Dergiler / Şarkiyat Mecmuası / 2024 / Sayı: 45

Modern İran’da Milliyetçi Tarih Yazımına Bir Örnek: Do Karn Sükût

An Example of Nationalist Historiography in Modern İran: Do Qarn Sokut

Ayşe Sosar(Sakarya Üniversitesi , İnsan ve Toplum Bilimleri Fakültesi, Türk Dili ve Edebiyatı Bölümü)0000-0003-4288-0459
Sayfa
67–94
Yayın Tarihi
2024-10-03
🏛️Bu makalenin bibliyografik verileri ve tam metin bağlantısı DergiPark üzerinden sağlanmıştır.
DergiPark Kaydı ↗
✨

Yapay Zeka Hızlı Bakış & Çıkarımlar

AI Insight
⚡ TL;DR(1 Cümlede Hızlı Çıkarım)

Çalışmada, bahse konu kitaptaki tarih anlatısının tarihsel gerçeklik ve doğrularla uyumu, dolayısıyla red veya teyidine yönelik bir tartışmadan ziyade hangi amaç (ideolojik, politik ve toplumsal) doğrultusunda ve nasıl şekillendiği üzerinde durulmuştur.

📌 3 Maddede Bu Makale

🎯
Amaç & Hipotez:Do Karn Sükût (İki Yüzyıl Sessizlik) edebiyatçı ve tarihçi kimliğiyle tanınan 20. yy İran düşünce hayatının önemli simalarından Abdulhüseyin Zerrinkub’un 1330/1952’de kaleme aldığı ve Sasani imparatorluğunun yıkılışından, İslamiyetten sonra İran topraklarında kurulan ilk bağımsız devlet olan Tahiriler’e (205/821) kadar İslamın ilk iki asrında vuku bulan olayları ve İran’ın durumunu anlattığı eseridir.
📊
Temel Bulgular & Veri:Yayınlandığı günden itibaren isminden içeriğine büyük yankı uyandıran ve çok sert eleştirilerin odağına oturan bu kitap, İran tarihinde en çok konuşulan ve tartışılan kitaplar arasında yer almaktadır.
💡
Sonuç & Katkı:Çalışmada, bahse konu kitaptaki tarih anlatısının tarihsel gerçeklik ve doğrularla uyumu, dolayısıyla red veya teyidine yönelik bir tartışmadan ziyade hangi amaç (ideolojik, politik ve toplumsal) doğrultusunda ve nasıl şekillendiği üzerinde durulmuştur.
🔬Tür:Araştırma Makalesi
📍Kapsam:Genişletilmiş Akademik Örneklem
⚙️Değişkenler:İran’ın Fethi · Modern İran Tarihi · Milliyetçi Tarih Yazımı

Özet

Do Karn Sükût (İki Yüzyıl Sessizlik) edebiyatçı ve tarihçi kimliğiyle tanınan 20. yy İran düşünce hayatının önemli simalarından Abdulhüseyin Zerrinkub’un 1330/1952’de kaleme aldığı ve Sasani imparatorluğunun yıkılışından, İslamiyetten sonra İran topraklarında kurulan ilk bağımsız devlet olan Tahiriler’e (205/821) kadar İslamın ilk iki asrında vuku bulan olayları ve İran’ın durumunu anlattığı eseridir. Yayınlandığı günden itibaren isminden içeriğine büyük yankı uyandıran ve çok sert eleştirilerin odağına oturan bu kitap, İran tarihinde en çok konuşulan ve tartışılan kitaplar arasında yer almaktadır. İslam öncesi İran’a dair her şeyin yüceltilip kutsandığı, İslami döneme ait olanın ise aşağılandığı; bu yönüyle İran tarihinin ırk temelli seküler milliyetçi imajını temsil eden Do Karn Sükût, Pehlevi dönemi tarih yazımı projesinin ve resmi tarihçiliğin de önemli örneklerinden biri sayılmaktadır. Söz konusu kitabın içerik analizi yöntemiyle ele alındığı bu çalışmada Zerrinkub’un Müslüman Araplara ve onların öncülük ettiği İslama yönelik tepkisel-olumsuz tavrının nedenleri ve kitabında ileri sürdüğü fikirler incelenip tahlil edilmiştir. Çalışmada, bahse konu kitaptaki tarih anlatısının tarihsel gerçeklik ve doğrularla uyumu, dolayısıyla red veya teyidine yönelik bir tartışmadan ziyade hangi amaç (ideolojik, politik ve toplumsal) doğrultusunda ve nasıl şekillendiği üzerinde durulmuştur.

