Dergiler / Karadeniz Araştırmaları / 2026 / Cilt: 22 Sayı: 86

MUSTAFA HAŞİM PAŞA'NIN HÜDAVENDİGAR VİLAYETİ ADLİYE MÜFETTİŞLİĞİ (1886)

Berke Şanlı(Bilecik Şeyh Edebali Üniversitesi)0009-0003-0660-6759
Ali Okumuş(BİLECİK ŞEYH EDEBALİ ÜNİVERSİTESİ)0000-0002-4615-4932
Sayfa
728–748
Yayın Tarihi
2025-06-28
🏛️Bu makalenin bibliyografik verileri ve tam metin bağlantısı DergiPark üzerinden sağlanmıştır.
DergiPark Kaydı ↗
✨

Yapay Zeka Hızlı Bakış & Çıkarımlar

AI Insight
⚡ TL;DR(1 Cümlede Hızlı Çıkarım)

Bu araştırmada, Mustafa Haşim Paşa’nın günlüğünde anlattıkları arşiv belgeleri ve devrin gazeteleri ışığında incelenecek böylece Paşa’nın adeta kişisel bir anlatısı olan metni resmî belgelerle karşılaştırılacak ve yazmadığı detaylar da ortaya konulmuş olacaktır.

📌 3 Maddede Bu Makale

🎯
Amaç & Hipotez:Abdülhamid’in son Maarif Nazırı Mustafa Haşim Paşa’nın (1852-1920),1886 yılında Hüdavendigâr vilayetinde adliye müfettişi olarak bulunduğu beş buçuk aylık bir dönemi konu alan bu araştırma, doğrudan Paşa’nın kaleme aldığı ve adını “seyahatname” olarak koyduğu kısa bir günlüğe dayanmaktadır.
📊
Temel Bulgular & Veri:Maarif nazırı olmadan yaklaşık yirmi yıl önce yazdığı bu defter, kendi talebiyle Hüdavendigâr vilayeti adliye müfettişliğine atandığı Ocak 1886 tarihinden başlamakta ve memuriyetin ilga edildiği Mayıs 1886 tarihine kadar geçen süreyi kapsamaktadır.
💡
Sonuç & Katkı:Bu araştırmada, Mustafa Haşim Paşa’nın günlüğünde anlattıkları arşiv belgeleri ve devrin gazeteleri ışığında incelenecek böylece Paşa’nın adeta kişisel bir anlatısı olan metni resmî belgelerle karşılaştırılacak ve yazmadığı detaylar da ortaya konulmuş olacaktır.
🔬Tür:Araştırma Makalesi
📍Kapsam:Genişletilmiş Akademik Örneklem
⚙️Değişkenler:Mustafa Haşim Paşa · Bursa · Hüdavendigâr

Özet

II. Abdülhamid’in son Maarif Nazırı Mustafa Haşim Paşa’nın (1852-1920),1886 yılında Hüdavendigâr vilayetinde adliye müfettişi olarak bulunduğu beş buçuk aylık bir dönemi konu alan bu araştırma, doğrudan Paşa’nın kaleme aldığı ve adını “seyahatname” olarak koyduğu kısa bir günlüğe dayanmaktadır. Maarif nazırı olmadan yaklaşık yirmi yıl önce yazdığı bu defter, kendi talebiyle Hüdavendigâr vilayeti adliye müfettişliğine atandığı Ocak 1886 tarihinden başlamakta ve memuriyetin ilga edildiği Mayıs 1886 tarihine kadar geçen süreyi kapsamaktadır. Mustafa Haşim Paşa, Hüdavendigâr vilayetine gelip görevine başladıktan kısa bir süre Çanakkale’ye gitmek üzere İstanbul’a döndü ancak hava muhalefeti nedeniyle bu seyahatini ertelemek durumunda kaldı. Bu sırada Adliye Nazırı Abdurrahman Paşa ile görüşen Haşim Paşa, Ankara vilayetinden gelen şikâyetlerden dolayı orayı teftiş etmekle görevlendirildiğini öğrendi. Hazırlıklarını tamamlayan Haşim Paşa önce Hüdavendigâr vilayetine geldi ve oradan yolu üzerinde bulunan şehir ve kasabaları teftiş ederek Ankara’ya vardı. Buradaki işini tamamlayıp Bursa’ya döndükten kısa bir süre sonra da memuriyet görevi olan adliye müfettişliğinin ilga edildiğini öğrenip aynı gün İstanbul’a gitti. Adliye müfettişi olduğu bu dönemi bütünüyle kapsayan seyahat defterinde Haşim Paşa, gördüğü ve gezdiği yerleri kaydederken aynı zamanda görüştüğü kişiler hakkında bilgi vermekte ve ziyaret ettiği şehirlerle ilgili kısa da olsa gözlemlerini aktarmaktadır. Bu araştırmada, Mustafa Haşim Paşa’nın günlüğünde anlattıkları arşiv belgeleri ve devrin gazeteleri ışığında incelenecek böylece Paşa’nın adeta kişisel bir anlatısı olan metni resmî belgelerle karşılaştırılacak ve yazmadığı detaylar da ortaya konulmuş olacaktır.

