Dergiler / Sosyoekonomi / 2026 / Cilt: 34 Sayı: 68

Türkiye’de Ar-Ge Göstergelerinin İktisadi Büyüme Üzerindeki Etkilerinin Analizi (1990-2023 Dönemi)

Analysis of the Effects of R&D Indicators on Economic Growth in Türkiye (1990-2023 Period)

Aziz Kutlar(SAKARYA ÜNİVERSİTESİ)0000-0001-9080-3672
Sayfa
559–583
Yayın Tarihi
2026-04-28
🏛️Bu makalenin bibliyografik verileri ve tam metin bağlantısı DergiPark üzerinden sağlanmıştır.
DergiPark Kaydı ↗
✨

Yapay Zeka Hızlı Bakış & Çıkarımlar

AI Insight
⚡ TL;DR(1 Cümlede Hızlı Çıkarım)

Sonuçlarımız, Ar-Ge harcamaları, üniversitelerdeki öğretim elemanı ve patent sayılarının uzun vadede iktisadi büyümeyi pozitif yönde etkilediğini göstermektedir.

📌 3 Maddede Bu Makale

🎯
Amaç & Hipotez:Bu çalışmanın amacı seçili Ar-Ge göstergelerinin iktisadi büyüme üzerindeki etkilerini analiz ederek Türkiye’nin on büyük küresel ekonomik güç arasına girebilmesi için neler yapılması gerektiğini incelemektir.
📊
Temel Bulgular & Veri:Ar-Ge göstergeleri ve ekonomik büyüme ilişkisi Türkiye’nin 1990-2023 yılları arasında esas alınarak Vektör Otoregresyon (VAR) Modeli ile incelenmiştir.
💡
Sonuç & Katkı:Sonuçlarımız, Ar-Ge harcamaları, üniversitelerdeki öğretim elemanı ve patent sayılarının uzun vadede iktisadi büyümeyi pozitif yönde etkilediğini göstermektedir.
🔬Tür:Uygulamalı Anket & Alan Araştırması
📍Kapsam:2023 Verileri
⚙️Değişkenler:Türkiye · Ar-Ge Harcamaları · Akademik Personel

Özet

Bu çalışmanın amacı seçili Ar-Ge göstergelerinin iktisadi büyüme üzerindeki etkilerini analiz ederek Türkiye’nin on büyük küresel ekonomik güç arasına girebilmesi için neler yapılması gerektiğini incelemektir. Ar-Ge göstergeleri ve ekonomik büyüme ilişkisi Türkiye’nin 1990-2023 yılları arasında esas alınarak Vektör Otoregresyon (VAR) Modeli ile incelenmiştir. Çalışmanın seçili Ar-Ge göstergeleri veri seti, örneklem yapısı ve sunduğu metodoloji ile bu konuda literatüre katkı sağlaması beklenmektedir. Sonuçlarımız, Ar-Ge harcamaları, üniversitelerdeki öğretim elemanı ve patent sayılarının uzun vadede iktisadi büyümeyi pozitif yönde etkilediğini göstermektedir. Ayrıca yapılan Vektör Hata Düzeltme (VECM) analizine göre, Ar-Ge harcamaları ve üniversite eleman sayısının iktisadi büyüme üzerinde kısa dönemde de pozitif anlamlı tesiri olduğu saptanmıştır. Türkiye’nin küresel dünyada rekabet gücünü artırması ve on büyük ekonomik güç arasına girebilmesi için, toplam Ar-Ge harcamaları/GSYİH oranı en az %3,2 düzeyine yükseltilmeli, üniversitelerde tam zamanlı araştırmacı kadroları artırılmalı, Ar-Ge çıktılarının ekonomik büyümeye katkısını sistemli hale getirmek amacıyla Ar-Ge ürünlerinin ticarileştirme mekanizmaları hem finansal hem de kurumsal düzeyde geliştirilmelidir.

