Dergiler / Türk Kültürü ve Hacı Bektaş Veli Araştırma Dergisi / 2026 / Sayı: 119

KAYIP ERENLERDEN KIRKLAR MECLİSİ'NE, SELMÂN-I FÂRİSÎ’DEN KÖROĞLU’NA: TÜRK HALK TASAVVUF KÜLTÜRÜNDE TEKÂMÜL YOLCULUĞUNUN BÜTÜNCÜL SERÜVENİ

FROM LOST SAINTS TO THE ASSEMBLY OF FORTY, FROM SALMAN AL-FÂRISÎ TO KÖROĞLU: THE HOLISTIC JOURNEY OF SPIRITUAL EVOLUTION IN TURKISH FOLK SUFISM

Ahmet Keskin(Samsun Üniversitesi)0000-0002-3422-5000
Sayfa
383–415
Yayın Tarihi
2026-09-28
🏛️Bu makalenin bibliyografik verileri ve tam metin bağlantısı DergiPark üzerinden sağlanmıştır.
DergiPark Kaydı ↗
✨

Yapay Zeka Hızlı Bakış & Çıkarımlar

AI Insight
⚡ TL;DR(1 Cümlede Hızlı Çıkarım)

Çalışmanın bulguları; Türk halk tasavvufunda tekâmül kavramının (1) sayısal eşik (kırk motifi), (2) aracı figürler (Hızır/Selmân vb.) ve (3) toplumsal yeniden entegrasyon (kahramanın dönüşü) şeklinde üçlü bir yapıda belirginleştiğini göstermektedir.

📌 3 Maddede Bu Makale

🎯
Amaç & Hipotez:Yaşam ve sonrasıyla bağlantılı süreçlerle ilgili olarak bireyin kâinat içindeki varlığı ve tekâmül yolculuğu tarih boyunca başta felsefe, sosyoloji, teoloji, antropoloji, edebiyat ve folklor olmak üzere pek çok disiplinin türlü yaklaşımlarla araştırdığı konular arasında yer almıştır.
📊
Temel Bulgular & Veri:İnsanın kendisini ve evreni anlama arayışında karşısına çıkan soru(n)lara yönelik tecrübelerinin toplamı olarak değerlendirebileceğimiz söz konusu inanışların mitlerden başlamak üzere kültürel ve edebî metinlere de yoğun biçimde yansıdığı bilinmektedir.
💡
Sonuç & Katkı:Çalışmanın bulguları; Türk halk tasavvufunda tekâmül kavramının (1) sayısal eşik (kırk motifi), (2) aracı figürler (Hızır/Selmân vb.) ve (3) toplumsal yeniden entegrasyon (kahramanın dönüşü) şeklinde üçlü bir yapıda belirginleştiğini göstermektedir.
🔬Tür:Literatür & Derleme Çalışması
📍Kapsam:Genişletilmiş Akademik Örneklem
⚙️Değişkenler:Türk Halk Tasavvufu · Tekâmül Yolculuğu · Kırklar Meclisi

