Dergiler / Karadeniz Araştırmaları / 2026 / Cilt: 23 Sayı: 90

UNESCO’NUN ATATÜRK YILI İLANI (1981): MUSTAFA KEMAL ATATÜRK’ÜN ABD’DE ANILMASI

UNESCO'S DECLARATION OF THE YEAR OF ATATÜRK (1981): COMMEMORATION OF MUSTAFA KEMAL ATATÜRK IN THE UNITED STATES

Murat Turan(ARDAHAN ÜNİVERSİTESİ, ARDAHAN İNSANİ BİLİMLER VE EDEBİYAT FAKÜLTESİ, TARİH BÖLÜMÜ)0000-0002-8908-5199
Aysel Fedai(MARDİN ARTUKLU ÜNİVERSİTESİ, EDEBİYAT FAKÜLTESİ)0000-0002-7995-4194
Sayfa
645–670
Yayın Tarihi
2026-06-29
🏛️Bu makalenin bibliyografik verileri ve tam metin bağlantısı DergiPark üzerinden sağlanmıştır.
DergiPark Kaydı ↗
✨

Yapay Zeka Hızlı Bakış & Çıkarımlar

AI Insight
⚡ TL;DR(1 Cümlede Hızlı Çıkarım)

Çalışmada, Mustafa Kemal Atatürk’ün ve Türkiye Cumhuriyeti Devleti'nin uluslararası nitelikteki yüksek imgesel özellikleri, ABD’ye yansıması örneği üzerinden incelenmiştir.

📌 3 Maddede Bu Makale

🎯
Amaç & Hipotez:UNESCO (Birleşmiş Milletler Eğitim, Bilim ve Kültür Kurumu), 24 Ekim¬-28 Kasım 1978 tarihlerinde düzenlediği konferansta aldığı karar gereğince, Mustafa Kemal Atatürk'ün yüzüncü doğum yılına karşılık gelen 1981 yılının, Atatürk Yılı olarak kutlanmasını ilan etmiştir.
📊
Temel Bulgular & Veri:Atatürk'ün dünya barışını ve insanlık ideallerini savunan evrensel düşünceleri bu kararda etkili olmuştur.
💡
Sonuç & Katkı:Çalışmada, Mustafa Kemal Atatürk’ün ve Türkiye Cumhuriyeti Devleti'nin uluslararası nitelikteki yüksek imgesel özellikleri, ABD’ye yansıması örneği üzerinden incelenmiştir.
🔬Tür:Deneysel Tarla Denemesi
📍Kapsam:Genişletilmiş Akademik Örneklem
⚙️Değişkenler:Türkiye Cumhuriyeti Devleti · Mustafa Kemal Atatürk · Atatürk Yılı Anmaları

Özet

UNESCO (Birleşmiş Milletler Eğitim, Bilim ve Kültür Kurumu), 24 Ekim¬-28 Kasım 1978 tarihlerinde düzenlediği konferansta aldığı karar gereğince, Mustafa Kemal Atatürk'ün yüzüncü doğum yılına karşılık gelen 1981 yılının, Atatürk Yılı olarak kutlanmasını ilan etmiştir. Atatürk'ün dünya barışını ve insanlık ideallerini savunan evrensel düşünceleri bu kararda etkili olmuştur. Türkiye yönetimi ise 23 Eylül 1980 tarihli “Atatürk'ün Doğumunun 100. Yılının Kutlanması Hakkındaki Kanunu” kabul ederek, 1981 yılını Atatürk Yılı olarak ilan etmiş ve büyükelçiliklere talimatlar vererek bu konuda kutlama ve etkinlik yapmalarını istemiştir. Atatürk Yılı’nın kutlandığı ülkelerden biri de ABD’dir. Türk Dışişleri Bakanlığı, Washington Büyükelçiliği, ABD’nin Ankara Büyükelçiliği ve Türk-Amerikan Derneği'nin ortak çalışmaları neticesinde çeşitli kutlamalar düzenlenmiştir. Bu konuda komisyonlar kurularak, ABD’de yer alan üniversitelerde, müzelerde ve kültür kurumlarında Atatürk’le ilgili programlar, paneller, konferanslar ve uluslararası sempozyumlar düzenlenmiş ve sergiler açılmıştır. ABD’de düzenlenen bu etkinliklere Türkiye ve ABD’den çok sayıda bilim insanı, aydın, siyasetçi ve büyükelçi katılmıştır. Bu çalışmada, Dışişleri Bakanlığı Türk Diplomatik Arşivi’nde yer alan resmî yazışma belgeleri incelenmiş ve ABD’de düzenlenen Atatürk Yılı kutlamaları hakkındaki özgün belgeler kullanılmıştır. Çalışmada, Mustafa Kemal Atatürk’ün ve Türkiye Cumhuriyeti Devleti'nin uluslararası nitelikteki yüksek imgesel özellikleri, ABD’ye yansıması örneği üzerinden incelenmiştir.