Abstract

This study aims to analyse the effects of selected R&D indicators on economic growth and to examine what needs to be done for Türkiye to enter the top ten global economic powers. The relationship between R&D indicators and economic growth was analysed using the Vector Autoregression (VAR) Model based on data from Türkiye between 1990 and 2023. The study is expected to contribute to the literature on this subject with its selected R&D indicators dataset, sample structure, and methodology. Our results indicate that R&D expenditures, the number of university faculty members, and the number of patents positively affect long-term economic growth. Furthermore, according to the Vector Error Correction (VECM) analysis, R&D expenditures and the number of university staff also have positive and significant short-term impacts on economic growth. For Türkiye to increase its competitiveness in the global world and enter the top ten economic powers, the total R&D expenditures/GDP ratio should be increased to at least 3.2%, full-time researcher staff in universities should be increased, and commercialisation mechanisms for R&D products should be developed at both financial and institutional levels to systematise the contribution of R&D outputs to economic growth.

🔖

Bu Makaleye Atıf Yap

Kutlar, A., Çabukoğlu, M. (2026). Türkiye’de Ar-Ge Göstergelerinin İktisadi Büyüme Üzerindeki Etkilerinin Analizi (1990-2023 Dönemi). Sosyoekonomi, Cilt: 34 Sayı: 68, 559–583. https://doi.org/10.17233/sosyoekonomi.2026.02.23

📄 Tam Metin PDF Okuyucu

📄

PDF görüntüleyici hazırlanıyor...

Kaynakça (94)