Özet

Yaşam ve sonrasıyla bağlantılı süreçlerle ilgili olarak bireyin kâinat içindeki varlığı ve tekâmül yolculuğu tarih boyunca başta felsefe, sosyoloji, teoloji, antropoloji, edebiyat ve folklor olmak üzere pek çok disiplinin türlü yaklaşımlarla araştırdığı konular arasında yer almıştır. İnsanın kendisini ve evreni anlama arayışında karşısına çıkan soru(n)lara yönelik tecrübelerinin toplamı olarak değerlendirebileceğimiz söz konusu inanışların mitlerden başlamak üzere kültürel ve edebî metinlere de yoğun biçimde yansıdığı bilinmektedir. Bireyin kendi varlığının ve tekâmül yolculuğunun bilincine varmasına yönelik olguların Türk kültüründeki yansımalarının büyük bir çeşitlilikle yapılandığı görülmektedir. Şamandan ozana, âşıktan meddaha, mitten destana, halk hikâyesinden menkıbelere, inanışlardan ritüellere kadar oldukça geniş bir anlatıcı, tür ve icra çeşitliliğiyle beliren bu tekâmül yolculuğuyla bu yolculuk çerçevesinde kutsalla iletişim, kutsal bilgiye erişim kavrayışının ilginç örneklerinden birini de “Kırklara karışmak” metaforu ile bağlantılı kurum, kavram ve terimler olarak “Abdal/Abdalan-ı Rum”, “Ashâb-ı Suffe”, “Gürûh-ı Nâci”, “Ricâlü’l-gayb”, “Kayberenler”, “Kırklar Meclisi/Kırklar”, “Hızır” vb. inanış ve anlayışları oluşturmaktadır. Türk halk tasavvufunda “tekâmül yolculuğu” kavramının kurumsallaşması ve metinsel yansımaları konusunda, bu kavramın hangi terimsel-ritüel ağlar üzerinden yapılandığı ve anlatı geleneğinde nasıl işlevselleştiği sorularının literatürde bütüncül bakış açısıyla henüz yeterince cevaplanmamış olduğu görülmektedir. Bu çalışma, “kırklara karışmak” metaforunun merkezinde konumlanan Abdal, Kırklar Meclisi, Hızır ve Ricalü’l-gayb gibi kurumsal kavramların İslamiyet öncesi ve İslami çevre kaynaklardaki görünümlerini karşılaştırmalı metin analizi yöntemiyle incelemektedir. Çalışmada Kırklar Meclisi içinde özellikle Selmân-ı Fârisî’nin konumu ve Köroğlu anlatıları vaka analizi olarak seçilmiş, bu iki figürde tekâmül yolculuğunun farklı epistemolojik kodlarla (İslamiyet ve halk tasavvufu kültürü) nasıl yapılandığı analiz edilmiştir. Çalışmanın bulguları; Türk halk tasavvufunda tekâmül kavramının (1) sayısal eşik (kırk motifi), (2) aracı figürler (Hızır/Selmân vb.) ve (3) toplumsal yeniden entegrasyon (kahramanın dönüşü) şeklinde üçlü bir yapıda belirginleştiğini göstermektedir. Çalışma, bu kavramsal ağın senkretik bir sentez olarak özellikle 13-16. yüzyıllar Anadolu tasavvuf literatüründe sistematikleştiğini ortaya koyarak konunun disiplinlerarası ve daha bütüncül yaklaşımlarla derinleştirilmesini önermektedir.

Abstract

Throughout history, questions concerning the individual’s existence within the universe and the processes connecting life and the afterlife have been examined through diverse approaches in disciplines such as philosophy, sociology, theology, anthropology, literature, and folklore. The belief systems that emerge from humanity’s search for meaning—understood as the cumulative responses to these existential questions—have found extensive expression in cultural and literary texts, beginning with mythological narratives. Within Turkish culture, reflections on the individual’s awareness of existence and the path of spiritual perfection (tekâmül) are articulated through a remarkably diverse range of figures, genres, and performative traditions. Spanning from shamans to bards, minstrels to storytellers, myths to epics, folk romances to hagiographic narratives, and from belief systems to ritual practices, this tradition presents a rich and multilayered narrative field. One of the most striking manifestations of this spiritual trajectory, particularly with regard to communication with the sacred and access to sacred knowledge, is embodied in the metaphor of “joining the Forty” (kırklara karışmak). This metaphor is closely associated with a constellation of institutional concepts and figures such as the Abdals (Abdalan-ı Rum), Ashāb al-Ṣuffa, Gürûh-ı Nâci, Rijāl al-Ghayb, Hidden Saints (Kayberenler or Kayıp Erenler), the Corps of Forty, and Khidr. Despite their centrality in Turkish folk Sufism, the processes through which the concept of spiritual perfection becomes institutionalized, the terminological–ritual networks that structure it, and its functionalization within narrative traditions have not yet been sufficiently addressed in the literature from a holistic perspective. This study examines the institutional concepts of the Abdals, the Corps of Forty, Khidr, and Rijāl al-Ghayb—located at the core of the metaphor of “joining the Forty”—through a comparative textual analysis of their representations in pre-Islamic and post-Islamic sources. As case studies, the article focuses on the position of Salman al-Farisi within the Corps of Forty and the Köroğlu narratives, analyzing how the path of spiritual perfection is constructed through differing epistemological frameworks, namely Islamic doctrine and folk Sufi culture. The findings demonstrate that the concept of tekâmül in Turkish folk Sufism crystallizes into a tripartite structure consisting of (1) a numerical threshold (the motif of forty), (2) intermediary figures (Khidr and Salman al-Fârisî etc.), and (3) social reintegration through the hero’s return. The study further reveals that this conceptual network was systematized as a syncretic synthesis in Anatolian Sufi literature between the thirteenth and sixteenth centuries and argues for the need to deepen the subject through interdisciplinary and holistic approaches.

