Dergiler / Şarkiyat Mecmuası / 2026 / Sayı: 48

Osman Zeki Soyyiğit’in Şiirinde Gazel ve Hamaset Üslubu: Belâgat ve Sanat Açısından Karşılaştırmalı Bir İnceleme

The Ghazal and Epic Styles in Osman Zeki Soyyiğit’s Poetry: A Comparative Rhetorical and Artistic Study

Feras Rihawi(Kahramanmaraş İstiklal Üniversitesi)0000-0002-7929-5715
Mehmet Demirbilek(Kahramanmaraş İstiklal Üniversitesi)0000-0003-1067-8563
Sayfa
123–148
Yayın Tarihi
2026-05-04
🏛️Bu makalenin bibliyografik verileri ve tam metin bağlantısı DergiPark üzerinden sağlanmıştır.
DergiPark Kaydı ↗
✨

Yapay Zeka Hızlı Bakış & Çıkarımlar

AI Insight
⚡ TL;DR(1 Cümlede Hızlı Çıkarım)

Sonuç olarak, şairin estetik duyarlılık ile ıslah edici söylemi birleştirerek şiiri hem estetik ifade hem de değer merkezli bilinç aracı hâline getirdiği ortaya konulmaktadır.

📌 3 Maddede Bu Makale

🎯
Amaç & Hipotez:Bu çalışma, Türk âlim ve şair Osman Zeki Soyyiğit’in şiir tecrübesinin temel özelliklerini ortaya koymayı amaçlamaktadır.
📊
Temel Bulgular & Veri:İlk olarak şairin ilmî hayatı ve İstanbul ile Şam arasındaki kültürel ve entelektüel serüveni ele alınmış, Arap dili ve Kur’an ilimlerine yaptığı katkılar değerlendirilmiştir.
💡
Sonuç & Katkı:Sonuç olarak, şairin estetik duyarlılık ile ıslah edici söylemi birleştirerek şiiri hem estetik ifade hem de değer merkezli bilinç aracı hâline getirdiği ortaya konulmaktadır.
🔬Tür:Araştırma Makalesi
📍Kapsam:Genişletilmiş Akademik Örneklem
⚙️Değişkenler:Arap Dili ve Belagati · Osman Zeki Soyyiğit · Gazel

Özet

Bu çalışma, Türk âlim ve şair Osman Zeki Soyyiğit’in şiir tecrübesinin temel özelliklerini ortaya koymayı amaçlamaktadır. Araştırma, şairin estetik ve düşünsel bilincinin oluştuğu edebî ve fikrî arka planı incelemekte ve Arap şiirinin iki temel teması olan gazel ve hamâse bağlamında sanatsal üslubunu analiz etmektedir. Çalışmada, tarihsel yaklaşım ile üslup ve anlam çözümlemesini birleştiren metin merkezli analitik yöntem benimsenmiş, ayrıca tematik okuma ile metinlerin duygusal ve düşünsel yapısı sistemli bir şekilde takip edilmiştir. İlk olarak şairin ilmî hayatı ve İstanbul ile Şam arasındaki kültürel ve entelektüel serüveni ele alınmış, Arap dili ve Kur’an ilimlerine yaptığı katkılar değerlendirilmiştir. Ardından Arap şiir geleneğinde gazel ve hamâse kavramları ile bu iki türün tarihsel gelişimi ve işlevleri kısaca açıklanmıştır. Daha sonra şairin “Lâ tahrimî ayneiyye min rü’yâki” adlı gazeli ile “Ümmetü’l-Efgân” adlı hamâsî şiiri, duygusal ve fikrî boyutları yansıtan iki temsilî örnek olarak incelenmiştir. Bu iki metin; dil, ritim, imge dünyası, anlam alanı ve düşünsel işlev açısından ayrıntılı biçimde analiz edilmiştir. Çalışma, son bölümde gazel ve hamâseyi duygu, dil, imge, amaç ve sanatsal yapı bakımından karşılaştırmakta; ayrıca bu örneklerin şairin genel şiir tecrübesini sınırlı ölçüde temsil ettiğini vurgulamaktadır. Sonuç olarak, şairin estetik duyarlılık ile ıslah edici söylemi birleştirerek şiiri hem estetik ifade hem de değer merkezli bilinç aracı hâline getirdiği ortaya konulmaktadır.

