Dergiler / Şarkiyat Mecmuası / 2026 / Sayı: 48

Arapçanın Hint Alt Kıtası’ndaki Serüveni: Fetihlerden Sömürge Dönemine

The Historical Development of Arabic in the Indian Subcontinent: From Conquests to the Colonial Era

Nasseruddin Mazhari(Karamanoğlu Mehmet Bey Üniversitesi)0000-0002-9914-7752
Sayfa
334–350
Yayın Tarihi
2026-05-04
🏛️Bu makalenin bibliyografik verileri ve tam metin bağlantısı DergiPark üzerinden sağlanmıştır.
DergiPark Kaydı ↗
✨

Yapay Zeka Hızlı Bakış & Çıkarımlar

AI Insight
⚡ TL;DR(1 Cümlede Hızlı Çıkarım)

Günümüzde Arapça, Güney Asya’da dinî eğitimde önemini sürdürmekte; medrese ve üniversitelerde hem klasik hem modern yöntemlerle öğretilerek bölgenin ilmî ve kültürel mirasını taşımaktadır.

📌 3 Maddede Bu Makale

🎯
Amaç & Hipotez:Hindistan, birçok resmî dilin yanı sıra çok sayıda yerel dil ve lehçenin konuşulduğu çok dilli bir ülkedir.
📊
Temel Bulgular & Veri:İngilizce ve Hintçe resmî diller olarak kullanılmakta, Arapça ise İslam’ın kutsal dili olarak Müslümanlar tarafından yaygın biçimde öğrenilip anlaşılmaktadır.
💡
Sonuç & Katkı:Günümüzde Arapça, Güney Asya’da dinî eğitimde önemini sürdürmekte; medrese ve üniversitelerde hem klasik hem modern yöntemlerle öğretilerek bölgenin ilmî ve kültürel mirasını taşımaktadır.
🔬Tür:Araştırma Makalesi
📍Kapsam:Genişletilmiş Akademik Örneklem
⚙️Değişkenler:Arapça · Hint Alt Kıtası · Medrese

Özet

Hindistan, birçok resmî dilin yanı sıra çok sayıda yerel dil ve lehçenin konuşulduğu çok dilli bir ülkedir. İngilizce ve Hintçe resmî diller olarak kullanılmakta, Arapça ise İslam’ın kutsal dili olarak Müslümanlar tarafından yaygın biçimde öğrenilip anlaşılmaktadır. Müslümanlar ibadetlerini ve Kur’an okumalarını Arapça yaptıkları için dili anlamak dinî bir zorunluluk hâline gelmiştir. Bu çalışma, Arapçanın Hint Alt Kıtası’ndaki tarihsel gelişimini siyasi, dinî ve kültürel bağlamda ele almaktadır. Arapça bölgeye ilk olarak İslam’ın yayılmasıyla ulaşmış; fetihler, ticaret yolları ve sûfî hareketler bu sürecin temel taşıyıcıları olmuştur. Sind ve çevresindeki Müslüman topluluklar Arapçayı iletişim ve idarî yazışmalarda kullanarak dilin yerleşmesine katkı sağlamıştır. Gazneli ve Gūrî dönemlerinde Farsçanın edebî ve idarî dil olarak yükselişi Arapçanın kullanım alanını daraltmış olsa da, Arapça tefsir, hadis, fıkıh, kelâm ve dilbilim gibi İslami ilimlerdeki üstünlüğünü korumuştur. Horasan ve Mâverâünnehir’den gelen âlimler bu geleneği güçlendirmiştir. Babürlüler döneminde medreselerin güçlenmesiyle Arapça yeniden canlanmış, Delhi gibi şehirler önemli ilim merkezlerine dönüşmüştür. Ancak İngiliz sömürge yönetimi Arapçayı eğitim ve idareden uzaklaştırmış, bu durum Deobend, Nedvetü’l-Ulemâ ve Câmi‘a-i İslâmiyye gibi Arapça merkezli medrese hareketlerinin doğmasına yol açmıştır. Günümüzde Arapça, Güney Asya’da dinî eğitimde önemini sürdürmekte; medrese ve üniversitelerde hem klasik hem modern yöntemlerle öğretilerek bölgenin ilmî ve kültürel mirasını taşımaktadır.