  1. Abdulkadir, A. et al. (2020), “The effect of R&D expenditures on economic growth in OECD countries”, Airlangga Journal of Innovation Management, 1(2), 175-183.
  2. Adaçay, F.R. (2007), “Bilgi ekonomisine ilişkin temel göstergeler açısından Avrupa Birliği ve Türkiye’nin karşılaştırılması”, Dumlupınar Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, 19, 185-204.
  3. Akıncı, M. & H. Sevinç (2013), “Ar&Ge harcamaları ile ekonomik büyüme arasındaki ilişki: 1990-2011 Türkiye örneği”, Uluslararası Sosyal Araştırmalar Dergisi, 6(27), 7-17.
  4. Alam, A. et al. (2013), “Relationship of labor productivity, foreign direct investment and economic growth: Evidence from OECD countries”, Journal of Business and Management Sciences, 1(6), 133-138.
  5. Alankuş, O. (2013), “ARGE Sonuçlarının Ticarileştirilmesi; Neden Gerekir? Ne Gerektirir?”, TÜBİTAK-TEYDEB Eğitimi,, 28.10.2025.
  6. Anakpo, G. & A. Oyenubi (2022), “Technological innovation and economic growth in Southern Africa: Application of panel dynamic OLS regression”, Development Southern Africa, 39, 543-557.
  7. Bayraktutan, Y. & F. Kethudaoğlu (2019), “Kamu ve özel sektör Ar-Ge faaliyetleri ve iktisadi büyüme: OECD örneği”, OPUS Uluslararası Toplum Araştırmaları Dergisi, 14(20), 1593-1625.
  8. Bayraktutan, Y. et al. (2018), “Research and Development and High Technology Exports in Selected Countries at Different Development Stages: a Panel Co-integration and Causality Analysis”, in: F. Bakırcı et al. (eds.), German-Turkish Perspectives on IT and Innovation Management Challenges and Approaches (43-71), Springer Fachmedien Wiesbaden, Germany.
  9. Beaudreau, B.C. & H.D. Lightfoot (2015), “The physical limits to economic growth by R&D funded innovation”, Energy, 84, 45-52.
  10. Betz, F. (2010), Teknolojik Yenilik Yönetimi-Değişimle Gelen Rekabet Avantajı (1. Basım), (Çev. P. Güran), Ankara: Tübi̇tak Popüler Bilim Kitapları.
  11. Boeing, P. et al. (2022), “The impact of China’s R&D subsidies on R&D investment, technological upgrading and economic growth”, Technological Forecasting and Social Change, 174, 121212.
  12. Bozkurt, E. & Ö. Topçuoğlu (2019), “Ar-Ge etkinliğinin belirleyicileri üzerine bir Tobit model uygulaması”, Trakya Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, 21, 141-163.
  13. Börü, M.K. & D. Çelik (2019), “Türkiye’de Ar-Ge harcamaları, inovasyon ve ekonomik büyüme ilişkisi”, R&S - Research Studies Anatolia Journal, 2(5), 196-206.
  14. Canbay, Ş. (2016), “Ar-Ge Harcamalarının Ekonomik Etkileri: Seçilmiş Ülke Örnekleri”, Doktora Tezi, İstanbul Medeniyet Üniversitesi.
  15. Ceyhan, V. & O. Gündüz (2021), Vektör Otoregresyon Modelleri,, 5.10.2021.
  16. Choi, K-S. (2020), “National culture and R&D investments”, The European Journal of Finance, 26(6), 500-531.
  17. Crowther, J. et al. (1995), “Research Development (R&D)”, in: Oxford Advanced Learner’s Dictionary (5th ed.) (614-615), Oxford: Oxford University Press.
  18. Çiftçi, G. & I. Akperov (2023), “Economic development of the Czech Republic in terms of innovation and R&D within the scope of software development”, International Journal of Humanities, 7(1), 62-89.
  19. Dinçer, S. (2025), “Ekonomik Özgürlük Endeksine göre ülkelerin ve Türkiye’nin mali refah düzeyi”, HAK-İŞ Emek ve Toplum Dergisi, 14(39), 117-144.
  20. Dinler, Z. (2017), Mikro Ekonomi (Genişletilmiş 28. basım), Bursa: Ekin Kitapevi.
  21. Drucker, F.P. (1993), Kapitalist Ötesi Toplum, İstanbul: İnkılâp Kitapevi.
  22. Dursun, S. (2012), İşsizliğin sosyo-psikolojik yönü: İşsizlik psikolojisi,, 27.05.2023.
  23. Enders, W. (1995), Applied Econometric Time Series, New York: John Wiley and Sons, Inc.
