Dergiler / Sosyoekonomi / 2026 / Cilt: 34 Sayı: 67

Belirsizlikte Yol Almak: Gerçek Döviz Kuru Değişikliklerinin Türkiye Turizmine Etkisi (2013-2023)

Navigating Uncertainty: The Impact of Real Exchange Rate Changes on Türkiye’s Tourism (2013-2023)

Nur Çelik İlal(MUGLA SITKI KOCMAN UNIVERSITY)0000-0002-1170-4308
Murat Sakal(MUGLA SITKI KOCMAN UNIVERSITY)0000-0001-6490-4795
Ece Kırlı Özen(MUGLA SITKI KOCMAN UNIVERSITY)0000-0002-8049-3962
Emine Yılmaz(Mugla Sıtkı Koçman University)0000-0002-7310-5300
Sayfa
355–376
Yayın Tarihi
2026-01-31
🏛️Bu makalenin bibliyografik verileri ve tam metin bağlantısı DergiPark üzerinden sağlanmıştır.
DergiPark Kaydı ↗
✨

Yapay Zeka Hızlı Bakış & Çıkarımlar

AI Insight
⚡ TL;DR(1 Cümlede Hızlı Çıkarım)

Bulgular, 15 Temmuz darbe girişimi, Pastor Brunson krizi ve COVID-19 pandemisinin ilişkiyi farklı biçimlerde etkilediğini göstermektedir.

📌 3 Maddede Bu Makale

🎯
Amaç & Hipotez:Bu çalışma, Türkiye’de turizm gelirleri ile reel efektif döviz kuru arasındaki nedensel ilişkiyi, ekonomik ve sosyal krizler bağlamında analiz etmektedir. 2013-2023 dönemi aylık verileri kullanılarak yapısal kırılma testleri ve Granger nedensellik analizi uygulanmıştır.
📊
Temel Bulgular & Veri:Bulgular, 15 Temmuz darbe girişimi, Pastor Brunson krizi ve COVID-19 pandemisinin ilişkiyi farklı biçimlerde etkilediğini göstermektedir.
💡
Sonuç & Katkı:Çalışma, turizm politikalarında siyasi istikrar ve kriz yönetiminin önemini vurgulamakta ve politika geliştirmeye ve gelecek çalışmalara yönelik öneriler sunmaktadır.
🔬Tür:Araştırma Makalesi
📍Kapsam:2013-2023 Verileri
⚙️Değişkenler:COVID-19 · Krizler · Granger Nedensellik Analizi

Özet

Bu çalışma, Türkiye’de turizm gelirleri ile reel efektif döviz kuru arasındaki nedensel ilişkiyi, ekonomik ve sosyal krizler bağlamında analiz etmektedir. 2013-2023 dönemi aylık verileri kullanılarak yapısal kırılma testleri ve Granger nedensellik analizi uygulanmıştır. Bulgular, 15 Temmuz darbe girişimi, Pastor Brunson krizi ve COVID-19 pandemisinin ilişkiyi farklı biçimlerde etkilediğini göstermektedir. Kısa vadede doğrudan nedensellik bulunmazken, turizm gelirleri daha çok güvenlik endişeleri, mevsimsellik ve küresel krizlerden etkilenmektedir. Kriz dönemlerinde döviz kuru avantajının etkisi azalmakta, pandemi sürecinde ise tamamen ortadan kalkmaktadır. Çalışma, turizm politikalarında siyasi istikrar ve kriz yönetiminin önemini vurgulamakta ve politika geliştirmeye ve gelecek çalışmalara yönelik öneriler sunmaktadır.

Abstract

This study investigates the causal relationship between tourism revenues and the real effective exchange rate within the context of economic and social crises. Monthly data from 2013-2023 were analysed using structural break tests and Granger causality analysis. The findings show that the July 15 coup attempt, the Pastor Brunson crisis, and the COVID-19 pandemic influenced the relationship in various ways. No immediate short-term causality was identified; tourism revenues were more affected by security concerns, seasonal patterns, and global crises. The exchange rate advantage diminished during crises and vanished during the pandemic. The study emphasises the need for greater political stability and effective crisis management in tourism policy, and offers key recommendations.

🔖

Bu Makaleye Atıf Yap

İlal, N. Ç., Sakal, M., Özen, E. K., Yılmaz, E. (2026). Belirsizlikte Yol Almak: Gerçek Döviz Kuru Değişikliklerinin Türkiye Turizmine Etkisi (2013-2023). Sosyoekonomi, Cilt: 34 Sayı: 67, 355–376. https://doi.org/10.17233/sosyoekonomi.2026.01.15

📄 Tam Metin PDF Okuyucu

📄

PDF görüntüleyici hazırlanıyor...

