KaydedilenlerDerginizi ekleyin

Dergiler / Ekonomik ve Sosyal Araştırmalar Dergisi / 2026 / Cilt: 22 Sayı: 1

İslami Bankacılık ve Ekonomik Büyüme İlişkisi: Afganistan Örneği

The Relationship Between Islamic Banking and Economic Growth: The Case of Afghanistan

Sanaullah Sanjar(BOLU ABANT İZZET BAYSAL ÜNİVERSİTESİ)0000-0002-8238-4532
Sayfa
259–280
Yayın Tarihi
2026-06-29
DOI
—
🏛️Bu makalenin bibliyografik verileri ve tam metin bağlantısı DergiPark üzerinden sağlanmıştır.
DergiPark Kaydı ↗
✨

Yapay Zeka Hızlı Bakış & Çıkarımlar

AI Insight
⚡ TL;DR(1 Cümlede Hızlı Çıkarım)

Bulgular, uzun dönemde kâr payı yatırım hesaplarının ekonomik büyüme üzerinde pozitif ve anlamlı bir etkiye sahip olduğunu (katsayı: 1.2249, p<0.01), enflasyonun ise büyümeyi olumsuz etkilediğini (katsayı: -1.2968, p<0.01) göstermektedir.

📌 3 Maddede Bu Makale

🎯
Amaç & Hipotez:Bu çalışma, Afganistan’da toplam İslami bankacılık faaliyetleri ile ekonomik büyüme arasındaki kısa ve uzun dönemli ilişkiyi ampirik olarak incelemektedir. 2013Q4-2024Q2 dönemi verilerini kapsayan çalışmada, ekonomik büyüme reel GSYİH (LRGDP) ile, İslami bankacılık faaliyetleri toplam varlıklar (LTA) ile ve kâr payı yatırım hesapları (LPSIA) ile temsil edilmiştir.
📊
Temel Bulgular & Veri:Bulgular, uzun dönemde kâr payı yatırım hesaplarının ekonomik büyüme üzerinde pozitif ve anlamlı bir etkiye sahip olduğunu (katsayı: 1.2249, p<0.01), enflasyonun ise büyümeyi olumsuz etkilediğini (katsayı: -1.2968, p<0.01) göstermektedir.
💡
Sonuç & Katkı:Çalışma, Afganistan’da İslami bankacılığın özellikle kâr payı yatırım hesapları kanalıyla ekonomik büyümeyi desteklediğini ortaya koymakta; fiyat istikrarı ve kurumsal reformların önemini vurgulamaktadır.
🔬Tür:Araştırma Makalesi
📍Kapsam:Genişletilmiş Akademik Örneklem
⚙️Değişkenler:İslami Bankacılık · Kâr Payı Yatırım Hesapları · Ekonomik Büyüme

Özet

Bu çalışma, Afganistan’da toplam İslami bankacılık faaliyetleri ile ekonomik büyüme arasındaki kısa ve uzun dönemli ilişkiyi ampirik olarak incelemektedir. 2013Q4-2024Q2 dönemi verilerini kapsayan çalışmada, ekonomik büyüme reel GSYİH (LRGDP) ile, İslami bankacılık faaliyetleri toplam varlıklar (LTA) ile ve kâr payı yatırım hesapları (LPSIA) ile temsil edilmiştir. Kontrol değişkeni olarak tüketici fiyat endeksi (LCPI) kullanılmıştır. Değişkenler arasındaki ilişkiler, Genişletilmiş Otoregresif Dağıtılmış Gecikme (A-ARDL) yöntemiyle analiz edilmiştir. Bulgular, uzun dönemde kâr payı yatırım hesaplarının ekonomik büyüme üzerinde pozitif ve anlamlı bir etkiye sahip olduğunu (katsayı: 1.2249, p<0.01), enflasyonun ise büyümeyi olumsuz etkilediğini (katsayı: -1.2968, p<0.01) göstermektedir. İslami bankacılık toplam varlıklarının uzun dönem etkisi istatistiksel olarak anlamlı bulunmamıştır. Kısa dönemde değişkenler arasında dalgalı etkileşimler tespit edilmiş ve hata düzeltme mekanizmasının işlediği (ECT = -0.4163, p<0.01) görülmüştür. Çalışma, Afganistan’da İslami bankacılığın özellikle kâr payı yatırım hesapları kanalıyla ekonomik büyümeyi desteklediğini ortaya koymakta; fiyat istikrarı ve kurumsal reformların önemini vurgulamaktadır.

