Dergiler / Atatürk Araştırma Merkezi Dergisi / 2026 / Sayı: 113

ERKEN CUMHURİYET DÖNEMİNDE MİLLİLEŞME VE MODERNLEŞME SÖYLEMİ: MUHİT DERGİSİ ÜZERİNE BİR İNCELEME (1928-1933)

DISCOURSE OF NATIONALIZATION AND MODERNIZATION IN THE EARLY REPUBLICAN PERIOD: A STUDY ON THE JOURNAL MUHİT (1928–1933)

Seren Çelebi(ÇANKIRI KARATEKİN ÜNİVERSİTESİ)
Sayfa
65–98
Yayın Tarihi
2026-05-31
🏛️Bu makalenin bibliyografik verileri ve tam metin bağlantısı DergiPark üzerinden sağlanmıştır.
DergiPark Kaydı ↗
✨

Yapay Zeka Hızlı Bakış & Çıkarımlar

AI Insight
⚡ TL;DR(1 Cümlede Hızlı Çıkarım)

Bu çalışma ayrıca derginin devletin yenilik hareketlerini halkla paylaşma biçimini ve bu yeniliklerin desteklenmesindeki rolünü ortaya koymayı amaçlamaktadır.

📌 3 Maddede Bu Makale

🎯
Amaç & Hipotez:Erken Cumhuriyet döneminin önemli süreli yayınlarından biri olan Muhit dergisi, Cumhuriyet’in ilk yıllarında uygulamaya konulan millileşme politikalarının popüler basın vasıtasıyla topluma aktarılmasında etkili bir mecra olarak öne çıkmaktadır. 1928-1933 yılları arasında yayımlanan “Resimli Aylık Aile Mecmuası” başlığıyla yayın hayatına başlayan dergi, yayın hayatının ilerleyen safhalarında milli dil, milli tarih, milli eğitim, edebiyat, kültür, askerlik, teknoloji ve havacılık gibi alanlarda yayımladığı içeriklerle belirgin bir fikir dergisi niteliğini kazanmıştır.
📊
Temel Bulgular & Veri:Özellikle milli dil ve tarih konularında kaleme alınan yazılarda, Harf Devrimi ve dil politikaları tarihsel bir süreklilik çerçevesinde değerlendirilmiş ve milli kimliğin yeniden inşası hedeflenmiştir.
💡
Sonuç & Katkı:Bu çalışma ayrıca derginin devletin yenilik hareketlerini halkla paylaşma biçimini ve bu yeniliklerin desteklenmesindeki rolünü ortaya koymayı amaçlamaktadır.
🔬Tür:Araştırma Makalesi
📍Kapsam:Genişletilmiş Akademik Örneklem
⚙️Değişkenler:Milli Kimlik · Muhit Dergisi · Popüler Basın

