Yapay Zeka Hızlı Bakış & Çıkarımlar
AI InsightBu çalışmada daha çok Tahtacı Türkmenlerin kökeni, Kastamonu ile ilçelerindeki Tahtacı Türkmenler ile onlarla ilişkili boy, oymak ve cemaatler, Türkistan Türkleri ile bağlantıları yer adları ve inançlarından yola çıkılarak ele alınacaktır.
📌 3 Maddede Bu Makale
Özet
Tahtacı Türkmenler Anadolu’da genellikle ormanların bulunduğu Güneydoğu Anadolu, Akdeniz, Ege ile bir kısmı Marmara bir kısmı Ege’de bulunan Balıkesir ve Çanakkale illerimizde yaşamaktadırlar. Geçmişte genellikle orman işçiliği ile meşgul olan Tahtacı Türkmenler günümüzde ormanların kendilerine kapatılmasından dolayı değişik iş kollarında hayatlarını kazanmaktadırlar. Kastamonu ilimiz de ormanlar bakımından diğer bölgelere göre oldukça zengindir. Büyük bir kısmı ormanlarla kaplıdır. Tahrir kayıtlarında Ağaççıyan Cemaati, Ağaçcıyan-ı Mağara-i Küre, Tahta, Tahtalu, Tahtacıyan-ı Mağara-i Küre gibi cemaatlerden söz edilmesine rağmen şimdiye kadar yapılan çalışmalarda Kastamonu’da Tahtacı Türkmenlerin yaşadıklarından bahseden bir çalışma olmamıştır. 2020 yılında Sadullah Gülten yazdığı bir makalede bunu gündeme getirmiştir. Tahtacı Türkmenlerin kökeni konusunda da tartışmalar vardır. Günümüzde Kastamonu’da Tahtacı Türkmen vatandaşlarımız yaşamamaktadır. Ancak tarihi kayıtlar ve yer adlarında bazı Tahtacı Türkmen izlerine rastlanmaktadır. Alevi inancına ve kültürüne sahip olan Tahtacı Türkmenlerin bazı oymak ve cemaat adları ile Aleviliğin temel kavramlarını ifade eden adlar Kastamonu’da günümüze kadar yer adı olarak korunmuştur. Ağaççıyan Cemaati, Ağaçcıyan-ı Mağara-i Küre, Tahta, Tahtalu, Tahtacıyan-ı Mağara-i Küre gibi cemaatler yanında Abdal, Ali, Baba, Çerçi, Dede, Eren, Ese, Haydar, Hasan, Hüseyin, Nalcı, Kalender gibi Alevilerin bağlandığı ve saygı duyduğu kişilerin adları da yer adı olarak bilinmektedir. Bunlardan Tahtacı aynı zamanda bir meslek grubunu ve kökü eskilere dayanan bir Türk oymağını bildirmek için kullanılmaktadır. Tahtacı, ağaç işleri ile uğraşan değişik Türkmen boy, oymak ve cemaatlerine mensup kişilerin adı olmuştur. Ancak bu grubun kendi şahsına münhasır uyguladığı adetler ve ritüeller vardır. Bundan dolayı Tahtacı Türkmenler diğer Alevi gruplarına göre daha çok ilgi çekmiştir. Yerli yabancı birçok araştırmacı Tahtacı Türkmenlerin kökeni ve inançları üzerine araştırmalar yapmışlar, onlarla ilgili değişik görüşler ileri sürmüşlerdir. Fakat tarih bakımından konu çok az ele alınmıştır. Tahtacı Türkmenlerin şimdiye kadar daha ziyade Adana, Mersin, Antalya, Aydın, Muğla, Manisa, İzmir, Balıkesir, Çanakkale illerimizde yaşadıkları biliniyordu. Ancak XV. Yüzyılın son çeyreği ve XVI. Yüzyıla ait tahrir kayıtlarında bu grubun izlerine Kastamonu’da Araç ve Küre ilçelerinde rastlanmaktadır. Adı geçen tahrirlerde Küre’nin birkaç köyünde ve Araç’ın bir köyünde Tahta Cemaati (Araç), Tahtaciyan-ı Küre Cemaati (Küre), Tahtaluyı diğer Yaylağı (Tosya) Ağaçeri (Sinop), Ağaççıyan Cemaati (Daday), Ağaçcıyan-ı Mağara-ı Küre Cemaati (Küre) gibi cemaatler kaydedilmiştir. Hatta bu gruba yakın veya bu grupla ilişkisi olduğu düşünülen, Abdal, Baltacı, Bıçakçılar (Bıçkıcılar), Çerçi, Çubukçu, Hızarcı vs. gruplar ve Tahtacı oymaklarından Aydınlı, Alcı, Çaylak, Çerçili, Çoban (Çobanlı), Eseli, Evciler, Gökçeli, Kabakçı, Kabaklı, Kâhya, Nalcı, Neccar gibi oymak adları da Kastamonu bölgesinde yer adı olarak bulunmaktadır. Bu çalışmada daha çok Tahtacı Türkmenlerin kökeni, Kastamonu ile ilçelerindeki Tahtacı Türkmenler ile onlarla ilişkili boy, oymak ve cemaatler, Türkistan Türkleri ile bağlantıları yer adları ve inançlarından yola çıkılarak ele alınacaktır.
