KaydedilenlerDerginizi ekleyin

Dergiler / Ekonomik ve Sosyal Araştırmalar Dergisi / 2026 / Cilt: 22 Sayı: 1

Şeker Tüketiminin Obezite ve Sağlık Harcamaları Üzerine Etkisi: Türkiye Örneği

The Impact of Sugar Consumption on Obesity and Healthcare Expenditures: The Case of Türkiye

İbrahim Çınar(İzmir Katip Çelebi Üniversitesi)0000-0003-1122-3130
Sayfa
161–178
Yayın Tarihi
2026-06-29
DOI
—
🏛️Bu makalenin bibliyografik verileri ve tam metin bağlantısı DergiPark üzerinden sağlanmıştır.
DergiPark Kaydı ↗
✨

Yapay Zeka Hızlı Bakış & Çıkarımlar

AI Insight
⚡ TL;DR(1 Cümlede Hızlı Çıkarım)

Yapılan ekonometrik analiz sonrasında şeker tüketimine gelen pozitif bir şokun hem obezite oranı hem de sağlık harcamaları üzerinde zaman içinde artan ve kalıcı etkiler yarattığı gözlemlenmiştir.

📌 3 Maddede Bu Makale

🎯
Amaç & Hipotez:Bu araştırma Türkiye’de kişi başına şeker tüketimi ile obezite ve sağlık harcamaları arasındaki ilişkinin zaman serisi verileri kullanarak ortaya çıkarılması amacıyla yapılmıştır.
📊
Temel Bulgular & Veri:Araştırmada 2000-2022 dönemini kapsayan Türkiye’ye ilişkin yıllık kişi başına şeker tüketimi, vücut kitle indeksi (VKI) >25 olan kişilerin nüfusa oranı ve sağlık harcamaları zaman serileri logaritmik dönüşümleri yapılarak kullanılmıştır.
💡
Sonuç & Katkı:Yapılan ekonometrik analiz sonrasında şeker tüketimine gelen pozitif bir şokun hem obezite oranı hem de sağlık harcamaları üzerinde zaman içinde artan ve kalıcı etkiler yarattığı gözlemlenmiştir.
🔬Tür:Modelleme & Sayısal Simülasyon
📍Kapsam:2000-2022 Verileri
⚙️Değişkenler:şeker tüketimi · obezite · sağlık harcaması

Özet

Bu araştırma Türkiye’de kişi başına şeker tüketimi ile obezite ve sağlık harcamaları arasındaki ilişkinin zaman serisi verileri kullanarak ortaya çıkarılması amacıyla yapılmıştır. Araştırmada 2000-2022 dönemini kapsayan Türkiye’ye ilişkin yıllık kişi başına şeker tüketimi, vücut kitle indeksi (VKI) >25 olan kişilerin nüfusa oranı ve sağlık harcamaları zaman serileri logaritmik dönüşümleri yapılarak kullanılmıştır. Veriler Dünya Sağlık Örgütü [World Health Organization (WHO) Global Health Expenditure Database] veri tabanı ve Birleşmiş Milletler Gıda ve Tarım Örgütü (FAO) veri tabanından elde edilmiştir. Araştırmada ekonometrik yöntemlerden Johansen Eş Bütünleşme Testi, Vektör Hata Düzeltme Modeli ve Etki Tepki Fonksiyonları R Studio programı yardımıyla uygulanmıştır. Yapılan ekonometrik analiz sonrasında şeker tüketimine gelen pozitif bir şokun hem obezite oranı hem de sağlık harcamaları üzerinde zaman içinde artan ve kalıcı etkiler yarattığı gözlemlenmiştir. Özellikle 3. ve 4. dönemden itibaren vücut kitle indeksi üzerindeki pozitif etkiler belirginleşmekte, sağlık harcaması üzerinde ise 6. dönemden itibaren etkilerin güçlendiği görülmektedir. Bu bulgular, şeker tüketiminin yalnızca bireysel sağlık riskleri değil, aynı zamanda sağlık harcamaları üzerinde de uzun vadeli ekonomik yük oluşturabildiğini göstermektedir. Öneri olarak, şeker tüketiminin olumsuz sağlık ve ekonomik etkilerini azaltmak için şeker vergisi uygulanabilir, etiketleme sistemi geliştirilebilir, okullarda kısıtlamalar getirilebilir, toplumda farkındalık artırılabilir ve sağlıklı besinlere erişim desteklenebilir. Ayrıca, ulusal izleme sistemleri kurulabilir ve dijital takip araçları yaygınlaştırılabilir.