Abstract

India is a multilingual country where, besides its many official languages, numerous local languages and dialects are spoken. English and Hindi serve as official languages, while Arabic, as the sacred language of Islam, is widely studied and understood by many Muslims who perform prayers and read the Qur’an in Arabic. Thus, understanding Arabic has become a religious necessity. This study explores the historical development of Arabic in the Indian subcontinent within its political, religious, and cultural context. Arabic first reached the region through the spread of Islam; conquests, trade routes, and Sufi movements played key roles in this process. Muslim communities in Sindh and nearby areas used Arabic for communication and administration, establishing its presence. Although Persian rose as the literary and bureaucratic language during the Ghaznavid and Ghurid periods, Arabic retained its scholarly prestige in Islamic sciences such as tafsir, hadith, fiqh, kalam, and linguistics. Scholar migrations from Khorasan and Transoxiana strengthened this tradition.Under the Mughals, the revival of madrasas revived Arabic studies, making cities like Delhi major intellectual centers. The British colonial period, however, marginalized Arabic from education and administration, prompting Arabic-centered madrasa movements such as Deoband, Nadwat al-‘Ulama, and Jami‘a Islamiyya. Today, Arabic remains vital in religious education across South Asia, taught in madrasas and universities with both traditional and modern methods, continuing to uphold the region’s scholarly and cultural heritage.

🔖

Bu Makaleye Atıf Yap

Mazhari, N. (2026). Arapçanın Hint Alt Kıtası’ndaki Serüveni: Fetihlerden Sömürge Dönemine. Şarkiyat Mecmuası, Sayı: 48, 334–350. https://doi.org/10.26650/jos.1832254

📄 Tam Metin PDF Okuyucu

📄

PDF görüntüleyici hazırlanıyor...

Kaynakça (47)