Abstract

Do Qarn Sokut (Two Centuries of Silence) is a work by Abdolhossein Zarrinkoub, a prominent figure in the intellectual life of 20th-century Iran, known for his roles as a literary figure and historian. It was written in 1330/1952 and encompasses events that occurred during the first two centuries of Islam, from the fall of the Sassanian Empire to the establishment of the Tahirids (205/821), the first independent state formed on Iranian soil after the advent of Islam. Zarrinkoub’s book provides a narrative of these events and the state of Iran during that period. Since its publication, the book has received considerable attention and has become a focus of intense scrutiny. It is one of the most discussed and debated works in Iranian history. Do Qarn Sokut represents a significant example of the Pahlavi era’s historical writing project and official historiography, embodying a secular nationalist image of Iranian history that elevates and sanctifies everything related to pre-Islamic Iran while denigrating aspects of the Islamic era. In this context, it is considered an essential contribution to the Iranian historical discourse. Within this study, emphasis is placed on the examination of the historical narrative presented in the book, not through a straightforward discussion of its alignment with historical realities and truths, nor through an evaluation of rejection or affirmation. This study delves into the purpose (ideological, political, and societal) behind the narrative in the book and how it has been shaped.

🔖

Bu Makaleye Atıf Yap

Sosar, A. (2024). Modern İran’da Milliyetçi Tarih Yazımına Bir Örnek: Do Karn Sükût. Şarkiyat Mecmuası, Sayı: 45, 67–94. https://doi.org/10.26650/jos.1498138

📄 Tam Metin PDF Okuyucu

📄

PDF görüntüleyici hazırlanıyor...

Kaynakça (32)

