan intihaplardır.
💡
Sonuç & Katkı:Çalışmada, Sahih Ahmed Dede’nin hayatı ve Mecmû‘atü’t-Tevârîhi’l-Mevleviyye’si hakkında genel bilgilerin sunulduğu “Giriş” bölümünden sonra, kısaltılan eserlerin muhtevası, bu eserlerin Mecmû‘atü’t-Tevârîhi’l-Mevleviyye’deki ahvali ve tespit edilen müntehapların içerik hususiyetleri üzerinde durulacak, çalışmanın sonunda ise Tercüme-i Sevâkıb’dan alıntılarla gerçekleştirilen intihabın tenkitli metnine yer verilecektir.
🔬Tür:Araştırma Makalesi
📍Kapsam:Genişletilmiş Akademik Örneklem
⚙️Değişkenler:Sahih Ahmed Dede · Derviş Mahmud Dede · Tercüme-i Sevâkıb

Özet

İstanbul’un beş önemli mevlevihanesinden birisi olan Yenikapı Mevlevihanesi’nin mühim simalarından Sahih Ahmed Dede (ö. 1228/1813), bu dergâhtaki sertabbahlık, meydancılık, semazenbaşılık vb. çeşitli hizmetleri ve bilhassa Mecmû‘atü’t-Tevârîhi’l-Mevleviyye adlı tasavvufî/biyografik eseriyle tanınmıştır. Mevlevîlik tarihi bakımından bir başvuru kaynağı niteliğindeki bu eserin yanında, Sahih Ahmed Dede’ye ait iki esere daha rastlanmıştır. Bu eserler, dibacelerinden anlaşıldığı kadarıyla Sahih Ahmed Dede tarafından, Mesnevihan Derviş Mahmud Dede’nin (ö. 1010/1601-1602 [?]) Tercüme-i Sevâkıb’ı ile İsmail Rüsûhî Ankaravî’nin (ö. 1041/1631) Minhâcü’l-Fukarâ’sından yapılmış olan intihaplardır. Sahih Ahmed Dede’nin Tercüme-i Sevâkıb intihabı; ayet, hadis, menkabe, şiir, tarih ve tavsiflerden müteşekkil bir güldeste olup Mevlevîlere yadigar olmak maksadıyla tertip edilen bir eserdir. Bu intihap, eserin mukaddimesinde herhangi bir adla anılmamıştır. Müellifin Sirâcü’l-Vehhâc Müntehabü’l-Minhâc adını verdiği Minhâcü’l-Fukarâ seçkisi ise tarikat adabı ve seyr ü süluk basamaklarını saliklere “kısa ve öz” bir perspektifle aktaran bir müntehaptır. Kütüphane taramaları neticesinde mezkur intihapların iki nüshasına tesadüf edilmiştir. Bu nüshalar Atatürk Kitaplığı, Belediye Yazmaları, no. K441 ve Atatürk Kitaplığı, Osman Ergin, no. 431’de kayıtlıdır. Çalışmada, Sahih Ahmed Dede’nin hayatı ve Mecmû‘atü’t-Tevârîhi’l-Mevleviyye’si hakkında genel bilgilerin sunulduğu “Giriş” bölümünden sonra, kısaltılan eserlerin muhtevası, bu eserlerin Mecmû‘atü’t-Tevârîhi’l-Mevleviyye’deki ahvali ve tespit edilen müntehapların içerik hususiyetleri üzerinde durulacak, çalışmanın sonunda ise Tercüme-i Sevâkıb’dan alıntılarla gerçekleştirilen intihabın tenkitli metnine yer verilecektir.

Abstract

Among the five prominent Mevlevi lodges (mevlevihane) of Istanbul, the Yenikapı Mevlevihanesi holds a distinguished place, particularly through the figure of Sahih Ahmed Dede (d. 1228/1813). Known for his various services within the lodge -such as sertabbah, meydancı, and semazenbaşı -he is most renowned for Mecmû‘atü’t-Tevârîhi’l-Mevleviyye, a key biographical and Sufi source in Mevlevi history. Alongside this well-known work, two additional manuscripts have been identified. According to their prefaces, these are anthologies compiled from Mesnevihan Derviş Mahmud Dede’s (d. 1010/1601–1602 [?]) Tercüme-i Sevâkıb and İsmail Rüsûhî Ankaravî’s (d. 1041/1631) Minhâcü’l-Fukarâ. Tercüme-i Sevâkıb selection forms a florilegium of Qur’anic verses, hadiths, menkabes, poems, historical notes, and descriptions, arranged as a work intended as a keepsake for the Mevlevis. In contrast, the Minhâcü’l-Fukarâ selection -named Sirâcü’l-Vehhâc Müntehabü’l-Minhâc- offers a concise account of “Sufi adab” and the stages of “seyr ü süluk” to seekers from a brief and essential perspective. Two extant copies are preserved in the Atatürk Kitaplığı, Belediye Yazmaları, no. K441, and Atatürk Kitaplığı, Osman Ergin, no. 431. Following an introduction on Sahih Ahmed Dede and his Mecmû‘atü’t-Tevârîhi’l-Mevleviyye, this study analyzes the content of these abridged works, their relation to the Mecmû‘atü’t-Tevârîhi’l-Mevleviyye, and their distinctive features as anthologies, concluding with a critical edition of the Tercüme-i Sevâkıb selections.