Abstract

This study aims to reveal the relationship between per capita sugar consumption, obesity, and health expenditures in Turkey using time series data. Annual time series data covering the period 2000–2022 for Turkey—specifically, per capita sugar consumption, the proportion of individuals with a body mass index (BMI) >25, and health expenditures—were used after applying logarithmic transformations. The data were obtained from the World Health Organization (WHO) Global Health Expenditure Database and the Food and Agriculture Organization (FAO) of the United Nations. Econometric methods such as the Johansen Cointegration Test, Vector Error Correction Model (VECM), and Impulse Response Functions were applied using R Studio. The results of the econometric analysis indicate that a positive shock to sugar consumption leads to increasing and persistent effects over time on both obesity rates and health expenditures. The positive effects on BMI become more pronounced from the third and fourth periods onward, while the effects on health expenditures intensify from the sixth period. These findings demonstrate that sugar consumption not only poses individual health risks but also imposes a long-term economic burden on health expenditures. As a policy recommendation, measures such as implementing a sugar tax, improving labeling systems, imposing restrictions in schools, raising public awareness, and supporting access to healthy food could be considered to mitigate the negative health and economic impacts of sugar consumption. Additionally, national monitoring systems could be established, and digital tracking tools could be promoted.

🔖

Bu Makaleye Atıf Yap

Çınar, İ. (2026). Şeker Tüketiminin Obezite ve Sağlık Harcamaları Üzerine Etkisi: Türkiye Örneği. Ekonomik ve Sosyal Araştırmalar Dergisi, Cilt: 22 Sayı: 1, 161–178. https://ajindex.com/articles/1217911

📄 Tam Metin PDF Okuyucu

📄

PDF görüntüleyici hazırlanıyor...

Kaynakça (32)