🔖

Bu Makaleye Atıf Yap

Şanlı, B., Okumuş, A. (2025). MUSTAFA HAŞİM PAŞA'NIN HÜDAVENDİGAR VİLAYETİ ADLİYE MÜFETTİŞLİĞİ (1886). Karadeniz Araştırmaları, Cilt: 22 Sayı: 86, 728–748. https://doi.org/10.56694/karadearas.1603847

📄 Tam Metin PDF Okuyucu

📄

PDF görüntüleyici hazırlanıyor...

Kaynakça (23)

  1. ACIDUMAN, A., vd. (2021). “Cancer in Ottoman Surgical Books – Part I:Classical Period (1450–1730)” Erciyes Medical Journal, XXXXIII/4: 513-518.
  2. AKYÜZ, Y. (1981). “Maarif Nazırı Haşim Paşa ile İlgili Orijinal Bir Belge ve Bazı Eğitimsel Görüşler, Sorunlar” Belleten, XXXXV/179: 205-214.
  3. CLEVELAND, W. L (1971). The Making of an Arab Nationalist: Ottomanism and Arabism in the life and thought of Sati' al-Husri. Princeton: Princeton University Press.
  4. ÇANKAYA, A. (1968). Yeni Mülkiye Tarihi ve Mülkiyeliler. III. Cilt, Ankara: Mars Matbaası.
  5. ÇİL, F. (2004). Satı Bey'in Hayatı, Eserleri ve Türk Eğitimine Katkıları. İstanbul: Marmara Üniversitesi Türkiyat Araştırmaları Enstitüsü. (Yayımlanmamış Yüksek Lisans Tezi)
  6. DEMİREL, F. (2003), Adliye Nezareti’nin Kuruluşu ve Faaliyetleri (1876-1914), İstanbul İstanbul Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü. (Yayımlanmamış Doktora Tezi).
  7. HAŞİM, (1295). İzahu'l-Kavaid. İstanbul: Matbaa-i Amire.
  8. HAŞİM, (1299). Tuhfetü'l-Müluk ve Zeyli, Nuhbetü'l-Müluk. İstanbul: Mahmud Bey Matbaası.
  9. HAŞİM, (1303). Mustalahat. İstanbul: Mahmud Bey Matbaası.
  10. HAŞİM, (1328). Tezkir-i İnkılab. İstanbul: Ranin Matbaası.
  11. Hüdavendigâr Salnamesi, (1303). Bursa: Matbaa-yı Vilayet.
  12. IŞIN, E. (1994). “Haşim Efendi Tekkesi”, Dünden Bugüne İstanbul Ansiklopedisi. Cilt: 4, İstanbul: Kültür Bakanlığı ve Tarih Vakfı Yayınları.
  13. İPŞİRLİ, M. (1989), “Ahmed Muhtar Beyefendi, Molla Bey (1807-1882)” TDV İslâm Ansiklopedisi, 2. Cilt, İstanbul:
  14. Türkiye Diyanet Vakfı Yayınları.
  15. KARACA, A. (1993), Anadolu Islahatı ve Ahmet Şakir Paşa, İstanbul: Eren Yayıncılık.
  16. KIRMIZI, A. (2012). “1880’de Diyarbekir Vilayetine Gelen İlk Adliye Müfettişinin Sergüzeşti”, e-Şarkiyat İlmi Araştırmalar Dergisi, 7: 73-90.
  17. KUNERALP, S. (2003). Son Dönem Osmanlı Erkân ve Ricali (1839-1922) Prodopografik Rehber. İstanbul: İSİS.
  18. MANAV, H. (2013). Bedîi Nuri Bey'in Hayatı, Görüşleri ve Şahsiyeti: 1872-1913. İstanbul: Marmara Üniversitesi Türkiyat Araştırmaları Enstitüsü. (Yayımlanmamış Yüksek Lisans Tezi)
  19. PAKALIN, M. Z. (2008). Sicil-i Osmani Zeyli. IX. Cilt, Ankara: Türk Tarih Kurumu Yayınları.
  20. Süreli Yayınlar
  21. Saadet Gazetesi, 09 Şubat 1886
  22. Tarik Gazetesi, 03 Şubat 1886; 05 Mart 1886; 11 Ocak 1886
  23. Tercüman-ı Hakikat Gazetesi, 04 Şubat 1886; 12 Ocak 1886; 13 Şubat 1886; 20 Ocak 1886