Abstract

This study empirically examines the short and long-run relationship between total Islamic banking activities and economic growth in Afghanistan. Covering the period from 2013Q4 to 2024Q2, the study represents economic growth with real GDP (LRGDP) and Islamic banking activities with total assets (LTA) and profit-sharing investment accounts (LPSIA), while the consumer price index (LCPI) is used as a control variable. The relationships among the variables are analyzed using the Augmented Autoregressive Distributed Lag (A-ARDL) method. The findings indicate that in the long run, profit sharing investment accounts have a positive and significant effect on economic growth (coefficient: 1.2249, p<0.01), whereas inflation negatively affects growth (coefficient: -1.2968, p<0.01). The long run effect of Islamic banking total assets is not statistically significant. In the short run, fluctuating interactions among the variables are identified, and the error correction mechanism operates effectively (ECT = -0.4163, p<0.01). The study reveals that Islamic banking supports economic growth in Afghanistan, particularly through the channel of profit-sharing investment accounts, and highlights the importance of price stability and institutional reforms.

🔖

Bu Makaleye Atıf Yap

Sanjar, S. (2026). İslami Bankacılık ve Ekonomik Büyüme İlişkisi: Afganistan Örneği. Ekonomik ve Sosyal Araştırmalar Dergisi, Cilt: 22 Sayı: 1, 259–280. https://ajindex.com/articles/1217917

📄 Tam Metin PDF Okuyucu

📄

PDF görüntüleyici hazırlanıyor...

Kaynakça (69)