🔖

Bu Makaleye Atıf Yap

Varol, Y. E. (2026). Bir Aşçı Dedenin Notları: Sahih Ahmed Dede’nin Tercüme-i Sevâkıb ve Minhâcü’l-Fukarâ İntihapları. Şarkiyat Mecmuası, Sayı: 48, 442–469. https://doi.org/10.26650/jos.1806630

📄 Tam Metin PDF Okuyucu

📄

PDF görüntüleyici hazırlanıyor...

Kaynakça (38)

  1. Abdülvehhab-ı Hemedanî. Sevâkıbu’l-Menâkıb-ı Evliyâullâh. Hazırlayan Ârif Nevşâhî. Tahran: Miras-ı Mektub, 1390. google scholar
  2. Ahmed Eflâkî. Âriflerin Menkıbeleri. Çeviren Tahsin Yazıcı. 2 Cilt. İstanbul: Hürriyet Yayınları, 1973. google scholar
  3. Ahmed Eflâkî. Manāḳib al-ʻĀrifīn. Hazırlayan Tahsin Yazıcı. 1. Cilt. Ankara: Tarih Kurumu Basımevi, 1976. google scholar
  4. Ahmed Eflâkî. Manāḳib al-ʻĀrifīn. Hazırlayan Tahsin Yazıcı. 2. Cilt. Ankara: Tarih Kurumu Basımevi, 1980. google scholar
  5. Ali bin Ebî Tâlib. Nehcü’l-Belâga. Hazırlayan Subhî es-Sâlih. Kahire-Beyrut, 1425. google scholar
  6. Avcı, Seyit. “Ben İlim Şehriyim Ali de Onun Kapısıdır Hadisi Üzerine”. Marife 4/3 (Kış 2004): 355-364. google scholar
  7. Bilge, Bestami. “İsmâ’il Rüsûhî-yi Ankaravî: Şerh-i Mesnevî (Mecmû’atu’l-Letâyif ve Matmûratu’l-Ma’ârif) (V. Cilt) (İnceleme-Metin-Sözlük)”. Doktora tezi. Niğde Ömer Halisdemir Üniversitesi, 2022. google scholar
  8. Derviş Mahmud-ı Mesnevihan. Tercüme-i Sevâkıb. Konya, Mevlânâ Müzesi Kütüphanesi, Müzelik Yazma Kitaplar 85, 1b-276a, Kopyalanma tarihi 26 Şaban 1007 (24 Mart 1599) google scholar
  9. Erünsal, İsmail. Osmanlılarda Kütüphaneler ve Kütüphanecilik. İstanbul: Timaş Yayınları, 2020. google scholar
  10. Gölpınarlı, Abdülbaki. Mevlânâ’dan Sonra Mevlevilik. İstanbul: İnkılâp Kitabevi, 2006. google scholar
  11. Gölpınarlı, Abdülbaki. Mevlânâ Müzesi Yazmalar Kataloğu. 3. Cilt. Ankara: Türk Tarih Kurumu Basımevi, 1972. google scholar
  12. Gölpınarlı, Abdülbaki. Mevlevî Âdâb ve Erkânı. İstanbul: İnkılâp ve Aka Kitabevleri, 1963. google scholar
  13. İbn Hibbân. Ravzatü’l-Ukalâ ve Nüzhetü’l-Fuzalâ. Hazırlayan Muhammed Muhyiddin Abdülhamid. Beyrut: Dârü’l-Kütübi’l-İlmiyye, t.y. google scholar
  14. İsmail Rüsûhî-i Ankaravî. Minhâcü’l-Fukarâ. Bulak, 1256. google scholar
  15. İsmail Rüsûhî-i Ankaravî. Minhâcü’l-Fukarâ: Mevlevî Âdâb ve Erkânı & Tasavvuf Istılahları. Hazırlayan Safi Arpaguş. İstanbul: Marmara Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Vakfı Yayınları, 2023. google scholar
  16. Kaya, Bayram Ali ve Sezai Küçük. Defter-i Dervîşân: Yenikapı Mevlevîhânesi Günlükleri. İstanbul: Zeytinburnu Belediyesi Kültür Yayınları, 2011. google scholar
  17. Kaya, Bayram Ali. Tekke Kapısı: Yenikapı Mevlevîhânesi’nin İnsanları. İstanbul: Zeytinburnu Belediyesi Kültür Yayınları, 2012. google scholar
  18. Mehmed Ziyâ. Merâkiz-i Mühimme-i Mevleviyye’den Yenikapı Mevlevîhânesi. İstanbul, 1329. google scholar
  19. Mevlânâ Celâleddin-i Rûmî. Külliyât-ı Şems-i Tebrîzî. Hazırlayan Bediüzzaman Fürûzanfer. Tahran: İntişârât-ı Emîr-i Kebîr, 1376. google scholar