  1. Ahsan, A., Djutaharta, T., Utami, M. G., Ayuning Pertiwi, Y. B., Diniary, A., Amalia, N., Solarin, S. A., & Ramanathan, S. (2025). The correlation of caloric intake from sugar-sweetened beverage (SSB) on type 2 diabetes mellitus (T2DM) risk in Indonesia. Social Science & Medicine, 372, 117956. https://doi.org/10.1016/j.socscimed.2025.117956.
  2. Allcott, H., Lockwood, B. B., & Taubinsky, D. (2019). Should we tax sugar-sweetened beverages? An overview of theory and evidence. Journal of Economic Perspectives, 33(3), 202–227. https://doi.org/10.1257/jep.33.3.202.
  3. Aldhirgham, T. M., Alfawaz, H. A., & Al-Daghri, N. M. (2025). Beverages and sugar-sweetened beverages consumption pattern and amount among adolescents using beverage frequency questionnaire: cross-sectional study. BMC Public Health, 25(1), 50. https://doi.org/10.1186/s12889-024-21145-w.
  4. AlFaris, N. A., Alshwaiyat, N. M., Alkhalidy, H., AlTamimi, J. Z., Alagal, R. I., Alsaikan, R. A., Alsemari, M. A., BinMowyna, M. N., & AlKehayez, N. M. (2022). Sugar-sweetened beverages consumption in a multi-ethnic population of middle-aged men and association with sociodemographic variables and obesity. Frontiers in Nutrition, 9. https://doi.org/10.3389/fnut.2022.987048.
  5. Ayas, I., & Saruç, N. T. (2017). Obezite vergisi ülke uygulamaları. Afyon Kocatepe Üniversitesi İktisadi ve İdari Bilimler Fakültesi Dergisi, 19(2), 69–82. https://doi.org/10.5578/jeas.64015.
  6. Ayyıldız, Y., & Demirli, Y. (2015). Obezite vergisine ilişkin halkın düşünceleri: Türkiye’de bir alan araştırması. İşletme ve Ekonomi Araştırmaları Dergisi, 6(2), 59–78.
  7. Bentley, A. R., Ruck, D. J., & Fouts, H. N. (2020). U.S. obesity as delayed effect of excess sugar. Economics & Human Biology, 36, 100818. https://doi.org/10.1016/j.ehb.2019.100818
  8. Bolayır, B., Ölçer, D., Tekbıyık, B., Kara, G., & Çatuk, H. (2023). Obezite hastalığına sebep olan faktörlerin analitik hiyerarşi prosesi (ahp) yöntemiyle değerlendirilmesi. Gümüşhane Üniversitesi Sağlık Bilimleri Dergisi, 12(4), 1571-1589. https://doi.org/10.37989/gumussagbil.136663.
  9. Borges, M., Sampaio, F., Costa, J., Freitas, P., Matias Dias, C., Gaio, V., Conde, V., Figueira, D., Pinheiro, B., & Silva Miguel, L. (2024). Burden of disease and cost of illness of overweight and obesity in Portugal. Obesity Facts, 1-14. https://doi.org/10.1159/000541781.
  10. Brownell, K. D., Farley, T., Willett, W. C., Popkin, B. M., Chaloupka, F. J., Thompson, J. W., & Ludwig, D. S. (2009). The public health and economic benefits of taxing sugar-sweetened beverages. The New England Journal of Medicine, 361(16), 1599–1605. https://doi.org/10.1056/NEJMhpr0905723.
  11. Castro, V. (2017). Pure, White and deadly… expensive: A bitter sweetness in health care expenditure. Health Economics, 26(12), 1644-1666. https://doi.org/10.1002/hec.3462
  12. Cawley, J., Biener, A., Meyerhoefer, C., Ding, Y., Zvenyach, T., Smolarz, B. G., & Ramasamy, A. (2021). Direct medical costs of obesity in the United States and the most populous states. Journal of Managed Care & Specialty Pharmacy, 27(3), 354-366. https://doi.org/10.18553/jmcp.2021.20410.
  13. Cutler, D. M., Glaeser, E. L., & Shapiro, J. M. (2003). Why have Americans become more obese? Journal of Economic Perspectives, 17(3), 93–118. https://doi.org/10.1257/089533003769204371.
  14. d’Errico, M., Pavlova, M., & Spandonaro, F. (2022). The economic burden of obesity in Italy: A cost-of-illness study. Eur J Health Econ, 23, 177-192. https://doi.org/https://doi.org/10.1007/s10198-021-01358-1.
  15. Endy, E. J., Yi, S.-Y., Steffen, B. T., Shikany, J. M., Jacobs, D. R., Goins, R. K., & Steffen, L. M. (2024). Added sugar intake is associated with weight gain and risk of developing obesity over 30 years: The cardia study. Nutrition, Metabolism and Cardiovascular Diseases, 34(2), 466-474. https://doi.org/10.1016/j.numecd.2023.10.022.
  16. Faraco, G., & Gaspar, J. M. (2025). The role of adenosine signaling in obesity-driven type 2 diabetes: Revisiting mechanisms and implications for metabolic regulation. Diabetology, 6(5), 43. https://doi.org/10.3390/diabetology6050043.