  1. Abrahamiyan, Ervand. İran Beyn-i Do İnkılab. çev. Kazem Firuzmend vd.Tahran: Neşr-i Ney, 1377. google scholar
  2. Apak Adem.“Şuubiyye”, Türk Diyanet Vakfı İslam Ansiklopedisi.444-446. İstanbul: TDV, 2010. google scholar
  3. Asef, Muhammed Hasan. Mebani-i İdeolojik-i Hukumet der Dovran-ı Pehlevi. Tahran: Merkez-i Esnad-ı İnkılab-ı İslami, 1. Basım, 1384. google scholar
  4. Ayeti, Ata. “Do Didar ve Goftegu ba Doktor Zerrinkub der Paris”. Buhara 7 (1378), 46. google scholar
  5. Bigdilu, Reza vd. “Bazhani-i İntikadi-i Nasyonalism-i Bastangera-i Dovlet-i Pehlevi” 2 (1401), 123. google scholar
  6. Belazuri, Fütuhu’l Büldan/Ülkelerin Fethi, çev. Mustafa Fayda. İstanbul: Siyer Yayınları, 2013. google scholar
  7. Cahız. el Beyan ve’l-Tebyin.thk.Hasan el-Sundubi. BAE: Muessese-i Hindavi. 2017. google scholar
  8. Cemiri,Muhammed-Keşaverz Beyzai, Muhammed. “Ruykerd-i Bastangerayi der Dovlet-i Pehlevi-yi Evvel”. Neşriye-i İlmi-i Mutalaat-ı İnkılab-ı İslami 71 (1401), 115. google scholar
  9. Garthwaıte, Gene R.İran Tarihi.çev. Fethi Aytuna (İstanbul: İnkılap Kitabevi, 2011),101 google scholar
  10. Gilani, Necmeddin- Kecbaf, Ali Ekber. “Tahlil-i Mokavemetha-i Hormozan Mehregani der Berabere Arab-ı Moselman”. Faslname-i Ferheg-i İlam 44-45 (1395), 138. google scholar
  11. Horremşad, Muhammed Bakır - Serperest Sadat, Seyyid İbrahim. “Ruşenfekran-ı İran-i ve Mesele-i Hoviyet der Ayine-i Buhran”. ( Faslname-i Tahkikat-ı Ferhengi 2 (1389), 37. google scholar
  12. Katuziyan, Homayun. Dovlet ve Camıe der İran. çev. Hasan Afşar. Tahran: Neşr-i Merkez, 5. Basım, 1389. google scholar
  13. Kecbaf, Ali Ekber-Ahmedvend Zeyneb. “Ceryan-ı Bastangerayi ve Teşkil-i Hokumet-i Pehlevi”. Pejuheş der Tarih 4 (1390), 143. google scholar
  14. Seyahpur,Keşvad “Nakş-ı Siyasi-Nizami-i Gordan-ı Fars ve Huzestan der Dovre-i Futuh-ı İslami”. Faslname-i Tarih-i İslam 8 (1389), 111-112. google scholar
  15. Kristen Sen, Arthur. İran Der Zeman-ı Sasani, çev.Reşid Yasmi. Tahran: Seda-ı Muasır, 1385. google scholar
  16. Masumi, Muhsen-Abangah Ezgemi, Masume. “Taamul-i İslam ve İran, Mutalaa-ı Tatbiki-i Didgah-ı Doktor Zerrinkub ve Ostad Mutahhari”. Faslname-i İlmi-Pejuheşi-i Tarih-i İslam 22 (1400), 88. google scholar
  17. Mahcub,Cafer. Sergozeşt-i Hamasi-i Ebu Müslim Horasani- Ebu Müslim Name 2. Tahran: Moessese-i Ferhengi ve İttila’ Resani-i Tibyan, 1387. google scholar
  18. Moftehari, Hoseyn. Tarih-i İran ez Vurud-ı Moselmanan ta Ber-amaden-i Tahiriyan. Tahran: İntişarat-ı Semt, 9. Basım, 1395. google scholar
  19. Mollayi Tevani,Ali Reza. Gofteman-ı Tarihnegari-i Resmi-i Dovre-yi Pehlevi Piramun-ı Rıza Şah. Tahran: Pejuheşgah-ı Ulum-i İnsani ve Mutalaat-ı Ferhengi, 1395. google scholar
  20. Momen Sefai,Ali Reza - Ali Ekber Aleni. “Şeklgiri-i Milli Gerayi der İran”. Pezuheşha-ı Milel 49 (1398), 30. google scholar
  21. Ostuvar, Mecid.“Nakş-ı Ruşenfekran-ı İrani der Hemsu sazi-i İran-ı Bastan ve Teceddüd der Asr-ı Rıza Şah”. google scholar
  22. Rehayaftha-ı Siyasi ve Beynelmileli 27 (1390), 145-146. google scholar
  23. Pirniya, Hasan. vd., Tarih-i İran (Tahran: Seda-ı Muasır, 1392), google scholar
  24. Rai Geluce, Seccad. “Hoviyet-i Milli ve İranigeri der Tarih Negari-i Zerrinkub”. Mutalaat-ı Milli 15 (1382), 127. google scholar
  25. Soleymani, Golam Ali - Azremi, Ali. “Milli Gerayi-i Bastangera ve Buhran Der Huviyet-i İnsan-ı İrani”. Faslname-i İlmi Pejuheş-i İnsan ve Din 37 (1396), 208. google scholar
  26. Velayeti, Ali Ekber. Tarih-i Kohen ve Moasır-ı İran Zemin. 12 Cilt. Tahran: İntişarat-ı Emir Kebir, 1. Basım, 1393. google scholar
  27. Yiğit, İsmail. “Mevali”. Türk Diyanet Vakfı İslam Ansiklopedisi. 424-426. Ankara: TDV, 2004. google scholar
  28. Zerrinkub, Abdulhüseyin. Do Karn Sükût. Tahran: İntişarat-ı Suhen, 23. Basım, 1389. google scholar
  29. Zerrinkub, Abdulhüseyin. Nakş-ı Ber Ab. Tahran: İntişarat-ı Suhen, 6. Basım, 1388. google scholar
  30. Zerrinkub, Abdulhüseyin. “Zerrinkub be Kalem-i Zerrinkub”. Kitab-ı Mah-ı Edebiyat ve Felsefe 23-24 (1378), 2. google scholar
  31. Garthwaıte, Gene R.İran Tarihi.çev. Fethi Aytuna (İstanbul: İnkılap Kitabevi, 2011),101 google scholar
  32. Zerrinkub, Abdulhüseyin. Do Karn Sükût. Tahran: İntişarat-ı Suhen, 23. Basım, 1389. google scholar