Kaynakça (66)

  1. Adeleye, B.N. et al. (2022), “Investigating tourism and exchange rate dynamics on economic growth in Sri Lanka”, Journal of Policy Research in Tourism, Leisure and Events, 2130343.
  2. Akar, G. & M. Özcan (2021), “Reel döviz kuru ve turizm geliri ilişkisi: Yapısal kırılmalı VAR analizi”, Ömer Halisdemir Üniversitesi İktisadi ve İdari Bilimler Fakültesi Dergisi, 14(2), 413-431.
  3. Aktaş, A. et al. (2014), “Exchange rate volatility: Effect on Turkish tourism incomes”, Management Studies, 2(8), 493-499.
  4. Akyüz, Y. & K. Boratav (2003), “The making of the Turkish financial crisis”, World Development, 31(9), 1549-1566.
  5. Albayrak, Ş.G. (2017), “Türkiye’de reel döviz kurunun turizm gelirleri üzerine etkisi: 2010-2017 dönemleri için ampirik bir uygulama”, Journal of Recreation and Tourism Research, 4(4), 134-147.
  6. Arslan, E. & T. Çetiner (2020), “Turizm geliri döviz kuru ilişkisi: Türkiye örneği (2008-2019)”, Ankara Hacı Bayram Veli Üniversitesi Turizm Fakültesi Dergisi, 23(1), 1-17.
  7. Aslan, A. (2014), “Tourism development and economic growth in the Mediterranean countries: Evidence from panel Granger causality tests”, Current Issues in Tourism, 17(4), 363-372.
  8. Backer, J.A. et al. (2020), “Incubation period of 2019 novel coronavirus (2019-nCoV) infections among travellers from Wuhan, China, 20-28 January 2020”, Eurosurveillance, 25(5), 2000062.
  9. Badimo, D. & Z. Yuhuan (2023), “The effect of exchange rate (regime) on Botswana’s inbound leisure tourism demand”, Environment, Development and Sustainability: A Multidisciplinary Approach to the Theory and Practice of Sustainable Development, 27(4), 8909-8934.
  10. Bahar, O. & M. Kozak (2013), Turizm Ekonomisi, Ankara: Detay Yayıncılık.
  11. Bulut, E. (2000), “Türk turizminin dünyadaki yeri ve dış ödemeler bilançosuna etkisi”, Gazi Üniversitesi İ.İ.B.F. Dergisi, 2(3), 71-84.
  12. Cornelli, F. & L. Felli (1995), “The theory of bankruptcy and mechanism design”, in: B. Eichengreen & R. Portes (eds.), Crisis? What Crisis? Orderly Workouts for Sovereign Debtors (69-86), Centre for Economic Policy Research (Great Britain), London, UK.
  13. Croes, R. & M. Vanegas (2008), “Tourism and poverty alleviation: A cointegration analysis”, Journal of Travel Research, 47, 94-103.
  14. Danyal, Y. & U.T. Gümüş (2022), VAR Analizi, Ankara: İKSAD Yayınevi
  15. Demir, Y. (2021), “Empirical analysis of the relationship between real economic growth, real exchange rate and tourism revenues under structural breaks”, Hitit University Journal of Social Sciences Institute, 14(1), 26-40.
  16. Dinç, H. & R. Yayar (2017), “Türkiye’de turizm gelirlerini belirleyen faktörlerin regresyon analizi”, Researcher, 5(4), 351-368.
  17. Edwards, S. (1988), “Real and monetary determinants of real exchange rate behavior: Theory and evidence from developing countries”, National Bureau of Economic Research Working Paper No: 2721.
  18. Erkan, B. et al. (2013), “Türkiye’de turizm gelirlerinin belirleyicileri”, Akademik Bakış Uluslararası Hakemli Sosyal Bilimler Dergisi, (39), 1-20.
  19. Gössling, S. et al. (2020), “Pandemics, tourism and global change: a rapid assessment of COVID-19”, Journal of Sustainable Tourism, 29(1), 1-20.
  20. Gralinski, L.E. & V.D. Menachery (2020), “Return of the coronavirus: 2019-nCoV”, Viruses, 12(2), 135.
  21. Gülcü, Y. (2024), “Türkiye’de reel döviz kuru ile turizm geliri ilişkisi”, Akademik Yaklaşımlar Dergisi, 15(2), 844-858.
  22. Hevia, C. & P.A. Neumeyer (2020), “A perfect storm: COVID-19 in emerging economies”, COVID-19 in Developing Economies, 1(1), 25-37.