  17. Guo, J., Zhang, H., Lu, Y., & Xue, H. (2022). An association between overweight and obesity and dietary sugar intake among adults in China. Clinical Research Communications, 5(2), 11. https://doi.org/10.53388/CRC20220011.
  18. Gürel, A. N., & Hisar, F. (2018). Adölesanlarda şekerli içecek tüketiminin obezite ile ilişkisi. Hacettepe Üniversitesi Hemşirelik Fakültesi Dergisi, 5(3), 177-191. https://doi.org/10.31125/hunhemsire.500784.
  19. Johansen, S. (1988). Statistical analysis of cointegration vectors. Journal of Economic Dynamics and Control, 12(2-3), 231-254. https://doi.org/10.1016/0165-1889(88)90041-3.
  20. Johansen, S. (1991). Estimation and hypothesis testing of cointegration vectors in gaussian vector autoregressive models. Econometrica, 59(6), 1551. https://doi.org/10.2307/2938278
  21. Kastrinaki, Z. (2024). Lifestyles, health expenditure and the production of healthcare: Evidence from Greece. Preprint (Version 1) available at Research Square, 1-9. https://doi.org/10.21203/rs.3.rs-4659101/v1.
  22. Khotami, R., Yulianty Permanasari, V., & Oktarin, R. (2024). Implementation of sugar-sweetened beverages excise policy and ıts ımplications in various countries: Literature review. Journal of Indonesian Health Policy and Administration, 9(3). https://doi.org/10.7454/ihpa.v9i3.1130.
  23. Lara-Castor, L., Micha, R., Cudhea, F., Miller, V., Shi, P., Zhang, J., Sharib, J. R., Erndt-Marino, J., Cash, S. B., Barquera, S., & Mozaffarian, D. (2024). Intake of sugar sweetened beverages among children and adolescents in 185 countries between 1990 and 2018: Population based study. BMJ, e079234. https://doi.org/10.1136/bmj-2024-079234.
  24. Nagi, M., Almalki, Z., Thavorncharoensap, M., Sangroongruangsri, S., Turongkaravee, S., Chaikledkaew, U., Alqahtani, A., AlSharif, L., Alsubaihi, I., Alzarea, A., & Alsultan, M. (2025). The burden of obesity in Saudi Arabia: A real-world cost of illness study. ClinicoEconomics and Outcomes Research, 17, 233-246. https://doi.org/10.2147/CEOR.S504462.
  25. Oksuz, E., Malhan, S., Alis, H., GogasYavuz, D., Karakan, T., Sargin, M., Sonmez, A., Tokgozoglu, L., Gurser, B., Safak Yilmaz, E., & Yumuk, V. D. (2024). Annual health expenditures by body mass index categories and the economic impact of obesity in Türkiye: A retrospective modeling study. Obesity Facts, 18(3), 269-286. https://doi.org/10.1159/000542821.
  26. Phillips, P. C. B., & Perron, P. (1988). Testing for a unit root in time series regression. Biometrika, 75(2), 335-346. https://doi.org/10.1093/biomet/75.2.335.
  27. Rocha, L. P., Machado, Í. E., Fogal, A. S., Malta, D. C., Velasquez-Melendez, G., & Felisbino-Mendes, M. S. (2024). Burden of disease and direct costs to the health system attributable to high body mass index in Brazil. Public Health, 233, 121-129. https://doi.org/10.1016/j.puhe.2024.05.013
  28. Sandalcı, U., & Tuncer, G. (2019). Obezite vergisinin kabul edilebilirliğini belirleyen faktörlerin analizine yönelik bir uygulama. Manas Sosyal Araştırmalar Dergisi, 8(3), 2594–2634. https://doi.org/10.33206/mjss.493287.
  29. Sassi, F., Devaux, M., Cecchini, M., & Rusticelli, E. (2009). The obesity epidemic: Analysis of past and projected future trends in selected OECD countries. OECD Publishing. https://doi.org/10.1787/225215402672.
  30. Sims, C. A. (1980). Macroeconomics and reality. Econometrica, 48(1), 1. https://doi.org/10.2307/1912017.
  31. Suh, D., & Lee, S.-M. (2025). The impact of obesity on readmission and healthcare costs in patients with skin and subcutaneous tissue infections. Risk Management and Healthcare Policy, 18, 1579-1590. https://doi.org/10.2147/RMHP.S516684.
  32. Vesikansa, A., Mehtälä, J., Aspholm, S., Kallio-Grönroos, K., Mutanen, K., Lundqvist, A., Laatikainen, T., Saukkonen, T., & Pietiläinen, K. H. (2025). Indirect costs constitute a major part of the total economic burden of obesity: A Finnish population-based cohort study. BMC public health, 25(1), 1739. https://doi.org/10.1186/s12889-025-22978-9.