Abstract

This study aims to explore the main features of the poetic experience of the Turkish scholar-poet Osman Zeki Soyyigit by examining the intellectual and literary background that shaped his aesthetic and spiritual awareness, and by analyzing his artistic techniques within two central themes of Arabic poetry: the ghazal (love poetry) and hamasa (heroic poetry). The study adopts a text-centered analytical approach that combines historical perspective with stylistic and semantic analysis, alongside thematic reading to trace the emotional and intellectual structure of the texts. The study begins with an overview of the poet’s scholarly biography and his cultural trajectory between Istanbul and the Levant, highlighting his contributions to the Arabic language and Qur’anic studies. It then briefly discusses the concepts and development of ghazal and hamasa within the Arabic poetic tradition. The analytical section focuses on two representative poems: “Lā taḥrimī ʿaynī min ruʾyāki” as an example of ghazal, and “Ummat al-Afghān” as an example of hamasa, reflecting the emotional and reformist dimensions of his poetry. Both texts are examined in terms of linguistic, rhythmic, and imagistic structures, semantic fields, and intellectual and rhetorical functions. The study concludes with a comparative analysis of the two genres in terms of emotion, language, imagery, purpose, and artistic construction.

🔖

Bu Makaleye Atıf Yap

Rihawi, F., Demirbilek, M. (2026). Osman Zeki Soyyiğit’in Şiirinde Gazel ve Hamaset Üslubu: Belâgat ve Sanat Açısından Karşılaştırmalı Bir İnceleme. Şarkiyat Mecmuası, Sayı: 48, 123–148. https://doi.org/10.26650/jos.1824661

📄 Tam Metin PDF Okuyucu

📄

PDF görüntüleyici hazırlanıyor...

Kaynakça (40)