  1. Ahmed İdris. el-Edebü’l-Arabî fi’ş-Şibhi’l-Kâre el-Hindiyye. Kahire: Ein For Human And Social Studies, 1998. google scholar
  2. Ahmed Zebîd. İshâmu Bakistan ve’l-Hind fi’l-Edebi’l-Arabî. Lahor: el-Maṭbaʿatu’l-ʿİlmiyye, 1973. google scholar
  3. Âzemî, Muinuddin. “el-Lugatu’l-Arabiyyetu fi’l-Hind beyne’l-mâdî ve’l-hâdır ve’l-Müstakbel”. Mecelletu’l-lisâni’l-Arabî 1/18 (1980), 140-144. google scholar
  4. Belkrâmî, Gulam Ali Âzâd el-. Sibhetü’l-mercân fi âsâr-i Hindustan. Beyrut: Mektebetu Mumin, 2015. google scholar
  5. Birışık, Abdulhamit. “Medrese (Hint Alt Kıtasında Medrese)”. Türkiye Diyanet Vakfı İslâm Ansiklopedisi. 28/333-338. Ankara: TDV Yayınları, 2003. google scholar
  6. Birışık, Abdülhamit. “Hint alt-kıtasında İslâm araştırmalarının dünü bugünü: Kurumlar, ilmî faaliyetler, şahıslar, eserler”. Divan İlmi Araştırmalar 2/12 (2004), 1-62. google scholar
  7. Candemir, Nureddin. “The Role of The Arabic Language in India Through The Scientific Efforts of Indian Scholars”. Uluslararası Dil ve Çeviri Çalışmaları Dergisi 3/2 (25 Aralık 2023), 130-146. google scholar
  8. Carl, Brockelman. Târîhü’l-edebi’l-Arabî. Kahire: Dâru’l-Maarif, ts. google scholar
  9. Cemîl, Ahmed. Hareketü’t-te’lîfi bi’l-lugati’l-‘Arabiyye fi’l-iklîmi’ş-şimâlî’l-Hindî fî’l-karneyni’s-sâmini ‘aşer ve’t-tâsi‘ ‘aşer. Dımaşk: Menşurâtu Vezâretü’s-Sekâfe ve’l-İrşâdi’l-Kavmî, 1977. google scholar
  10. Güvel, Orhan. “Hamîduddîn el-Ferâhî ve Leheb Suresi Tefsiri”. Mizanü’l-Hak: İslami İlimler Dergisi 9 (31 Aralık 2019), 155-188. google scholar
  11. Hasanî, Abdülhay b. Fahreddin el-. Nuzhetü’l-havâter ve behcetü’l-mesâme‘ vel-nevâzir. Beyrut: Dâru İbn Hazm, 1999. google scholar
  12. Hindî, Şehabuddin Ahmed b. Ömer el-. el-Muâfiye fi şerhi’l-Kâfiye. İstanbul: el-Mektebetü’l-Hanefiyye, ts. google scholar
  13. İhsan Hakki. Bakistan madihâ ve hadıruhâ. Beyrut: Dâru’n-Nefâis, ts. google scholar
  14. İstahrî, Ebû İshâk İbrâhîm b. Muhammed. el-Mesâlik ve’l-memâlik. Kahire: el-Heyetü’l-Âme, 1431. google scholar
  15. İşsever, Muhsin Ramazan. “Arapçanın Urdu Diline Etkisi: Arap Dünyası Ile Hint Alt Kıtası Arasındaki Tarihsel İlişkilerin Dilsel Analizi”. Istanbul Journal of Arabic Studies 8/1 (20 Haziran 2025), 191-208. https://doi.org/10.51802/istanbuljas.1622689 google scholar
  16. Kalkaşendî, Ebü’l-Abbâs Şihâbüddîn Ahmed b. Alî el-. Ṣubḥu’l-aʿşâ fî ṣınâʿati’l-inşâʾ. Beyrut: Daru’l-Kütübi’l-İlmiyye, 1989. google scholar
  17. Makdisî, Ebû Abdillâh Şemsüddîn Muhammed b. Ahmed. Beyrut: Daru ihyai’t-turasi’l-Arabi, 1987. google scholar
  18. Mazhar Muîn. “Tetevvuru’l-luga el-Arabiyye fi Bakistan ve hadıruhâ”. el-Luga el-Arabiyye fi Bakistan. 21-46. Riyad: King Selman Global Academy For Arabic Language, 1445. google scholar
  19. Mazhari, Nasiruddin. “Günümüz Afganistan Medreselerinde Dini Eğitim”. İstem 21 (01 Aralık 2013), 265-270. google scholar
  20. Mazhari̇, Nasseruddin. “İslam Dünyasında Din Eğitimi ve Öğretimi”. Günümüz Pakistan Medreselerinde Dini Eğitim. 233-241. Ankara: Türkiye Diyanet Vakfı, 2014. google scholar
  21. Mazhari̇, Nasseruddīn. “Nezretun İcmâliyetun an Keyfiyet-i Teallümi’l-luga el-Arabiyye fi Medâris-i Pakistân”. el-Mu’temer ed-Devli el-Hamis li’l-Luğa el-Arabiyye. Birleşik Arap Emirlikleri: el-Meclis ed-devlî li’l-luga el-Arabiyye, 2016. google scholar