Özet

Erken Cumhuriyet döneminin önemli süreli yayınlarından biri olan Muhit dergisi, Cumhuriyet’in ilk yıllarında uygulamaya konulan millileşme politikalarının popüler basın vasıtasıyla topluma aktarılmasında etkili bir mecra olarak öne çıkmaktadır. 1928-1933 yılları arasında yayımlanan “Resimli Aylık Aile Mecmuası” başlığıyla yayın hayatına başlayan dergi, yayın hayatının ilerleyen safhalarında milli dil, milli tarih, milli eğitim, edebiyat, kültür, askerlik, teknoloji ve havacılık gibi alanlarda yayımladığı içeriklerle belirgin bir fikir dergisi niteliğini kazanmıştır. Dergide yer alan yazılar, erken Cumhuriyet’in ulus-devlet inşa sürecinde öne çıkan fikirlerle biçimlenmiş ve Cumhuriyet yeniliklerini destekleyen bir tavır takınmıştır. Özellikle milli dil ve tarih konularında kaleme alınan yazılarda, Harf Devrimi ve dil politikaları tarihsel bir süreklilik çerçevesinde değerlendirilmiş ve milli kimliğin yeniden inşası hedeflenmiştir. Eğitim, edebiyat, tiyatro ve şiir aracılığıyla işlenen askerlik, kahramanlık ve fedakârlık konuları, milli duyguları güçlendirmek ve toplumsal birlik duygusunu pekiştirmek için motivasyon kaynağı olarak kullanılmıştır. Bunun yanı sıra havacılık, teknoloji ve kadın pilotlara dair yazılar ise modernleşme sürecinin her kesimdeki etkisine vurgu yapmakta, kadınların toplumsal hayattaki görünürlüğüne ve dönüşüm sürecindeki rollerine dikkat çekmektedir. Bu çalışmada, Muhit dergisinin 1928-1933 yılları arasında yayımlanan sayıları nitel araştırma yöntemi çerçevesinde incelenmiş, derginin ilgili dönemine ait sayıları birincil kaynak olarak kullanılmış ve analiz edilmiştir. İncelemeler sonucunda elde edilen veriler, tematik içerik analizi yoluyla değerlendirilmiş, derginin milli söylemleri çerçevesinde dönemin fikir dünyası ve kültürel yönelimleri ortaya konulmuştur. Çalışmanın amacı, Muhit dergisinin erken Cumhuriyet Döneminde gerçekleştirilen millileşme çabalarını nasıl yansıttığını ve derginin bu çabalarla ilgili yazılarını değerlendirmektir. Özellikle dergide kaleme alınan milli dil, milli tarih bilinci ve milli ekonomi gibi konular bağlamında derginin dönemin toplumsal ve kültürel dönüşümündeki rolü incelenmektedir. Bu çalışma ayrıca derginin devletin yenilik hareketlerini halkla paylaşma biçimini ve bu yeniliklerin desteklenmesindeki rolünü ortaya koymayı amaçlamaktadır.

Abstract

Muhit magazine, one of the significant periodicals of the Early Republican era, stands out as an effective medium through which the nationalization policies implemented in the first years of the Republic were conveyed to society via the popular press. First published between 1928 and 1933 under the title Illustrated Monthly Family Magazine, the journal gradually acquired the characteristics of a prominent intellectual periodical by producing content on national language, national history, national education, literature, culture, millitary affairs, technology, and aviation in the later stages of its publication life. The articles published in Muhit were shaped by the ideas that came to the fore during the nation-state building process of the Early Republic and adopted a stance supportive of Republican reforms. In particular, writings on national language and history presented the Alphabet Reform and language policies within a framework of historical continuity, aiming at the reconstruction of national identity. Themes of millitary service, heroism, and sacrifice, addressed through education, literature, theatre, and poetry, were used as motivational tools to strengthen national sentiments and reinforce a sense of social unity. In addition, articles on aviation, technology, and female pilots emphasized the impact of modernization across all segments of society, drawing attention to women’s visibility in public life and their roles in the transformation process. In this study, the issues of Muhit magazine published between 1928 and 1933 were examined within the framework of qualitative research methods. The issues of the magazine from the relevant period were used as primary sources and analyzed. The data obtained as a result of the examinations were evaluated through thematic content analysis, revealing the intellectual world and cultural orientations of the period within the framework of the magazine’s national discourse. The aim of the study is to examine how Muhit magazine reflected the nationalization efforts undertaken during the early Republican period and to evaluate the magazine’s articles related to these efforts. In particular, the journal’s role in the social and cultural transformation of the period is examined in the context of topics such as the national language, national historical consciousness, and national economy, which were written about in the journal. This study also aims to reveal the journal’s role in sharing the state’s innovation movements with the public and in supporting these innovations.

🔖

Bu Makaleye Atıf Yap

Çelebi, S. (2026). ERKEN CUMHURİYET DÖNEMİNDE MİLLİLEŞME VE MODERNLEŞME SÖYLEMİ: MUHİT DERGİSİ ÜZERİNE BİR İNCELEME (1928-1933). Atatürk Araştırma Merkezi Dergisi, Sayı: 113, 65–98. https://doi.org/10.33419/aamd.1959265

📄 Tam Metin PDF Okuyucu

📄

PDF görüntüleyici hazırlanıyor...