  24. Enders, W. (2004), Applied Econometric Time Series (2nd ed.), New York: John Wiley and Sons.
  25. Erçakar, M.E. & H. Çolakoğlu (2019), “Bilgi ekonomisinin ekonomik büyüme üzerindeki etkileri: BRİCS ülkeleri ve Türkiye için bir analiz”, Yönetim ve Ekonomi Araştırmaları Dergisi, 17(4), 248-268.
  26. Esener, S.Ç. & A.B. Yereli (2025), “OECD üyesi ülkeler ve Türkiye’de dolaylı vergiler, doğrudan yabancı yatırımlar ve ekonomik büyüme arası nedensellik ilişkisi mevcut mu?”, Sosyoekonomi, 33(65), 449-480.
  27. Fasi, M.A. (2022), “An Overview on patenting trends and technology commercialization practices in the university Technology Transfer Offices in USA and China”, World Patent Information, 68, 102097.
  28. Fortune Business Insights (2026), Nanotechnology Market Size, Share & Industry Analysis, By Type (Nanodevices and Nanosensors), By Industry (Electronics, Healthcare, Manufacturing, Energy & Power, Automotive, Aerospace & Defense, Food & Beverages, and Others), and Regional Forecast, 2026-2034,, 15.01.2026.
  29. Frankenfield, J. (2020), What Are Research and Development (R&D) Expenses?,, 25.12.2021.
  30. Gemici, Z. & F. Öztürk (2020), “Ar-Ge’yi doğru yorumlamak: Bütüncül Ar-Ge, inovasyon ve teknoloji yönetimi”, Makine Tasarım ve İmalat Dergisi, 18(2), 82-91.
  31. Guellec, D. & B.V.P. de la Potterie (2001), “The Internationalisation of Technology Analysed with Patent Data”, Research Policy, 30, 1253-1266.
  32. Gujaranti, D.N. & D.C. Porter (2022), Temel Ekonometri (Çev. Ü. Şenesen & G.G. Şenesen), İstanbul: Literatür Yayınevi.
  33. Guzmán, A. et al. (2025), “Dynamics of R&D Efforts, Patents, Exports and Economic Growth by World Trade Region, 1990-2021”, Revista Mexicana de Economía y Finanzas, Nueva Época, 20(1), e1196.
  34. Gülmez, A. & A.G. Akpolat (2014), “Ar-Ge ve inovasyon ve ekonomik büyüme: Türkiye ve AB örneği için dinamik panel veri analizi”, Abant İzzet Baysal Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, 14(2), 1-18.
  35. Gürak, H. (2016), Ekonomik Büyüme ve Kalkınma, Kuramlar, Eleştiriler ve Alternatif Bir Büyüme Modeli (1. Basım), Ankara: Nobel Akademik Yayıncılık.
  36. Hammar, N. & Y. Belarbi (2018), “What determine the effect of innovatıon on economic growth? A descriptive investigation for high and middle income countries”, Revue Des Sciences Commerciales, 17(1), 82-110.
  37. Işık, C. (2013), “The Importance of Creating a Competitive Advantage and Investing in Information Technology for Modern Economies: an ARDL Test Approach from Turkey”, Journal of the Knowledge Economy, 4, 387-405.
  38. Işık, C. (2014), “Patent harcamaları ve iktisadi büyüme arasındaki ilişki: Türkiye örneği”, Sosyoekonomi, 21(21), 69-86.
  39. İnal, V. (2012), “Türkiye 2023 yılında dünyanın on büyük ekonomisinden biri olabilir mi?”, Doğuş Üniversitesi Dergisi, 13(1), 69-87.
  40. Jin, J.C. & L. Jin (2012), “On the relationship between university education and economic growth: the role of professors’ publication”, Education Economics, 22(6), 635-651.
  41. Kalinović, M. (2022), “The contribution of development factors to economic growth on various GDP levels-the middle-income trap”, Teme - Časopis za Društvene Nauke, 4, 1029-1049.
  42. Kalra, A. et al (2022), “Volatility integration of gold and copper with foreign exchange rates”, in: 2022 IEEE International Humanitarian Technology Conference (IHTC) (114-117), 02-04 December, Ottawa, ON, Canada.
  43. Kim, R. (2025), “Investigating techonomy: the multilevel effect of R&D investment on economic performance”, The Journal of Technology Transfer, https://doi.org/10.1007/s10961-025-10265-z
