Yapay Zeka Hızlı Bakış & Çıkarımlar
AI InsightAraştırma kapsamında Altın Ordu ve Kırım yarlıg ve bitiglerinde söylemin ideoloji düzleminde şekillenişi, yetkenin sözcelemede konumlandırılışı dillik ögelerin kullanımının yanı sıra söyleme yansıyan van Dijk’ın ideolojik çözümleme sınıfları ve Toulmin ile Ducrot’nun gerekçelendirme kategorileri kullanılarak ele alınmıştır.
📌 3 Maddede Bu Makale
Özet
Dil incelemelerinin yirminci yüzyıl ortalarından itibaren sözcük ve sözcük gruplarıyla tümcelerin ötesinde anlam birlikleri ve iletişim öge ve değerleri hüviyetinde göstergeler olarak kullanılığına yönelik betimlemeler, söylem çalışmalarına kapı aralamıştır. Dil dışı dünya gerçekliğinin haricinde, algı odaklı, söz üreticisi ve alıcının müktesebatıyla biçimlenen bir olgu olarak çözümlenen söylem, yetke odağında açık ve örtük ideolojileri taşır mahiyettedir. Bu araştırma alanında birincil beklendik söz üreticisinin veya ürününün anlattıklarını belirlemek değil sözcenin içeriği nasıl ortaya koyduğunu tespi ve tahlil etmektir. Bu doğrultuda müstakil bir yöntemden bahsedilemese de disiplinler arası çalışma sahası sunan söylem araştırmalarının iletişim odağında etki söz değeri veya üreticinin algısı ile algılatmak istediklerinin sistematiğinin neler olduğu sorgulanmaktadır. Metinler birer ürün olarak çalışmanın dillik boyutta görünen yüzü iken dil ötesinin de dâhil olduğu iletişim görünümleri toplumsal bir süreç olarak söylem araştırmalarında yer bulmaktadır. Alan yazınında siyasal söylemin iletişimde söz üretiminin olağan bir ögesi olduğu iddiası, dikkat çeken görüşlerden biridir. Toplumun bir ferdi olarak söz üreticisinin dünya bilgisi dâhilinde üretim gerçekleştirdiği fikri üzerine kurulu olan bu yargı, siyasal söylemde sözün eyleme dönüşme potansiyeli düşünüldüğünde makul görülebilir niteliktedir. Bu söylem modelinin çözümlenmesi, üreticinin kavramlaştırma stratejisi ve gerekçelendirmeye yönelik tercihlerinin, algılatmak istediğinin ve beklendiklerinin sunumu adına zengin veri seti sunmaktadır. Ancak söylem araştırmalarının ortak noktası olabilecek bir husus daha vardır ki siyasal söyleme yönelik çözümlerde üretici ve alıcının kimlikleri baskın rol oynamaktadır. Bu hâliyle işbu çalışmanın kapsamındaki yarlıg ve bitiglerde söz üreticisi noktasında kimlik, iktidar ve onu sağlayan yetke bağlamında ideolojik düzlem ve öteki tasavvuru dikkate alınmıştır. Siyasal söylem hüviyetinde tasarlanmış metinlerin ana kodları olarak bunlar öne çıkarılmıştır. Bu çalışma, Altın Ordu ve Kırım hanlarının yarlıg ve bitigleriyle sınırlandırılmıştır. Çalışma dokümanı, Özyetgin’in Türk Dil Kurumu yayınlarından çıkan “Altın Ordu, Kırım ve Kazan Sahasına Ait Yarlık ve Bitiklerin Dil ve Üslûp İncelemesi” başlıklı kitabından temin edilmiştir. Araştırma kapsamında Altın Ordu ve Kırım yarlıg ve bitiglerinde söylemin ideoloji düzleminde şekillenişi, yetkenin sözcelemede konumlandırılışı dillik ögelerin kullanımının yanı sıra söyleme yansıyan van Dijk’ın ideolojik çözümleme sınıfları ve Toulmin ile Ducrot’nun gerekçelendirme kategorileri kullanılarak ele alınmıştır.
Abstract
Since the mid-twentieth century, descriptions of linguistic studies concerning the use of semantic units and communicative elements and values as indicators beyond words, word groups, and sentences have paved the way for discourse studies. Discourse, analyzed as a phenomenon shaped by perception, the producer and receiver of speech, and their repertoire, apart from extra-linguistic world reality, carries overt and covert ideologies centered on authority. The primary expectation in this research field is not to determine what the speech producer or product narrates, but to identify and analyze how the utterance presents its content. In this regard, although a standalone method cannot be mentioned, discourse research, which offers an interdisciplinary field of study, questions what constitutes the systematic nature of the communicative impact, speech value, or what the producer perceives and wishes to make perceived. While texts, as products, represent the visible face of the study at the linguistic level, communicative manifestations that include the extra-linguistic dimension find their place in discourse research as a social process. In the literature, the claim that political discourse is a natural element of speech production in communication is one of the notable views. This judgment, based on the idea that the speech producer, as a member of society, produces within the scope of their world knowledge, appears reasonable when considering the potential of speech to transform into action in political discourse. The analysis of this discourse model provides a rich dataset for the presentation of the producer's conceptualization strategy and justification preferences, what they wish to make perceived, and their expectations. However, there is another aspect that could be a common point of discourse research: in analyses of political discourse, the identities of the producer and receiver play a dominant role. In this respect, in the yarlighs and bitigs within the scope of this study, identity at the point of speech producer, the ideological plane in the context of power and the authority that ensures it, and the conception of the other have been taken into consideration. These have been highlighted as the main codes of texts designed as political discourse. This study is limited to the yarlighs and bitigs of the Golden Horde and Crimean khans. The study document has been obtained from Özyetgin's book titled "Language and Style Analysis of Yarliqs and Bitiks Belonging to the Golden Horde, Crimea and Kazan Realm," published by the Turkish Language Association. Within the scope of the research, the formation of discourse on the ideological plane in the Golden Horde and Crimean yarlighs and bitigs, and the positioning of authority in utterances have been addressed using linguistic elements as well as van Dijk's ideological analysis categories and Toulmin and Ducrot's justification categories reflected in the discourse.