  20. Mevlânâ Celâleddin-i Rûmî. Külliyyât-ı Şems yâ Dîvân-ı Kebîr. Hazırlayan Bediüzzaman Fürûzanfer. 7. Cilt. Tahran: İntişârât-ı Emîr-i Kebîr, 1378. google scholar
  21. Mevlânâ Celâleddin-i Rûmî. Külliyyât-ı Şems yâ Dîvân-ı Kebîr. Hazırlayan Bediüzzaman Fürûzanfer. 8. Cilt. Tahran: İntişârât-ı Dânişgâh-ı Tahran, 1342. google scholar
  22. Mevlânâ Celâleddin-i Rûmî. Mesnevî-i Ma‘nevî. Hazırlayan Reynold Alleyne Nicholson. 2 Cilt. Tahran: İntişârât-ı Tılâye, 1384. google scholar
  23. Nevşâhî, Ârif. “Sevâkıbu’l-Menâkıb-ı Evliyâullâh: Mevlânâ ve Mevlevîlik Hakkında Unutulmuş Bir Kaynak”. Çev. Necdet Tosun. Tasavvuf: İlmî ve Akademik Araştırma Dergisi 14 (Ankara, 2005): 697-707. google scholar
  24. Özdemir, Mehmet. “İsmâîl Rüsûhî-yi Ankaravî: Şerh-i Mesnevî (Mecmû’atu’l-Letâyif ve Matmûratu’l-Ma’ârif) (IV. Cilt) (İnceleme-Metin-Sözlük)”. Doktora tezi. Bozok Üniversitesi, 2013. google scholar
  25. Sa’dî-i Şirâzî. Bostân-ı Saʻdî. Hazırlayan Muhammed Ali Fürûgî. Tahran: İntişârât-ı Kaknûs, 1372. google scholar
  26. Sahih Ahmed Dede. Mevlevîlerin Tarihi (Mecmûatü’t-Tevârîhi’l-Mevleviyye). Hazırlayan Cem Zorlu. İstanbul: İnsan Yayınları, 2011. google scholar
  27. Sahih Ahmed Dede. Müntehab-ı Menâkıb. İstanbul, Atatürk Kitaplığı, Belediye Yazmaları K441, 41b-49b, Kopyalanma tarihi 1255 (1840). google scholar
  28. Sahih Ahmed Dede. Müntehab-ı Menâkıb. İstanbul, Atatürk Kitaplığı, Osman Ergin 431, 47b-56b, Kopyalanma tarihi 5 Safer 1266 (21 Aralık 1849)’dan önce. google scholar
  29. Tektaş, Afif. Şeyh İsmail Ankaravî’nin Minhâcü’l-Fukarâ Adlı Eserinin Özü: Fukarânın Yolu. Hazırlayan Mustafa Çiçekler. İstanbul: Eren Yayıncılık, 2004. google scholar
  30. Varol, Yunus Emre. “Derviş Mahmûd-ı Mesnevî-hân el-Konevî’nin Sevâkıbu’l-Menâkıb Tercümesi: Tercüme-i Sevâkıb (İnceleme-Metin)”. Doktora tezi. İstanbul Üniversitesi, 2024. google scholar
  31. Vefâyî, Afşin. “Bahş-ı Nev-Yâfte’î ez-Akvâl-i Mevlânâ der-Hülâsatü’l-Menâkıb”. Mecelle-i Dânişgede-i Edebiyât ve Ulûm-ı İnsânî 160 (Bahar 1387): 295-308. google scholar
  32. Yazıcı, Tahsin. “Ârif Çelebi”. DİA. 3: 363-364. İstanbul: TDV, 1991. google scholar
  33. Yazıcı, Tahsin. “Menâkıbü’l-Ârifîn”. DİA. 29: 114-115. Ankara: TDV, 2004. google scholar
  34. Yetik, Erhan. “Ankaravî, İsmâil Rusûhî”. DİA. 3: 211-213. İstanbul: TDV, 1991. google scholar
  35. Yetik, Erhan. “Minhâcü’l-Fukarâ”. DİA. 30: 108-109. Ankara: TDV, 2020. google scholar
  36. Yılmaz, Mehmet. Kültürümüzde Ayet ve Hadisler. İstanbul: Kesit Yayınları, 2013. google scholar
  37. Yücel, Erdem. “Kasımpaşa Mevlevihanesi”. Türk Dünyası Araştırmaları Dergisi 1/3 (Aralık 1979): 76-86. google scholar
  38. Zorlu, Cem. “Seyyid Sahîh Ahmed Dede (ö. h. 1229 / m. 1813) ve Mecmûatu’t-Tevârîhi’l-Mevleviyye’si”. Tasavvuf: İlmî ve Akademik Araştırma Dergisi 2/6 (2001): 227-240. google scholar