  44. Köse, A.H. (1992), Büyüme ve Verimlilik, Ankara: Milli Prodüktivite Merkezi Yayınları: 471.
  45. Kutbay, H. & E. Öz (2017), “Ar-Ge harcamalarının ekonomik büyüme üzerine etkisi: Türkiye ve seçilmiş ülkelerde vergi teşvikleri boyutuyla ekonometrik analiz”, Maliye Dergisi, 173, 331-361.
  46. Kutlar, A. (2017a), Adım Adım EViews ile Uygulamalı Çok Denklemli Zaman Serileri (1. Basım), Kocaeli: Umuttepe Yayınları.
  47. Kutlar, A. (2017b), Ekonometrik Zaman Serileri - Teori ve Uygulama Eviews ve GiveWin2 (PcGive), (2. Baskı), Kocaeli: Umuttepe Yayınları.
  48. Kuzu, S. & M. Arslan (2023), “Effect of high-tech exports and R&D expenditures on sustainable economic growth-case study of BRICS countries and Turkey”, Opportunities and Challenges in Sustainability, 2(1), 18-22.
  49. Lucas, R.E. (1988), “On The Mechanics of Economic Development”, Journal of Monetary Economics, 22, 3-42.
  50. Lütkepohl, H. (2005), New Introduction To Multiple Time Series Analysis, New York: Springer-Verlag Berlin Heidelberg.
  51. Medcof, J.W. (1999), “Identifying ‘Super-Technology’ Industries”, Research Technology Management, 42(4), 31-36.
  52. Minviel, J.-J. & F.B. Bouheni (2022), “The impact of research and development (R&D) on economic growth: new evidence from kernel-based regularized least squares”, Journal of Risk Finance, 23(5), 583-604.
  53. Nair, M. et al. (2020), “Endogenous dynamics between R&D, ICT and economic growth: Empirical evidence from the OECD countries”, Technology in Society, 62, 101315.
  54. Newman, J.L. (2009), “Building a creative high-performance R&D culture”, Research-Technology Management, 52(5), 21-31.
  55. OECD (2025), Gross domestic spending on R&D,, 27.10.2025.
  56. OECD (2025), The state of academic careers in OECD countries - an evidence review, OECD Education Policy Perspectives, No. 91.
  57. Oğuz, S. (2019), “Ar-Ge Harcamalarının Ekonomik Büyüme Üzerindeki Etkisi: G8 Ülkeleri İçin Bir Panel Veri Analizi”, Business and Organization Research (International Conference), 4-6 September, Türkiye: İzmir.
  58. Öztürk, S. & U. Çınar (2021), “İçsel büyüme teorileri kapsamında Ar-Ge harcamaları ve ekonomik büyüme arasındaki ilişki: Türkiye için zaman serisi analizi”, Al Farabi Uluslararası Sosyal Bilimler Dergisi, 6(2), 54-71.
  59. Pessoa, A. (2010), “R&D and economic growth: How strong is the link?”, Economics Letters, 107(2), 152-154.
  60. Petrakis, P.E. (2020), Theoretical Approaches to Economic Growth and Development An Interdisciplinary Perspective, London: Palgrave Millan.
  61. Prasetyo, P.K (2019), “Role of entrepreneurial culture as the driver of economic growth”, International Journal of Economics and Financial Issues, 9(3), 237-243.
  62. Sarıdoğan, H.Ö. (2019), “Araştırma geliştirme harcamalarının ekonomik büyüme üzerindeki etkileri üzerine bir inceleme: AB28 örneği”, Yönetim ve Ekonomi Araştırmaları Dergisi, 17(4), 17-34.
  63. Schumpeter, J.A. (1947), “The Creative response in economic history”, The Journal of Economic History, 7(2), 149-159.
  64. Seyidoğlu, H. (2002), “Döviz (Foreign exchange)”, Ekonomik Terimler Ansiklopedik Sözlük, 144. İstanbul: Güzel Can Yayınları, No: 18.
  65. Sims, C.A. (1980), “Macroeconomics and Reality”, Econometrica, 48(1), 1-48,
  66. Smith, A. (2007), An Inquiry into the Nature and Causes of the Wealth of Nations, Books I, II, III, IV, V, Adobe Digital Editions.
  67. Solow, R.M. (1956), “A contribution to the theory of economic growth”, The Quarterly Journal of Economics, 70(1), 65-94.
  68. Solow, R.M. (1957), “Technical change and the aggregate production function”, The Review of Economics and Statistics, 39(3), 312-320.