  1. Abduh, M., & Chowdhury, N. T. (2012). Does Islamic banking matter for economic growth in Bangladesh? Journal of Islamic Economics, Banking and Finance, 8(3), 104-113.
  2. Abedifar, P., Hasan, I., & Tarazi, A. (2013). Finance–growth nexus and dual-banking systems: Relative importance of Islamic banks. Journal of Banking & Finance, 37(6), 2046–2063. DOI: 10.1016/j.jbankfin.2012.12.017
  3. Alafif, W. M. S. (2016). An empirical evaluation of the impact of Islamic financing on economic growth in Saudi Arabia (Yayımlanmamış yüksek lisans tezi). Effat University.
  4. Aman, N. (2024). Islamic banking deposits and finance products in Afghanistan. Nangarhar University Social Science Journal, 1(1), 28-31. DOI: 10.70436/nussj.v1i01.8
  5. Arif, A. Q. (2006). Afganistan bankacılık sisteminin değerlendirilmesi [Farsça]. İntişârât-ı Ferheng.
  6. Arslan, E., Bora, A., & Amanat, A. H. (2020). Comparative analysis of conventional and Islamic banking: The case of Bakhtar Bank transforming into Islamic Bank of Afghanistan. Yönetim ve Ekonomi, 27(3), 479-493. DOI: 10.18657/yonveek.711902
  7. Askari, H., Iqbal, Z., & Mirakhor, A. (2015). Introduction to Islamic economics: Theory and application. John Wiley & Sons.
  8. Askarzada, A. R. (2018). Islamic vs. conventional banking in Afghanistan. SSRN. https://ssrn.com/abstract=3301445
  9. Ayub, M. (2007). Understanding Islamic finance. John Wiley & Sons.
  10. Badr, K. (2025). Understanding inflation dynamics in Afghanistan (IMF Working Paper No. WP/25/137). International Monetary Fund. https://www.imf.org/-/media/files/publications/wp/2025/english/wpiea2025137-print-pdf.pdf
  11. Chow, G. C., & Lin, A. L. (1971). Best linear unbiased interpolation, distribution, and extrapolation of time series by related series. The Review of Economics and Statistics, 53(4), 372–375. DOI: 10.2307/1928739
  12. Çağlar, A. E. (2022). Türkiye’de çevresel Kuznets eğrisi hipotezinin araştırılmasında çevresel patentlerin rolü: Genişletilmiş ARDL ile kanıtlar. Ömer Halisdemir Üniversitesi İktisadi ve İdari Bilimler Fakültesi Dergisi, 15(4), 913–929.
  13. Da Afghanistan Bank. (2019). Shariah compliant banking – National shariah governance framework (Full-fledged IFI version). http://dab.gov.af/sites/default/files/2020-10/National%20Shariah%20Governance%20Farmework%20New%20version.pdf
  14. Da Afghanistan Bank. (2026). Licensed financial institutions. (Erişim: 20.01.2026), https://www.dab.gov.af/Licensed-Finacial-Institutions
  15. Da Afghanistan Bank. (2026, January 20). Inflation rate. https://www.dab.gov.af/inflation-rate
  16. Denton, F. T. (1971). Adjustment of monthly or quarterly series to annual totals: An approach based on quadratic minimization. Journal of the American Statistical Association, 66(333), 99–102. DOI: 10.1080/01621459.1971.10482227
  17. Disli, M., Hatam, A. K., & Jalaly, S. (2023). Faithful finance: Unlocking banking Islamization in Afghanistan. Economies, 11(7), 189. DOI: 10.3390/economies11070189
  18. Diyanet İşleri Başkanlığı. (n.d.). Kur’ân-ı Kerim tefsiri. https://kuran.diyanet.gov.tr/Tefsir
  19. El-Gamal, M. A. (2006). Islamic finance: Law, economics, and practice. Cambridge University Press.
  20. Ellahi, N., & Saghir, R. (2014). Analyzing the empirical link between Islamic finance and growth of real output: A time series application to Pakistan. Academic Research International, 5(6), 180–187.
  21. Ersin, İ. (2025). Türkiye’de kârların enflasyon üzerindeki etkisi: Genişletilmiş ARDL model uygulaması. Muhasebe Bilim Dünyası Dergisi, 27(1), 1–26. DOI: 10.31460/mbdd.1609648
  22. Etilaat-roz. (2014). Kabul Bank: Kabul Bank’ın kuruluşundan krize. https://www.etilaatroz.com/wp-content/vizhanama/Kabul_Bank.pdf
  23. Furqani, H., & Mulyany, R. (2009). Islamic banking and economic growth: Empirical evidence from Malaysia. Journal of Economic Cooperation and Development, 30(2), 59–74.