🔖

Bu Makaleye Atıf Yap

Keskin, A. (2026). KAYIP ERENLERDEN KIRKLAR MECLİSİ'NE, SELMÂN-I FÂRİSÎ’DEN KÖROĞLU’NA: TÜRK HALK TASAVVUF KÜLTÜRÜNDE TEKÂMÜL YOLCULUĞUNUN BÜTÜNCÜL SERÜVENİ. Türk Kültürü ve Hacı Bektaş Veli Araştırma Dergisi, Sayı: 119, 383–415. https://doi.org/10.60163/tkhcbva.1788884

📄 Tam Metin PDF Okuyucu

📄

PDF görüntüleyici hazırlanıyor...

Kaynakça (83)

  1. Aça, Mehmet. “Şamanlığa Geçişte Ölüp Dirilme Ritüelinden Türk Destanlarındaki Ölüp Dirilmeye.” Millî Folklor, 7/54 (2002), 75-85.
  2. Ahmad, Abdul Basit. Salman Al-Farisi (R): In Quest of Truth. Riyadh: Darussalam, 2014.
  3. Akaslan, Yaşar. “Hakikat Arayışına Adanmış Çileli Bir Ömür: Selmân-ı Fârisî.” Mescid-i Nebevî’nin Gölgesinde Ashab-ı Suffe. Ankara: Diyanet İşleri Başkanlığı Yayınları, 111-122. 2024
  4. Akın, Bülent. Mitten Tasavvufa Alevi Ritüellerinin Sır Dili. Kırklar. İstanbul: Kitabevi, 2020.
  5. Akın, Bülent. “Ashab-ı Suffa’dan Kırklar Meclisi’ne: Yunus Emre’de ‘Miraç’ ve ‘Semâ/Semah.” TÜRÜK, 9/1 (2021), 99-118.
  6. Alptekin, Ali Berat. Halk Hikâyelerinin Motif Yapısı. Ankara: Akçağ, 2019.
  7. Arıkan, Sine Elif. “Campbell’in Monomit Kuramı Bağlamında Kökin Erkey Destanı.” Kültürel Miras Araştırmaları, 2/1 (2021), 16-21. https://izlik.org/JA99ES85DG
  8. Asker, Naile. “Göroğlu Destanında Mistik ve Hami Yardımcılar: Hazreti Ali, Kalenderler, Erenler, Aksakallar.” Türk Kültürü ve Hacı Bektaş Veli Araştırma Dergisi, 97 (2021), 95-110. https://izlik.org/JA27CA62BK
  9. Atay, Dinçer. “Joseph Campbell’in Monomit Aşamaları Bağlamında Dede Korkut’un Begil Oğlu Emren’in Boyu Destanı.” TEKE, 6/3 (2017), 2503-2521. http://dx.doi.org/10.7884/teke.3929
  10. Avcı, Neslihan. “Yaratılış Mitlerinde Rakibeler: Tanrının Özgür Kızı Lilith, Günahkâr Havva ve Ehl-i Beyt Soyu Güruh-ı Naci.” Hacettepe Üniversitesi Edebiyat Fakültesi Dergisi, 41/1 (2024), 262-273. https://doi.org/10.32600/huefd.1334698
  11. Baktır, Mustafa. “Suffe.” TDV İslâm Ansiklopedisi (37. Cilt), 469-470, İstanbul: TDV Yayınları, 2009.
  12. Başgöz, İlhan. Türkülü Aşk Hikâyeleri. Bir Gösterim Olarak. İstanbul: Pan, 2012.
  13. Bay Gülveren, Özlem. “Ahmet Ümit’in Bir Aşk Masalı’nı Campbell’ın Monomit Kuramı Üzerinden Okumak.” Folklor/Edebiyat, 30/120 (2024), 1087-1104. https://doi.org/10.22559/folklor.2686
  14. Bayat, Fuzuli. Köroğlu: Şamandan Âşıka, Alpten Erene. Ankara: Akçağ Yayınları, 2003
  15. Bayat, Fuzuli. “Yeni Statüye Geçit Paradigmasında Ölüp Dirilme.” Uluslararası Karadeniz Havzası Halk Bilimi Araştırmaları Dergisi, 2/6 (2016a), 27-40.
  16. Bayat, Fuzuli. Türk Destancılık Tarihi Bağlamında Köroğlu Destanı, Türk Dünyasının Köroğlu Fenomenolojisi. İstanbul: Ötüken Yayınları, 2016b.