  1. Abd el-Cebbar, Abdullah - Hafaci, Muhammed ‘Abd el-Mun‘im. Kıssat el-Edeb fi el-Hicaz. Kahire: Mektebet el-Külliyyet el-Ezheriyye, ty. google scholar
  2. Abd el-Rahman, Afif. el-Edeb el-Cahili fi Asar el-Darisin Kadimen ve-Hadisen. Beyrut: Dar el-Fikr, 1987. google scholar
  3. Acluni, İsmail. Keşf el-Hafa’. 2 Cilt. Kahire: Mektebet el-Kudsi, 1933. google scholar
  4. Afifi, Ebu el-‘Ala. el-Tasavvuf: el-Sevra el-Ruhiyye fi el-İslam. Londra: Hindavi, 2020. google scholar
  5. Ahmed, Zeyneb Fadıl. “Heymenet Garad el-Gazel fi el-‘Asr el-Vasit”. İşkalat fi el-Luga ve-l-Edeb Özel Sayı (2015), 156-168. google scholar
  6. Ali, Cevad. el-Mufassal fi Tarih el-‘Arab kable el-İslam. 20 Cilt. Beyrut: Dar el-Saki, 2001. google scholar
  7. Ali, Muhammed ‘Osman. Şüruh Hamaset Ebi Temmam. Beyrut: Dar el-Evzai, ty. google scholar
  8. Anbekki, Sa‘id Hassun. el-Bina’ el-Fenni fi Kasidet el-Hamase el-‘Abbasiyye. Bağdat: Dar el-Şu’un el-Sekafiyye, 2008. google scholar
  9. Arabi, Hanan - bin Adhina, Varda. Şi‘riyyet el-Hamase fi el-‘Asr el-‘Abbasi. Gardaya: Gardaya Üniversitesi, Yüksek Lisans Tezi, 2021. google scholar
  10. Aydar, Hidayet. “Türk Müfessirlere Ait Tamamlanmamış Tefsirler”. İslami Araştırmalar 32/2 (2021), 455-474. google scholar
  11. Beledi, Mulate Zühur - Fellahi, Hanane. el-Büna el-Üslubiyye fi Şi‘r el-Hamase ‘inde Ka‘b ibn Malik. Mostaganem: Abdelhamid Ben Badis Üniversitesi, Yüksek Lisans Tezi, 2022. google scholar
  12. Bensa‘id, Şeyma - Buhannus, Yemina. Edeb el-Mukaveme: Dirase fi el-Cüzur ve-l-Afak. Tiaret: İbn Haldun Üniversitesi, Yüksek Lisans Tezi, 2019. google scholar
  13. Buzizavi, Muhammed. “Hamaset el-Emir ‘Abdülkadir el-Cezayiri fi Kasidetihi el-Bazilun Nüfusühüm”. Dirasat Mu‘asıra 7/1 (2023), 523-533. google scholar
  14. Cevheri, Ebu Nasr İbn Hammadi. el-Sıhah Tac el-Luga ve-Sıhah el-‘Arabiyye. 6 Cilt. Beyrut: Dar el-‘İlm li-l-Melayin, 1987. google scholar
  15. Cündi, Ali. Fi Tarih el-Edeb el-Cahili. Kahire: Dar el-Türas, 1991. google scholar
  16. Dayf, Şevki. el-Fenn ve-Mezahibühu fi el-Şi‘r el-‘Arabi. Kahire: Dar el-Me‘arif, ty. google scholar
  17. Dayf, Şevki. Tarih el-Edeb el-‘Arabi. 10 Cilt. Kahire: Dar el-Me‘arif, 1960. google scholar
  18. Demir, Ethem. “Osman Zeki Soyyiğit ve Şiirlerinin Tematik İncelenmesi”. Kafkas Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Dergisi 12/24 (2025), 250-266. google scholar
  19. Ebu Fellah. “İntisar el-İman ‘ala el-Silah”. Mecellet el-Sumud el-İslamiyye. Erişim 08 Kasım 2025. google scholar
  20. Ebu Ruhab, Hasan. el-Gazel ‘inde el-‘Arab. Kahire: Matba‘at Mısr, 1947. google scholar
  21. Gemi, Ahmet - Şuş, Mahmud. “El-Mer’etü fî Şi‘ri Nizâr Kabbânî”. Bitlis Eren Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi 7/1 (2018), 298-319. google scholar
  22. Hafi, Sa‘d. “Nura Şa‘iret el-Karn el-Rabi‘ ‘Aşer el-Hicri”. Ceridet el-Riyad (29 Eylül 2012). google scholar
  23. Herevi, el-Kasım ibn Sellam. el-Garib el-Musannef. 3 Cilt. Beyrut: Beyt el-Hikme, 1996. google scholar
  24. Hizum, Merve - Davud, Halife. “Vahdet el-Vücud fi Felsefet el-Hubb ‘inde İbn ‘Arabi”. el-Mukaddime Journal 6/2 (2021), 287-302. google scholar
  25. Hüseyn, Şems - Na‘im, Muhammed. “Mezahir el-Nahda fi el-Gazel el-‘Arabi ‘Abre el-‘Usur”. Tehzib el-Efkar 3/1 (2025). google scholar
  26. Kadı, el-Nu‘man ‘Abdülmüte‘al. Şi‘r el-Fütuh el-İslamiyye fi Sadr el-İslam. Kahire: Mektebet el-Sekafa el-Diniyye, 2005. google scholar
  27. Kazvini, Ahmed ibn Faris. Mücmel el-Luga. thk. Züheyr Sultan. Beyrut: Müesseset el-Risale, 1986. google scholar
  28. Kusami, ‘Abdülrahman. “el-Hamase fi el-Şi‘r el-‘Arabi el-Mu‘asır”. Mükarabat 3/1 (2022), 57-88. google scholar
  29. Mahmud, Şam. “Fi Mihrab el-Hubb”. Kata’ib el-Himmah. Erişim 08 Kasım 2025. google scholar
  30. Muhammed, Siraceddin. el-Gazel fi el-Şi‘r el-‘Arabi. Beyrut: Dar el-Ratıb, ty. google scholar
  31. ‘Ömer, Ahmed. «Felsefet el-Cemal el-Ahlaki ‘inde İbn Hazm». Mecellet el-Adab ve-l-‘Ulum el-İnsaniyye 69 (2022), 86-93. google scholar
  32. Rafi‘i, Mustafa Sadık. Tarih Edeb el-‘Arab. 3 Cilt. Dımaşk: Dar el-Kitab el-‘Arabi, ty. google scholar
  33. Se‘alibi, Ebu Mansur. el-Temsil ve-l-Muhadara. thk. ‘Abdülfettah el-Hulv. Kahire: el-Dar el-‘Arabiyye li-l-Kitab, 1981. google scholar
  34. Skiyo, Sarah - Mestari, Hayat. “Tecribet el-İstikane fi Şi‘r el-Hubb beyne ‘Ömer ibn Ebi Rabi‘a ve Kays ibn el-Mülevvah”. İşkalat fi el-Luga ve-l-Edeb 11/2 (2022), 156-168. google scholar
  35. Soyyiğit, Osman Zeki. el-Edebü’l-‘Arabî. İstanbul: Siyer Yayınları, 1993. google scholar
  36. Şeybani, Ebu ‘Amr. Şerh el-Mu‘allekat el-Tis‘. thk. ‘Abdülmecid Hemu. Beyrut: Müesseset el-A‘lemi, 2001. google scholar
  37. Vehbe, Mecd - Mühendis, Kamil. Mu‘cem el-Mustalahat el-‘Arabiyye fi el-Luga ve-l-Edeb. Beyrut: Mektebet Lübnan, 1984. google scholar
  38. Veled Eba, Ahmed Salim. “Şi‘riyyet Bahr el-Recez”. el-Divan el-Sekafi (23 Şubat 2019). Erişim 08 Kasım 2025. google scholar
  39. Zehebi, Ahmed Salih Muhammed. el-Hasais el-Üslubiyye fi Şi‘r el-Hamase beyne Ebi Temmam ve-l-Buhturi. Mekke: Ümmü’l-Kura Üniversitesi, Doktora Tezi, 2013. google scholar
  40. Zeyd, Ali Halef Merzuk - Halil, Ahmed. “Abbâsî Döneminde Gazel Kasidelerindeki Çeşitlilik ve Farklılıklar”. Kocaeli İlahiyat Dergisi 5/2 (2021), 669-694. google scholar