  24. Goaied, M., & Sassi, S. (2010). Financial development and economic growth in the MENA region: What about Islamic banking development (Working Paper). Institut des Hautes Etudes Commerciales. http://www.iefpedia.com/english/wp-content/uploads/2010/03/Financial-Development-and-Economic-Growth-in-the-MENA-Region-What-about-Islamic-Banking-Development.pdf
  25. Goldsmith, R. W. (1969). Financial structure and development. Yale University Press.
  26. Göksu, S. (2023). Türkiye’de katılım bankalarınca sağlanan finansman türlerinin ekonomik büyüme üzerine etkisi. Kocatepe İslami İlimler Dergisi, 6(Özel Sayı), 217–237. DOI: 10.52637/kiid.1352885
  27. Gudarzi Farahani, Y., & Sadr, M. H. (2012). Analysis of Islamic Bank’s financing and economic growth: Case study Iran and Indonesia. Journal of Economic Cooperation and Development, 33(4), 1–24.
  28. Hassan, M. K., & Lewis, M. K. (2007). Handbook of Islamic banking. Edward Elgar Publishing.
  29. International Monetary Fund. (2017). Quarterly national accounts manual 2017. https://www.imf.org/en/Publications/Manuals-Guides/Issues/2017/04/13/Quarterly-National-Accounts-Manual-2017-43186
  30. Iqbal, Z., & Mirakhor, A. (2011). An introduction to Islamic finance: Theory and practice (2nd ed.). John Wiley & Sons.
  31. Islamic Bank of Afghanistan. (2025). Condensed interim financial statements for the period ended 30 September 2024. https://www.ibafg.com/assets/pdf/q3.pdf
  32. Islamic Financial Services Board. (n.d.). IFSB Data Explorer: Islamic banks, Islamic windows, total data, Afghanistan. (Erişim: 10.01.2026), https://data.ifsb.org/public/data-explorer
  33. Jarque, C. M., & Bera, A. K. (1987). A test for normality of observations and regression residuals. International Statistical Review, 55(2), 163–172.
  34. Jawad, A., & Christian, K. (2019). Islamic banking and economic growth: Applying the conventional hypothesis. Journal of Islamic Monetary Economics and Finance, 5(1), 37–62. DOI: 10.21098/jimf.v5i1.1047
  35. Johnson, K. (2013). The role of Islamic banking in economic growth (CMC Senior Theses Paper No. 642). Claremont Colleges.
  36. Karasoy, A. (2021). Küreselleşme, sanayileşme ve şehirleşmenin Türkiye’nin ekolojik ayak izine etkisinin genişletilmiş ARDL yöntemiyle incelenmesi. Hitit Sosyal Bilimler Dergisi, 14(1), 208-231. DOI: 10.17218/hititsbd.929092
  37. Keramat, A. S., & Kahf, M. (2022). Pakistan ve Nijerya ile karşılaştırmalı olarak Afganistan’daki İslami finansal kurumların şer’î yönetişim çerçevesi. Journal of Islamic Economics and Finance, 8(1). https://doi.org.tr/10.54863/jief.963241
  38. Kurtaran, N. A., & Aslan, M. B. (2024). Türkiye’de İslami bankacılık sistemi ile ekonomik büyüme arasındaki ilişkinin ampirik bir analizi. Bingöl Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, 28, 261–283. DOI: 10.29029/busbed.1522014
  39. Lucas, R. E., Jr. (1988). On the mechanics of economic development. Journal of Monetary Economics, 22(1), 3–42.
  40. Mastoor, S. A. (2014). Islamic banking system in Afghanistan. 10th International Academic Conference, Vienna, IISES. http://proceedings.iises.net/index.php?action=proceedingsIndexConference&id=2&page=1
  41. McKinnon, R. I. (1973). Money and capital in economic development. Brookings Institution.
  42. McNown, R., Sam, C. Y., & Goh, S. K. (2018). Bootstrapping the autoregressive distributed lag test for cointegration. Applied Economics, 50(13), 1509–1521. DOI: 10.1080/00036846.2017.1366643
  43. Narayan, P. K. (2004). Reformulating critical values for the bounds F-statistics approach to cointegration: An application to the tourism demand model for Fiji (Discussion Paper No. 2). Monash University.
  44. Naseri, K., & Sharofiddin, A. (2020). Exploring the challenges of the historical development of Islamic banking system in Afghanistan using document analysis. Journal of Islamic Finance, 9(2), 13–25.
  45. National Statistics and Information Authority (NSIA). (2023). Statistical Yearbook 2022-23 (No. 44).
  46. National Statistics and Information Authority (NSIA). (2025). Statistical Yearbook 2024-25 (No. 46).