Kaynakça (88)

  1. “Afet Hanımın Konferansı”, Muhit Dergisi, C 2, S 19, Mayıs 1930, s. 6-7.
  2. Ahmet Cevat, “Birinci Dil Kurultayından Sonra Dil İşleri”, Muhit Dergisi, C 5, S 49, Kasım 1932, s. 10.
  3. Ahmet Cevat, “Büyük Gazi ve Sanat”, Muhit Dergisi, C 1, S 2, s. 85.
  4. Ahmet Cevat, “Büyük Türk İnkılabında Bir Merhale Daha İleri”, Muhit Dergisi, C 2, S 19, Mayıs 1930, s. 1-2.
  5. Ahmet Cevat, “En Eski Türk Yazsısının Tarihi”, Muhit Dergisi, C 5, S 52, Şubat 1933, s. 6-7.
  6. Ahmet Cevat, “Halk Dili”, Muhit Dergisi, C 1, S 4, Şubat 1929, s. 241.
  7. Ahmet Cevat, “Hazırlanmakta Olan Türk Sözbilgisi (Gramer) Hakkında”, Muhit Dergisi, C 1, S 10, Ağustos 1929, s. 736, 798.
  8. Ahmet Cevat, “İsmet Paşa”, Muhit Dergisi, C 1, S 3, s. 164-165.
  9. Ahmet Cevat, “Lisan Meseleleri”, Muhit Dergisi, C 2, S 22, Ağustos 1930, s. 243. Ahmet Cevat, “Milli Dil Şuuru Hamlesi”, Muhit Dergisi, C 4, S 48, Ekim 1932, s. 3.
  10. Ahmet Cevat, “Nasyonalizm-Milletsevenlik Başka Yerlerde ve Bizde”, Muhit Dergisi, C 1, S 9, Temmuz 1929, s. 642-643.
  11. Ahmet Cevat, “Okuma Odaları Maarif Vekaletinin İki Mühim Teşebbüsü”, Muhit Dergisi, C 2, S 16, Şubat 1930, s. 1201.
  12. Ahmet Cevat, “Türkçülük, Muhit Dergisi”, Muhit Dergisi, C 1, S 11, Eylül 1929, s. 801.
  13. Akçuraoğlu Yusuf, “Türk Yılı Türkiye Cumhuriyeti”, Muhit Dergisi, C 1, S 5, Mart 1929, s. 329-330.
  14. Akdağ, Suat, vd., “Erken Cumhuriyet Döneminde Bir Aile Dergisi: Muhit Aile Mecmuası’nda Aile, Kadın ve Çocuk 1928-1933)” Eskişehir Osmangazi Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, C 26, S Özel Sayı, Aralık 2025, s. 2728-2758.
  15. “Ankara Ticaret Mektebinde Güzel Bir Müsamere”, Muhit Dergisi, C 5, S 52, Şubat 1933, s. 11.
  16. “Ayın Hatıraları”, Muhit Dergisi, C 2, S 15, Ocak 1930, s. 1184.
  17. “Ayın Hatıraları”, Muhit Dergisi, C 2, S 17, Mart 1930, s. 1345.
  18. “Ayın Hatırları”, Muhit Dergisi, C 2, S 18, Nisan 1930, s. 1409.
  19. “Ayın Hatırları”, Muhit Dergisi, C 2, S 21, Temmuz 1930, s. 176.
  20. “Balkanlar Birliği ve Gazi Hazretlerinin Balkan Murahhaslarına Nutukları”, Muhit Dergisi, C 4, S 38, Aralık 1931, s. 4.
  21. Betül KARCI, “Muhit Dergisi”, Atatürk Ansiklopedisi, https://ataturkansiklopedisi. gov.tr/detay/375/Muhit_Dergisi (22.11.2025).
  22. Brent, Sarry, “Tayarecilik Öğreniyorum”, Muhit Dergisi, C 1, S 7, Mayıs 1929, s. 524-525.