  23. Işık, C. et al. (2020), “Testing the efficacy of the economic policy uncertainty index on tourism demand in USMCA: Theory and evidence”, Tourism Economics, 26(8), 1344-1357.
  24. Karaca, O. (2003), “Türkiye'de enflasyon-büyüme ilişkisi: zaman serisi analizi”, Doğuş Üniversitesi Dergisi, 4(2), 247-255.
  25. Kartal, G. (2019), “Türkiye’de Son Dönemde Yaşanan Döviz Kuru Volatilitesinin Dış Ticarete Etkisi Üzerine Bir Uygulama: Eşbütünleşme ve Nedensellik Analizi”, Fiscaoeconomia, 3(1), 246-258.
  26. Kaya, A. (2017), “Turizm geliri ve döviz kuru ilişkisi”, in: V. Yılancı et al. (eds.), I. Uluslararası Ekonomi, Finans ve Ekonometri Öğrenci Sempozyumu (EFEOS) (257).
  27. Khemthong, S. et al. (2024), “Identifying the determinants of tourism receipts of Thailand and relevant determinant-determinant interactions”, PLoS ONE, 19(8), e0308153.
  28. Kızıltaş, A. & O. Ciğerlioğlu (2008), “Türkiye’de reel döviz kuru değişmelerinin ihracat ve ithalata etkisi”, EKEV Akademi Dergisi, 36, 49-50.
  29. Lean, H.H. & C.F. Tang (2010), “Is the tourism-led growth hypothesis stable for Malaysia? A note”, International Journal of Tourism Research, 12(4), 375-378.
  30. McCartney, G. (2020), “The impact of the coronavirus outbreak on Macao. From tourism lockdown to tourism recovery”, Current Issues in Tourism, 24(19), 2683-2692.
  31. Nazlıoğlu, E.H. (2024), “Ekonomik Politika Belirsizliği, Turizm Gelirleri ve Döviz Kuru Arasındaki İlişki: Türkiye Örneği”, Yönetim ve Ekonomi Dergisi, 31(3), 477-490.
  32. Öncel, Y.A. et al. (2016), “Türkiyede reel döviz kuru-turizm gelirleri ilişkisi: 2003-2015 dönemi için ampirik bir uygulama”, Yüzüncü Yıl Üniversitesi İktisadi ve İdari Bilimler Fakültesi Dergisi, (2), 125-142.
  33. Öner, S. (2022), “The effect of real effective USD/TRY exchange rate on tourism income: An empirical analysis of Turkey”, Journal of Tourism Management Research, 9(2), 97-109.
  34. Özcan, C.C. (2015), “Türkiye’de turizm gelirinin makroekonomik belirleyicileri: Panel veri analizi”, Çukurova Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, 24(1), 203-220.
  35. Payne, J.E. & A. Mervar (2002), “A note on modelling tourism revenues in Croatia”, Tourism Economics, 8(1), 103-109.
  36. Pérez-Rodríguez, J.V. et al. (2015), “Testing dependence between GDP and tourism’s growth rates”, Tourism Management, 48, 268-282.
  37. Radulescu, R. (2020), “Granger Causality Analysis of the Economic Cycles of the Tourism Industry and the EU Regional Economy”, in: ConScienS Conference Proceedings (91-95), Scientia Moralitas Research Institute.
  38. Sarker, P.K. (2020), “Covid crisis: Fiscal, monetary and macro-financial policy responses”, Theoretical and Applied Economics, 3(2020), 624.
  39. Sastre, F. et al. (2017), “The euro crisis, fiscal devaluation, and impacts on the tourism sector in the Spanish economy”, Tourism Economics, 23(4), 816-833.
  40. Selim, S. & P. Eryiğit (2016), “Türkiye ve AB 27 ülkelerinde turizm gelirlerini belirleyen faktörler: Panel veri analizi”, Aksaray Üniversitesi İktisadi ve İdari Bilimler Fakültesi Dergisi, 8(2), 85-94.
  41. Şen, A. & M. Sit (2015), “Reel döviz kurunun Türkiye’nin turizm gelirleri üzerindeki etkisinin ampirik analizi”, Yaşar Üniversitesi E-Dergisi, 10(40), 6752-6762.
  42. Şengel, Ü. et al. (2023), “Fiscal and monetary policies supporting the tourism industry during COVID-19”, Journal of Hospitality and Tourism Insights, 6(4), 1485-1501.
  43. Sevim, U. & E. Oğan (2020), “Evaluation of causality between real exchange rate and tourism sector: The case of Turkey”, Gumushane University Journal of Social Sciences, 11(3), 858-869.
  44. Solmaz, M. (2002), “2002’den Covid-19 Pandemisine, Rus-Ukrayna Savaşına Türkiye Ekonomisinde Enflasyon”, Sosyal ve Beşeri Bilimler Dergisi, 6(2), 385-402.