  47. Patrick, H. T. (1966). Financial development and economic growth in underdeveloped countries. Economic Development and Cultural Change, 14(2), 174–189.
  48. Pesaran, M. H., Shin, Y., & Smith, R. J. (2001). Bounds testing approaches to the analysis of level relationships. Journal of Applied Econometrics, 16(3), 289–326. DOI: 10.1002/jae.616
  49. Romer, P. M. (1986). Increasing returns and long-run growth. Journal of Political Economy, 94(5), 1002–1037.
  50. Salim, M. S., & Qoyum, A. (2021). Factors delaying the establishment of the Islamic banking system in Afghanistan. International Journal of Advanced Academic Studies, 3(1), 412–418. DOI: 10.33545/27068919.2021.v3.i1f.515
  51. Sam, C. Y., McNown, R., & Goh, S. K. (2019). An augmented autoregressive distributed lag bounds test for cointegration. Economic Modelling, 80, 130–141. DOI: 10.1016/j.econmod.2018.11.001
  52. Schumpeter, J. A. (1934). The theory of economic development. Harvard University Press. (Original work published 1911)
  53. Shaw, E. S. (1973). Financial deepening in economic development. Oxford University Press.
  54. Solow, R. M. (1956). A contribution to the theory of economic growth. The Quarterly Journal of Economics, 70(1), 65–94. https://www.jstor.org/stable/1884513
  55. Stanikzai, A. (2023). Impacts of the Afghan frozen assets on the trade and banking of Afghanistan. EPH – International Journal of Humanities and Social Science, 8(2). DOI: 10.53555/eijhss.v8i2.127
  56. Tabash, M. I., & Dhankar, R. S. (2014). The flow of Islamic finance and economic growth: An empirical evidence of Middle East. Journal of Finance and Accounting, 2(1), 11–19. DOI: 10.11648/j.jfa.20140201.12
  57. Trianto, B., & Masrizal. (2021). Sukûk and Islamic banking financing: Their impacts on the real sector. Journal of Islamic Monetary Economics and Finance, 7(4), 671–686.
  58. Tunay, K. B. (2016). İslami bankacılık ile ekonomik büyüme arasında nedensellik ilişkileri. Yönetim ve Ekonomi: Celal Bayar Üniversitesi İktisadi ve İdari Bilimler Fakültesi Dergisi, 23(2), 485–502.
  59. Tutgun, S. & Ünlü, A. (2022). Katılım ve mevduat bankalarının ekonomik büyüme üzerindeki etkisi: Türkiye üzerine bir inceleme. In M. F. Canbaz, Y. Kutval & M. F. Buğan (Eds.), İslam iktisadı ve finansı: Teorik ve ampirik çalışmalar (ss. 263–288). Orion Akademi.
  60. Türkiye Katılım Bankaları Birliği. (2009). Finansal yenilik ve açılımları ile katılım bankacılığı (Yayın No: 1; A. Yabanlı, Ed.).
  61. United Nations Development Programme (UNDP). (2024). Afghanistan socio-economic review 2023-2024. https://www.undp.org/sites/g/files/zskgke326/files/2025-04/undp-afg_so_review-2025-screen.pdf
  62. Wahab, M., Mufti, O., Shamsuddin, M., & Arif-ul-Haq. (2016). The study of co-integration and causal link between Islamic bank financing and economic growth. Abasyn Journal of Social Sciences, Special Issue, 133–143.
  63. World Bank. (2024). Afghanistan development update.
  64. World Bank. (n.d.-a). GDP (constant 2015 US$) - Afghanistan. World Development Indicators. (Erişim: 15.01.2026), https://data.worldbank.org/indicator/NY.GDP.MKTP.KD?locations=AF
  65. World Bank. (n.d.-b). GDP growth (annual %): Afghanistan. World Development Indicators. (Erişim: 05.01.2026), https://data.worldbank.org/indicator/NY.GDP.MKTP.KD.ZG?locations=AF
  66. World Bank. (n.d.-c). Inflation, consumer prices (annual %): Afghanistan. World Development Indicators. (Erişim: 03.01.2026), https://data.worldbank.org/indicator/FP.CPI.TOTL.ZG?locations=AF
  67. World Bank. (n.d.-d). Consumer price index (2010 = 100) - Afghanistan [Data set]. World Development Indicators. (Erişim: 12.01.2026), https://data.worldbank.org/indicator/FP.CPI.TOTL?locations=AF
  68. World Bank. (n.d.-e). Employment in agriculture (% of total employment) (modeled ILO estimate) – Afghanistan. World Development Indicators. (Erişim: 04.01.2026), https://data.worldbank.org/indicator/SL.AGR.EMPL.ZS?locations=AF
  69. Yusufi, A. S. (2022). Afganistan’da para ve bankacılık [Farsça]. Marikh Publishing.