  17. Bayrakdarlar, Tuğba (). “Joseph Campbell’in Monomit Kuramı Bağlamında Boston Destanı”. VI. Uluslararası Köroğlu Sempozyumu: Köroğlu ve Türk Destan Kahramanları. (Ed. A. A. Yasa-F. Öztürk),. 761-774. Bolu: BAMER, 2016.
  18. Beydili, Celal. Türk Mitolojisi Ansiklopedik Sözlüğü. (Çev. Eren Ercan). Ankara: Yurt, 2005.
  19. Bilge Savcı, Esra. Köroğlu Destanı “Hikâyet-i Köroğlu Sultan”. Gazi Üni. SBE Doktora Tezi, 2016.
  20. Bozkurt, Kenan-Bozkurt, Hacer. “Sayıların Gizemli Dünyası: Kültür ve Edebiyatta Sayı Sembolizmi.” Batman Üniversitesi Yaşam Bilimleri Dergisi, 1/1 (2012), 717-728. https://izlik.org/JA37DG25EY
  21. Campbell, Joseph. The Hero with a Thousand Faces. Princeton-Oxford: Princeton University Press, 2004.
  22. Coşar, Mevhibe. “Alevi-Bektaşi Kültüründe Sayılara Yüklenen Terim Değeri.” Türk Kültürü ve Hacı Bektaş Veli Araştırma Dergisi, 60 (2011), 113-128. https://izlik.org/JA96JL85XM
  23. Coşkun, Gamze. “Alevilikte Cem ve Semah’ın Kaynağı Olarak Görülen Miraç Hadisesi ve Kırklar Cemi.” Türk Kültürü ve Hacı Bektaş Veli Araştırma Dergisi, 103 (2022), 187-203. https://izlik.org/JA22BF33TU
  24. Çakır, Gülay-Koçak, Aynur. “Ak Plek Destanında Kahramanın Sonsuz Yolculuğu.” Türklük Araştırmaları Dergisi, 3/1 (2024), 120-127. https://izlik.org/JA97TT28FT
  25. Çetindağ Süme, Gülda. Köroğlu Merkezli Hikâyelerin Sembolik Açılımı. Fırat Üniversitesi SBE Doktora Tezi, 2011.
  26. Çetindağ Süme, Gülda. Alıp Manaş’ın Sembolik Serüveni. Kesit Yayınları, İstanbul, 2019a.
  27. Çetindağ Süme, Gülda. “Köroğlu Destanı’nda Mezar Motifinin Sembolik Değerleri”. Sosyal Bilimler Dergisi, 6/42 (2019b), 216-228.
  28. Dıykanbay, Mayramgül. “Kırgızlarda Dağ Keçilerinin Koruyucu İyesi ‘Kayberen’.” Ardahan Üniversitesi İnsani Bilimler ve Edebiyat Fakültesi Belgü Dergisi (Özel Sayı/2023), 48-54. https://izlik.org/JA22XL42LR
  29. Duman, Mustafa. “Bozkurttan Hızır’a Türk Halk Anlatmalarında Kılavuz.” Millî Folklor, 24/96 (2012), 190-201.
  30. Durmaz, Uğur. “Amaçları Bakımından Balıkesir Deve Oyununda Yer Alan Ölüp Dirilme Motifi ve Kurban Ritüelinin Benzerliği.” Balıkesir Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, 19/36 (2016), 81-94. https://doi.org/10.31795/baunsobed.645212
  31. Durmuş, Gülşah. “Campbell’ın Monomit Kuramı Bağlamında Manas Destanı: Bir Kahramanın Sonsuz Yolculuğu.” Fırat Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, 25/2 (2015), 64-76. https://doi.org/10.18069/fusbed.27475
  32. Dursun, Aysun-Torun, Damla. “Begil Oğlu Emren Anlatısında ‘Kahramanın Sonsuz Yolculuğu’.” Söylem Filoloji Dergisi, 2/2 (2017), 250-266. https://doi.org/10.29110/soylemdergi.348386