  23. Celal Sahir, “Asker Türküsü”, Muhit Dergisi, C 3, S 29, Mart 1931, s. 21. Celal Sahir, “Türk Askeri”, Muhit Dergisi, C 3, S 25, Kasım 1930, s. 32. “Cihan Hadiseleri”, Muhit Dergisi, C 3, S 30, Nisan 1931, s. 69.
  24. “Cihan Kadınlığının Faaliyetlerinden Belgrat Sulh Konferansı”, Muhit Dergisi, C 3, S 33, Temmuz 1931, s. 27.
  25. Derhem, Ertuğrul Gazi, “Muhit Dergisindeki Kadın Hikayeciler” Yeni Türk Edebiyatı Araştırmaları, C 16, S 31, 2024, s. 191-212.
  26. Doğaner, Yasemin, Muhit Dergisi’nin Türk Basınındaki Yeri, Türk Basın Tarihi III, Atatürk Araştırma Merkezi Yayınları, Ankara 2018.
  27. “Dünyanın En Büyük Deniz Tayaresi”, Muhit Dergisi, C 2, S 22, Ağustos 1930, s. 244-245-246-247.
  28. “Dünyanın En Büyük Hava Gemisinin Harici Örtüsü Kaplanıyor”, Muhit Dergisi, C 3, S 33, Temmuz 1931, s. 48.
  29. Efzaiş Suat, “Beynelmilel Kadınlar Kongresi”, Muhit Dergisi, C 1, S 10, Ağustos 1929, s. 799.
  30. Efzaiş Suat, “Türk Kadınlarının İçtimai Faaliyeti Kadın Birliği”, Muhit Dergisi, C 1, S 7, Mayıs 1929, s. 494-495.
  31. Emre, Ahmet Cevat, İki Neslin Tarihi, Hilmi Kitabevi, İstanbul 1960.
  32. Ertan, Temuçin F., “Ahmet Cevat Emre ve Kemalizm’de Öncü Bir Dergi: Muhit”, Kebikeç, Yıl 2, S 5, 1997, s. 17-34.
  33. Esat Demiray, “Anneme”, Muhit Dergisi, C 3, S 32, Haziran 1931, s. 50.
  34. Etem İzzet, “Aşk Güneşi”, Muhit Dergisi, C 2, S 16, Şubat 1930, s. 1260-1261.
  35. Fevziye Aptullah, “Mehmetçiğe”, Muhit Dergisi, C 3, S 27, Ocak 1931, s. 32.
  36. Fevziye Aptullah, “Mehmetçiğin Rüyası”, Muhit Dergisi, C 3, S 35, Eylül 1931, s. 2. “Gelibolu’ya Asker İhracı”, Muhit Dergisi, C 3, S 29, Mart 1931, s. 55.
  37. H. Yakup, “Türk Gençliği ve Mefkureleri”, Muhit Dergisi, C 4, S 44, Haziran 1932, s. 54-55.
  38. Hasan Halet, “İlim ve Fen Aleminde Nereye Doğru Gidiyoruz?”, Muhit Dergisi, C 3, S 27, Ocak 1931, s. 38.
  39. Hasan Halet, “Tayyarecilikte İnkılap Motorsuz Tayyareler”, Muhit Dergisi, C 2, S 16, Şubat 1930, s. 1244-1245-1246.
  40. “Hava Hikayeleri”, Muhit Dergisi, C 3, S 23, Haziran 1932, s. 58, 78.
  41. “Hayatta Tek Başına Muvaffak Olmuş Bir Kadın”, Muhit Dergisi, C 2, S 22, Ağustos 1930, s. 313.
  42. “Hususi Tayareler Devrine Giriyoruz”, Muhit Dergisi, C 1, S 10, Ağustos 1929, s. 774-775.
  43. İbrahim Necmi, “Maarif İşlerinde Tekamül Devri”, Muhit Dergisi, C 1, S 4, Şubat 1929, s. 247-248.
  44. “İçtimai Roman Yeniden Canlanacak Mı?”, Muhit Dergisi, C 2, S 23, Eylül 1930, s. 353.
  45. “İki Kadın Şairimiz”, Muhit Dergisi, C 2, S 22, Ağustos 1930, s. 300-301.