  69. Stock, J.H. & M.W. Watson (2001), “Vector Autoregressions”, Journal of Economic Perspectives, 15(4), 101-115.
  70. Sylwester, K. (2001), “R&D and economic growth”, Knowledge, Technology & Policy, 13, 71-84.
  71. T.C. Cumhurbaşkanlığı Strateji ve Bütçe Başkanlığı (2023), Onikinci Kalkınma Planı (2024-2028) Ar-Ge ve Yenilik Ekosisteminin Güçlendirilmesi Özel İhtisas Komisyonu Raporu, Ankara.
  72. Tanrıverdi, H. vd. (2023), “ARDL analysis for the effects of R&D expenditures on economic growth: The case of Türkiye between 1980-2020”, Fiscaoeconomia, 7(1), 550-567.
  73. Tarı, R. & H. Bakkal (2017), “Türkiye’de İşsizliğin Belirleyicileri”, Kocaeli Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, 33, 1-18.
  74. Tarı, R. & H. Bozkurt (2006), “Türkiye’de istikrarsız büyümenin VAR modelleri ile analizi”, Ekonometri ve İstatistik Dergisi, 4, 12-28.
  75. Tarı, R. (2011), Ekonometri, Kocaeli: Umuttepe Yayınları.
  76. TİM (2024), İnovasyon ve İhracat Raporu,, 28.10.2025.
  77. Tolunay, A. & A. Akyol (2006), “Kalkınma ve kırsal kalkınma: Temel kavramlar ve tanımlar”, Süleyman Demirel Üniversitesi Orman Fakültesi Dergisi, 2, 116-127.
  78. Tuna, K. et al. (2015), “The relationship between research & development expenditures and economic growth: The case of Turkey”, Procedia -Social and Behavioral Sciences, 195, 501-507.
  79. Tung, L.T. & L.N. Hoang (2024), “Impact of R&D expenditure on economic growth: evidence from emerging economies”, Journal of Science and Technology Policy Management, 15(3), 636-654.
  80. Ülger, Ö. (2017), “OECD ülkelerinde Ar-Ge harcamalarının büyüme üzerine etkileri: Panel veri analizi (1996-2015)”, SOBİDER Sosyal Bilimler Dergisi, 15, 165-177.
  81. Ünsal, E.M. (2017), Mikro İktisat (Gözden Geçirilmiş 11. Baskı), Ankara: Murat Yayınları.
  82. Varsakelis, N.C. (2000), “The impact of patent protection, economy openness and national culture on R&D investment: A cross-country empirical investigation”, Research Policy, 30, 1059-1068.
  83. Wang, S. et al. (2010), “When R&D spending is not enough: The critical role of culture when you really want to innovate”, Human Resource Management, 49(4), 767-792.
  84. Woodruff, J. (2019), Factors affecting economic development and growth,, 15.12.2022.
  85. Yağış, O. (2024), “Yüksek Teknolojili Ürün İhracatı ve Ekonomik Büyüme İlişkisi: Panel Veri Analizi”, Artvin Çoruh Üniversitesi Uluslararası Sosyal Bilimler Dergisi, 10(1), 18-29.
  86. Yıldırım, D.Ç. & T. Kantarcı (2018), “Araştırma geliştirme harcamaları ve ekonomik büyüme ilişkisi üzerine bir panel veri analizi”, Anemon Muş Alparslan Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, 6(5), 661-670.
  87. Alankuş, O. (2013), “ARGE Sonuçlarının Ticarileştirilmesi; Neden Gerekir? Ne Gerektirir?”, TÜBİTAK-TEYDEB Eğitimi,, 28.10.2025.
  88. Ceyhan, V. & O. Gündüz (2021), Vektör Otoregresyon Modelleri,, 5.10.2021.
  89. Dursun, S. (2012), İşsizliğin sosyo-psikolojik yönü: İşsizlik psikolojisi,, 27.05.2023.
  90. Fortune Business Insights (2026), Nanotechnology Market Size, Share & Industry Analysis, By Type (Nanodevices and Nanosensors), By Industry (Electronics, Healthcare, Manufacturing, Energy & Power, Automotive, Aerospace & Defense, Food & Beverages, and Others), and Regional Forecast, 2026-2034,, 15.01.2026.
  91. Frankenfield, J. (2020), What Are Research and Development (R&D) Expenses?,, 25.12.2021.
  92. OECD (2025), Gross domestic spending on R&D,, 27.10.2025.
  93. TİM (2024), İnovasyon ve İhracat Raporu,, 28.10.2025.
  94. Woodruff, J. (2019), Factors affecting economic development and growth,, 15.12.2022.