Abstract

In accordance with the decision taken at the conference held between October 24 and November 28, 1978, UNESCO (United Nations Educational, Scientific and Cultural Organization) declared 1981 the Atatürk Year, corresponding to the 100th anniversary of Mustafa Kemal Atatürk's birth. Atatürk's universal ideas, which advocated for world peace and human ideals, played a significant role in this decision. In response, the Turkish government promulgated the "Law on the Celebration of the 100th Anniversary of Atatürk's Birth" on September 23, 1980, designating 1981 as Atatürk Year and instructing embassies to organize celebrations and events to commemorate this milestone. The United States was among the nations that observed Atatürk Year. A variety of celebrations were meticulously organized as a result of the collaborative efforts of the Turkish Ministry of Foreign Affairs, the Embassy in Washington, the U.S. Embassy in Ankara, and the Turkish-American Association. To that end, commissions were established, and a variety of programs, panels, conferences, and international symposiums related to Atatürk were organized. Exhibitions were also opened at universities, museums, and cultural institutions in the United States. These events, which took place in the United States, saw the participation of numerous scientists, intellectuals, politicians, and ambassadors from Turkey and the United States. This study utilizes original documents from the Turkish Diplomatic Archive of the Ministry of Foreign Affairs, as well as original documents concerning the Atatürk Year celebrations held in the United States, to examine official correspondence documents. The present study examines the high image-building qualities of Mustafa Kemal Atatürk and the Republic of Turkey on an international level, using the example of their reflection in the United States.

🔖

Bu Makaleye Atıf Yap

Turan, M., Fedai, A. (2026). UNESCO’NUN ATATÜRK YILI İLANI (1981): MUSTAFA KEMAL ATATÜRK’ÜN ABD’DE ANILMASI. Karadeniz Araştırmaları, Cilt: 23 Sayı: 90, 645–670. https://doi.org/10.56694/karadearas.1846710

📄 Tam Metin PDF Okuyucu

📄

PDF görüntüleyici hazırlanıyor...

Kaynakça (32)

  1. AKBULUT, M. (2000). “Türk-Amerikan İlişkileri 1923-1938 ve Sonrası, Sorunlar ve
  2. Beklentiler”. Atatürk 4. Uluslararası Kongresi (25-29 Ekim 1999, Türkistan-Kazakistan), Ankara: Atatürk Araştırma Merkezi. 959-964.
  3. ARAR, İ. (1981). “Atatürk’ün Amerikan Milletine Seslenişi”. Belleten. 178: 111-112.
  4. ARMAOĞLU, F. (1998). “Atatürk ve Amerikan Birleşik Devletleri”. Uluslararası Atatürk
  5. Sempozyumu III, 3-6 Ekim 1995. Ankara: Atatürk Araştırma Merkezi. 55-89.
  6. Belleten. (Ocak 1981). Cilt: 45, Sayı: 177. “Atatürk Özel Sayısı”.
  7. CANLI, A. (2024). “Atatürk’ün Doğumunun 100. Yılı Kutlamaları, 1981 Yılı İçerisinde
  8. Türkiye’de Yapılan Kutlamalar”. 10. Uluslararası Atatürk Kongresi. Ankara: Atatürk Araştırma Merkezi. 149-151.
  9. DANFORTH, S. C. - TACHAU, F. (1982). “Atatürk’ün Yüzüncü Yıl Dönümü Anısına
  10. Düzenlenen Bilimsel Toplantılar”. Orta Doğu Araştırmaları Derneği Bülteni. ABD: Kuzey Amerika Orta Doğu Araştırmaları Derneği. 2: 1-13.
  11. Dünya Basınında Atatürk, Kasım 1938. (2003). (ed. Nuri M. Çolakoğlu)
  12. İstanbul: Doğan Kitap.
  13. FREY, F. W. (1965). The Turkish Political Elite. Cambridge: The M.I.T. Pres.
  14. FREY, F. W. (2024). Türk Siyasal Eliti. (çev. Fatih Santur). İstanbul: Selenge Yayınları.
  15. KAVUNCU, S. (2010). “1980’lerde Türkiye-ABD İlişkilerinde Bir Sorun:
  16. Ermeni Taslak Kararları”. Ermeni Çalışmaları İncelemesi. 21: 97-126.
  17. KAYA, A. (2025). “Türkiye-Amerika Birleşik Devletleri İlişkileri”. İki Savaş Arası Dönemde
  18. Türk Dış Politikası. (ed. Mustafa Arıkan, Nurettin Çakıcı). İstanbul: Fenomen Ya-yınları. 171-175.
  19. KİNROSS, L. (1966). Atatürk: Bir Milletin Yeniden Doğuşu. (çev. Ayhan Tezel).
  20. İstanbul: Sander Kitabevi.
  21. İNAN, A. (1980). “Mustafa Kemal Atatürk’ün Doğumunun 100. Yıldönümü, 19 Mayıs 1981,
  22. Türk Tarih Kurumu’nun Kuruluşunun 50. Yıldönümü, 15 Nisan 1981”. Belleten. 176: 637.
  23. ÖZOĞLU, H. (2006). “Mustafa Kemal Atatürk’ün Amerika’ya Mektubu”.
  24. Toplumsal Tarih. 150: 59-61.
  25. POTSKHVERİYA, B. (1983). “Mustafa Kemal Atatürk'ün 100. Doğum Yıldönümü Dolayısıyla
  26. 1981 Yılında SSC Birliği’nde Yapılan Bilimsel Faaliyetler”. Belleten. 185: 281-294.
  27. Records of the General Conference, Twentieth Session, Paris, 24 October to 28 November
  28. 1978, Volume I, Resolutions. (1978). United Nations Educational,
  29. Scientific and Cultural Organization.
  30. ŞİMŞİR, B. N. (2015). Şehit Diplomatlarımız, Cilt:1-2. İstanbul: Bilgi Yayınları.
  31. To Set Them Free: The Early Years of Mustafa Kemal Atatürk. (1981).
  32. (Hzl. Barbara K. Walker, Filiz Erol, Mine Erol). ABD: Tompson & Rutter Inc.