  46. Kaya, Mehtap, Atatürk Dönemi Magazin Dergiciliği ve Sosyo Kültürel Dönüşümdeki Yeri, Atatürk Araştırma Merkezi Yayınları, Ankara 2017.
  47. “Kaybettiğimiz Çok Kıymetli ve Halkçı Bir Türk Kadını Hamiyet Hulusi Hanım”, Muhit Dergisi, C 2, S 17, Mart 1930, s. 1293.
  48. Kemalettin Şükrü, “Oğuz Han”, Muhit Dergisi, C 2, S 20, Haziran 1930, s. 134-135-136-137.
  49. Kemalettin Şükrü, “Oğuz Han”, Muhit Dergisi, C 2, S 21, Temmuz 1930, s. 218-219-220-221.
  50. Kemalettin Şükrü, “Oğuz Han”, Muhit Dergisi, C 2, S 22, Ağustos 1930, s. 302-303-304-305.
  51. Kemalettin Şükrü, “Oğuz Han”, Muhit Dergisi, C 2, S 23, Eylül 1930, s. 382-383-384.
  52. Kemalettin Şükrü, “Oğuz Han”, Muhit Dergisi, C 2, S 24, Ekim 1930, s. 462-463-464.
  53. Kemalettin Şükrü, “Sipahi Ahmet”, Muhit Dergisi, C 2, S 13, Kasım 1929, s. 993-994-995-996.
  54. Kurusakız, Bahar, Atatürk Döneminde Değişen Kadın İmgesi: Muhit Dergisi Örneği, Ankara Üniversitesi Türk İnkılap Tarihi Enstitüsü Yayımlanmamış Yüksek Lisans Tezi, Ankara 2022.
  55. M. Reşit, “Kahramanlar”, Muhit Dergisi, C 3, S 25, Kasım 1930, s. 11.
  56. M. Şevki, “4 Numaralı Lağım Dehlizi”, Muhit Dergisi, C 3, S 29, Mart 1931, s. 54.
  57. M. Şevki, “Çavuşa Pes Dedirtti”, Muhit Dergisi, C 3, S 30, Nisan 1931, s. 30-31. Mahmut Yesari, “Bumbu”, Muhit Dergisi, C 2, S 18, Nisan 1930, s. 1372-1373.
  58. Mefharet Nazmi, “Amerikanın Hakiki İş Kadınları”, Muhit Dergisi, C 2, S 15, Ocak 1930, s. 1185.
  59. “Mehmetçiğin Sözü”, Muhit Dergisi, C 4, S 44, Haziran 1932, s. 65.
  60. Muhit Dergisi, C 1, S 2, 30 Kasım 1928, s. 86.
  61. Muhittin Doğan, “Mavi Yıldırım Piyesi”, Muhit Dergisi, C 4, S 45, Temmuz 1932, s. 60-61.
  62. Muhittin Doğan, “Modern Mekteplerimizden İsmet Paşa Kız Enstitüsü”, Muhit Dergisi, C 4, S 39, Ocak 1932, s. 20-21.
  63. Murat Ak Doğan, “Askerlik Edebiyatı”, Muhit Dergisi, Sene 3, S 32, Haziran 1931, s. 33.
  64. Muzaffer Timurtaş, “Tayyarecilerimiz Mithat Bey”, Muhit Dergisi, C 4, S 38, Aralık 1931, s. 28, 76-77.
  65. Muzaffer Timurtaş, “Türk Tayyarecileri”, Muhit Dergisi, C 3, S 36, Ekim 1931, s. 11, 76.
  66. Nahit Sırrı, “Maarif Vekili Esat Efendiyle Mülakat”, Muhit Dergisi, C 3, S 28, Şubat 1931, s. 3.
  67. Nakleden Esma Zafir, “Bahri Muhiti Tayare ile Geçen Kadın Tayareci Mis İrhart Uçarken Ne His Ettiğini Anlatıyor”, Muhit Dergisi, C 1, S 7, Mayıs 1929, s. 537-538-539.
  68. Nusret Kemal, “Türkçede Yazı Meselesi Bidayetten Zamanımıza Kadar”, Muhit Dergisi, C 1, S 3, Ocak 1929, s. 174-175.