Abstract
Tahtacı Turkmens generally live in the Southeastern Anatolia, Mediterranean, Aegean and Balıkesir and Çanakkale provinces, some of which are in Marmara and some in Aegean, where forests are located in Anatolia. Tahtacı Turkmens, who were generally engaged in forestry in the past, today earn their living in different branches of work due to the closure of forests to them. Our Kastamonu province is also quite rich in terms of forests compared to other regions. A large part of it is covered with forests. Although communities such as Ağaççıyan Community, Ağaçcıyan-ı Mağara-i Küre, Tahta, Tahtalu, Tahtacıyan-ı Mağara-i Küre are mentioned in Tahrir records, there has been no study conducted so far that mentions the existence of Tahtacı Turkmens in Kastamonu. Sadullah Gülten brought this to the agenda in an article he wrote in 2020. There are also discussions about the origin of Tahtacı Turkmens. Today, Tahtacı Turkmen citizens do not live in Kastamonu. However, some Tahtacı Turkmen traces are found in historical records and place names. Some of the tribe and community names of Tahtacı Turkmens who have Alevi belief and culture and names expressing the basic concepts of Alevism have been preserved as place names in Kastamonu to this day. In addition to communities such as Ağaççıyan Community, Ağaçcıyan-ı Mağara-i Küre, Tahta, Tahtalu, Tahtacıyan-ı Mağara-i Küre, the names of people to whom Alevis are attached and respected such as Abdal, Ali, Baba, Çerçi, Dede, Eren, Ese, Haydar, Hasan, Hüseyin, Nalcı, Kalender are also known as place names. Of these, Tahtacı is also used to indicate a professional group and a Turkish tribe whose roots go back to ancient times. Tahtacı has become the name of people belonging to different Turkmen tribes, clans and communities engaged in woodwork. However, this group has its own unique customs and rituals. For this reason, Tahtacı Turkmens have attracted more attention than other Alevi groups. Many local and foreign researchers have conducted research on the origins and beliefs of the Tahtacı Turkmens and put forward different views about them. However, the subject has been rarely addressed in terms of history. Until now, it was known that the Tahtacı Turkmens lived mostly in the provinces of Adana, Mersin, Antalya, Aydın, Muğla, Manisa, İzmir, Balıkesir, Çanakkale. However, in the census records of the last quarter of the 15th century and the 16th century, traces of this group can be found in the Araç and Küre districts of Kastamonu. In the aforementioned censuses, communities such as Tahta Community (Araç), Tahtaciyan-ı Küre Community (Küre), Tahtaluyı other Yaylağı (Tosya), Ağaçeri (Sinop), Ağaççıyan Community (Daday), Ağaçcıyan-ı Mağara-ı Küre Community (Küre) were recorded in several villages of Küre and in one village of Araç. In fact, groups close to or thought to be related to this group such as Abdal, Baltacı, Bıçakçılar (Bıçkıcılar), Çerçi, Çubukçu, Hızarcı etc. and Tahtacı tribes such as Aydınlı, Alcı, Çaylak, Çerçili, Çoban (Çobanlı), Eseli, Evciler, Gökçeli, Kabakçı, Kabaklı, Kâhya, Nalcı, Neccar are also found as place names in the Kastamonu region. In this study, the origin of Tahtacı Turkmens, Tahtacı Turkmens in Kastamonu and its districts and their related tribes, tribes and communities, their connections with Turkestan Turks will be discussed based on place names and beliefs.