  45. Somuncu, K. (2021), “Yerli ve yabancı yatırımcıların BİST-100 endeksi üzerine etkilerinin incelenmesi”, İşletme Araştırmaları Dergisi, 13(4), 2962-2975.
  46. Söyler, M. (2021), “Süreç Takibi Yöntemi: Nedensellik, Zamansallık, Kuram Geliştirme ve Kuram Testi”, Liberal Düşünce Dergisi, 26(101), 67-94.
  47. Streimikiene, D. et al. (2021), “Sustainable tourism development and competitiveness: The systematic literature review”, Sustainable Development, 29(1), 259-271.
  48. Sumer, L. & B. Ozorhon (2021), “Investing in gold or REIT index in Turkey: evidence from global financial crisis, 2018 Turkish currency crisis and COVID-19 crisis”, Journal of European Real Estate Research, 14(1), 84-99.
  49. Sünbül, E. (2025), “Kripto Varlıklar Arasındaki Doğrusal Olmayan Nedensellik İlişkisi”, Erciyes Akademi, 39(1), 152-179.
  50. Tang, C.F. & E.C. Tan (2013), “How stable is the tourism-led growth hypothesis in Malaysia? Evidence from disaggregated tourism markets”, Tourism Management, 37, 52-57.
  51. Thommandru, A. et al. (2023), “Role of tourism and hospitality business in economic development”, Materials Today: Proceedings, 80, 2901-2904.
  52. Timur, M.C. & N. Mert (2021), “Turizm gelirleri ve reel döviz kuru arasındaki asimetrik ilişkinin analizi”, Fiscaoeconomia, 5(1), 219-237.
  53. Turan-Koyuncu, F. (2015), “Turizm gelirinin Türkiye'nin makroekonomik performansına katkısı: Ekonometrik bir çözümleme”, Uluslararası Sosyal Araştırmalar Dergisi, 8(38), 959-968.
  54. TÜRSAB (2024), Türkiye Turizm Istatistikleri: Turizm Geliri,, 24.12.2024.
  55. Ucal, M.Ş. (2006), “Ekonometrik Model Seçim Kriterleri Üzerine Kisa Bir İnceleme”, CÜ İktisadi ve İdari Bilimler Fakültesi, 7(2), 41-57.
  56. Ünkaracalar, T. & Y. Arslantürk (2021), “Turizm gelirlerini etkileyen ekonomik faktörlerin incelenmesi: Türkiye üzerine bir uygulama”, Van Yüzüncü Yıl Üniversitesi İktisadi ve İdari Bilimler Fakültesi Dergisi, 6(12), 15-25.
  57. UNWTO United Nations World Tourism Organization (2020), International Tourism and COVID-19,, 27.07.2025.
  58. Uysal, D. et al. (2004), “Türkiye’de turizm gelirleri ile ekonomik büyüme arasındaki ilişki (1992-2003)”, Sosyal Ekonomik Araştırmalar Dergisi, 4(8), 162-170.
  59. Voyvoda, E. & E. Yeldan (2002), “Beyond crisis adjustment: investigating fiscal policy alternatives in an OLG model of endogenous growth for Turkey”, in a paper presented at the 6th International Conference on Economics, Ankara: Middle East Technical University.
  60. Wijesekara, C. et al. (2022) “Tourism and economic growth: A global study on Granger causality and wavelet coherence”, PLoS ONE, 17(9), e0274386.
  61. Yamak, N. et al. (2012), “Turizm-ekonomik büyüme ilişkisi: Sektör bazında bir inceleme”, Atatürk Üniversitesi İktisadi ve İdari Bilimler Dergisi, 26(2), 205-220.
  62. Yurdakul, F. & G. Özgencil (2017), “Türkiye’deki turizm gelirinin belirleyicileri ve alternatif turizm gelirlerinin önemi”, Erzincan Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, (Özel Sayı-IV), 173-188.
  63. Yurdakul, F. (2000), “Yapısal kırılmaların varlığı durumunda geliştirilen birim-kök testleri”, Gazi Üniversitesi İktisadi ve İdari Bilimler Fakültesi Dergisi, 2(2), 21-34.
  64. Zeren, F. & S. Güngör (2021), “BRICS-T borsaları ile altın ve brent petrol fiyatları arasındaki ilişkinin zamanla değişen nedensellik testi ile incelenmesi”, Afyon Kocatepe Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, 23(4), 1453-1467.
  65. TÜRSAB (2024), Türkiye Turizm Istatistikleri: Turizm Geliri,, 24.12.2024.
  66. UNWTO United Nations World Tourism Organization (2020), International Tourism and COVID-19,, 27.07.2025.