  22. Melik, Halıkdâd. “Talim el-Luga el-Arabiyye fi Bakistan, müşkilât ve hulul”. el-Luga el-Arabiyye fi Bakistan. Riyad: Mecma Melik Selmân, 1445. google scholar
  23. Moazzam, Raja Majid. “Development of Arabic language and literature in Pakistan: A Historical Study”. Mujalla Islami Fikr-o-Tahzeeb (MIFT) 4/2 (2024). google scholar
  24. Nasssan, Mahmoud. “Hint Alt Kıtasında Arapça Dilbilgisi ve Gelişimi (İslam Fethinden Britanya Sömürgeciliğinin Sonuna Kadar)”. Dicle İlahiyat Dergisi 26/2 (03 Ocak 2024), 399-432. https://doi.org/10.58852/dicd.1358249 google scholar
  25. Nebîl Fulî. “eş-Şiir’l-Arabî fi’ş-Şibhi’l-Kare el-Hindiyye”. Mecelletü’l-Va‘yi’l-İslamî 46/532 (2009), 40=50. google scholar
  26. Nedvî, Abdülhay el-Hasenî. Nüzhetü’l-ḫavâṭır ve behcetü’l-mesâmiʿ ve’n-nevâẓır. Beyrut: Dâru İbn Hazm, 1999. google scholar
  27. Nedvî, Ebü’l-Hasan. el-Müslimûn fi’l-Hind. Dımaşk: Dâr-ı İbn Kesîr, ts. google scholar
  28. Nedvî, Ebü’l-Hasan. es-Sekâfetu’l-İslâmiyye fi’l-Hind. Kahire: Müessesetü Hendâvî, 2012. google scholar
  29. Nedvî, Hurşîd Eşref İkbal. el-Luga el-Arabiyye fi’l-Hind abre’l-usûr. Kahire: el-Heyetü’l-Âme Li’l-Kitâb, 2008. google scholar
  30. Nedvî, Mesud. Târîḫu’d-daʿvati’l-İslâmiyyeti fî’l-Hind. Beyrut: Dâru’l-Arabiye, 1970. google scholar
  31. Pirzâde, Şerifuddin. Neşetü Bakistan. Cidde: Dâru’s-Suudiyye, 1969. google scholar
  32. Râdfer, Ebul Kâsım. Dâru’t-Terceme Osmâniye ve Vez-î Istılâhât-ı İlmî be Zebân-ı Urdu. Tahran: Ferhengistân-ı Zebân ve Edeb-ı Fârsî, 1378. google scholar
  33. Râşidi, Zâhid. “Avâkibi Kanun-i Medâris”. Mecelley-i Nakib-i Hatmi’n-Nübüvve 2/6 (2004), 8-15. google scholar
  34. Razevî, Seyid Mahbûb. Târihi Dârülulûm-ı Diyobend. Delhî: Dârülulûm-ı Diyobend, 1992. google scholar
  35. Reduloy, Safiyuddin el-Cunfûrî. Gâyetu’t-tahkîk. Pencap Lahor Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, Doktora Tezi, 1990. google scholar
  36. Sâdâtî, Ahmed Mahmud. Târîhu’l-Müslimîn fî Şibhil-Kāre el-Hindiyye. Kahire: Mektebetü’l-Âdâb, ts. google scholar
  37. Sefîr Ahter. “Pakistanî Camiât Me Arabî Zebanu Edeb Or Ulum-i İslâmiye Me Tahkik”. Fikru Nezer 36/2 (1998), 61-85. google scholar
  38. Suhayb Âlem. Dirâsât (lemaḥâtun mine’t-târîh’l-hadîs li-tuccâr’l-Cezîreti’l-Arabiyyeh fî’ -Hind). Riyad: Merkezu’l-Melik Faysal, 1443. google scholar
  39. Suhayb Âlem. Tarihu’l-luga el-Arabiyye ve vakıuhâ fi’l-Hind. Riyad: Mecma Melik Selmân, 1445. google scholar
  40. Şeyyâl, Cemaluddin eş-. Târihu devleti’l-Abâtiret’l-Mogol el-İslâmiyye fi’l-Hind. İskenderiyye: Münşeet’l-Meârif, 1968. google scholar
  41. Taberî, Ebû Ca‘fer Muhammed b. Cerîr. Târîḫu’l-ümem ve’l-mülûk. Kahire: Dârü’l-Maârif, 1967. google scholar
  42. Taraçend. Temeddun-i Hint Per İslâmi Eserât. Pakistan: Meclis-i Terekkiy-i Edeb, 1964. google scholar
  43. Tarâzî, Abdullah Mubeşşir. “İntişâru’l-luga el-Arabiyye fi’s-Sind-i ve’l-Multân”. el-Mecelle el-Arabiyye 5/4 (ts.), 19=31. google scholar
  44. Tazârî, Abdullah. İntişâru’l-İslâm fi’l-âlem. Cidde: es-Suudiyye, 1985. google scholar
  45. Yezdânî, Rıza. “Vurudi İslâm be Şibh-i Karey-i Hind”. Pejuhiş Nâmey-i Târih-i İslâm 1/3 (1390), 109-125. google scholar
  46. Zafer Ahmed Osmanî. Makâlât-i Osmânî. Lahor: Beytu’l-Ulum, ts. google scholar
  47. Zendukilî, Muhammed Takî. “Vurud-i Zebân-i Arabî Be Hind ve Bâztâb-i Ân Der Şibhî Kare” 13/40 (1400), 194-179. google scholar