  69. “On Altı Yaşında Bir Tayyareci”, Muhit Dergisi, C 3, S 23, Haziran 1932, s. 10, 76.
  70. Sabri Esat, “Plevne”, Muhit Dergisi, C 3, S 27, Ocak 1931, s. 19.
  71. Seniha Sami, “Annelerin Çalışması”, Muhit Dergisi, C 3, S 34, Ağustos 1931, s. 70-71.
  72. Sezer, Fatma, Kenan Hulusi Koray’ın Muhit Dergisindeki Nesir Yazıları, Selçuk Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Yayımlanmamış Yüksek Lisans Tezi, Konya 2012.
  73. “Silahlar Baştan Başa Makineleşiyor”, Muhit Dergisi, C 4, S 37, Kasım 1931, s. 58-59.
  74. Şefik, “İlk Vatan Duygusu”, Muhit Dergisi, C 4, S 47, Eylül 1932, s. 40. “Tarih Kongresi”, Muhit Dergisi, C 4, S 46, Ağustos 1932, s. 14-15.
  75. “Tayareci Kadın”, Muhit Dergisi, C 2, S 23, Eylül 1930, s. 376-377.
  76. “Tayyareciliğin Hakiki Babaları”, Muhit Dergisi, C 1, S 6, Nisan 1929, s. 453-454.
  77. Tercüme Eden Hasan Halet, Edwin Teale, “Bir Tecrübe Pilotu ile Birlikte Uçuş”, Muhit Dergisi, C 3, S 30, Nisan 1931, s. 34-35-36-37.
  78. Tercüme Eden Reşat Nuri, “Harp Edebiyatından”, Muhit Dergisi, C 2, S 22, Ağustos 1930, s. 262-263-264.
  79. Tercüme Eden Reşat Nuri, “Muharebe Edebiyatı Numuneleri”, Muhit Dergisi, C 2, S 23, Eylül 1930, s. 336-337.
  80. Tuncer, Harun, “Bir Erken Cumhuriyet Laboratuvarı Olarak Muhit Dergisi (1928-1933) ve Misyoner Polemiği”, (ed.) Remzi Kılıç vd. Misyonerlik- Azınlık ve Yabancı Okullar-5, Kitabi Yayınları, İstanbul 2025, s. 114.
  81. “Türk Hanımlarının İçtimai Faaliyetleri”, Muhit Dergisi, C 1, S 4, Şubat 1929, s. 254-255.
  82. “Türkçe ve Edebiyat Kongresi”, Muhit Dergisi, C 2, S 23, Eylül 1930, s. 331. “Uçan Tanklar”, Muhit Dergisi, C 4, S 48, Ekim 1932, s. 28-29.
  83. “Uçucuların Mahareti Balon Patlatmakla Tecrübe Ediliyor”, Muhit Dergisi, C 3, S 33, Temmuz 1931, s. 49.
  84. Uyanıker, Nursel, “Cumhuriyet Döneminde Sporun Kültürel Kültürel Kimlik İnşasındaki Rolü: Muhit Dergisi (1928-1933)”, Motif Akademi Halkbilimi Dergisi, C 17, S 46, 2024, s. 465-485.
  85. Yaşar Nabi, “Kültür Savaşı”, Muhit Dergisi, C 5, S 53, Mart 1933, s. 2-3. Yaşar Nabi, “Mete”, Muhit Dergisi, C 4, S 46, Eylül 1932, s. 14-15.
  86. Yaşar Nabi, “Umumi Harp ve Edebiyat”, Muhit Dergisi, C 2, S 14, Aralık 1929, s. 1068-1069-1070.
  87. “Zehirli Gazdan Korunmak İçin Saklanacak Yerler”, Muhit Dergisi, C 5, S 52, Şubat 1933, s. 19.
  88. Ziya İlhan, “Kırklareli’de Gurup”, Muhit Dergisi, C 3, S 32, Haziran 1931, s. 45.