  33. Duvarcı, Ayşe. “Kayıperenlerin Kültür Yolculuğundan İzler.” Folklor/Edebiyat, 28/111 (2022), 735-752. https://doi.org/10.22559/folklor.2220
  34. Ege, Fatih. “Campbell’ın Monomit ve Jung’un Arketip Kavramları Bağlamında ‘Trak-Trak Kabakcığım’ Masalının İncelenmesi.” Humanitas, 9/17 (2021), 231-243. https://doi.org/10.20304/humanitas.809134
  35. Eliade, Mircea. Ebedi Dönüş Mitosu. (Çev. Ümit Altuğ). Ankara: İmge Kitabevi, 1994.
  36. Eliade, Mircea. Şamanizm. İlkel Esrime Teknikleri. (Çev. İ. Birkan). Ankara: İmge Kitabevi, 2018.
  37. Ersoy, Elif- Kızıltan, Hakan- Saydam, M. Bilgin. “Kırklar Cemi: Psikomitolojik Bir Çözümleme.” Geçmişten Günümüze Alevilik I. Uluslararası Sempozyumu (3-5 Ekim 2013) Bildirileri. (ed. M. Yazıcı), 418-432. Bingöl: Bingöl Üniversitesi Yayınları, 2014.
  38. Fidan, Süleyman-Aydoğan, Gülbeyaz. “Damlanın Yolculuğuna Farklı Bakışlar: Seyr ü Sülûk ve Monomit Çerçevesinde Âşık Dâimî’nin Bir Şiiri.” Motif Akademi Halkbilimi Dergisi, 16/43 (2023), 1100-1118. https://doi.org/10.12981/mahder.1279638
  39. Gökbel, Ahmet. Ansiklopedik Alevi Bektaşi Terimleri Sözlüğü. Ankara: AKMBY, 2019.
  40. Gökcan, Melike. “Yusuf u Züleyha Hikâyelerinde ‘Yol’ Alegorisi ve Arketipal Sembolizm.” Turkish Studies, 13/15 (2018), 225-242.
  41. Gülten, Sadullah. “Çorum’da Kalenderî Geleneğinden Bir Abdal: Kutbu’l-Büdela Abdal Ata ve Zaviyesi.” Türk Tarihine Dair Yazılar II (Ed. A. Demir, T. Kalkan, E. Erdoğan), 423-434. Ankara: Gece, 2017.
  42. Gülten, Sadullah. Türklerin Hz. Ali’si. Destanlar, Efsaneler, Menkıbeler. İstanbul: Yeditepe, 2020.
  43. Gülten, Sadullah. Üçler, Yediler, Kırklar. Gayb Âleminin Sultanları. İstanbul: Timaş, 2025.
  44. Günay, Umay. Türkiye’de Âşık Tarzı Şiir Geleneği ve Rüya Motifi. Ankara: Akçağ, 2018.
  45. Gündüz, Mehmet Emin. “Mürsel Gündoğdu’nun Kalbin Şehrinde Romanının Joseph Campbell’in Monomit Kuramı Bağlamında İncelenmesi.” Yeni Türk Edebiyatı Araştırmaları, 16/32 (2024), 1-20. http://dx.doi.org/10.26517/ytea.571
  46. Güzel, Cavit. “Monomit Teorisi Bağlamında Bayan Toolay Destanı.” Türklük Bilimi Araştırmaları, 36 (2015), 191-206. https://doi.org/10.17133/tba.45710
  47. Hatiboğlu, İbrahim. “Selmân-ı Fârisî.” TDV İslâm Ansiklopedisi, (36. Cilt), 441-443, İstanbul: TDV Yayınları, 2009.
  48. Işık, Caner. “Güruhu Nâciye’den Aleviliğe.” Alevilik Araştırmaları Dergisi, 10 (2015), 23-51.
  49. Jung, Carl Gustav. Dört Arketip (Çev. Z. Aksu Yılmazer). İstanbul: Metis (2. Baskı), 2005.
  50. Kabak, Turgay-Güzel, Ferdi (ed). Yol Kitabı. Çanakkale: Paradigma Akademi, 2022.
  51. Kaçmaz, Rabia. “Tulum Hoca Destanı’nın Monomit Kuramına Göre İncelenmesi.” Kültürel Miras Araştırmaları, 2/1 (2021), 30-39. https://izlik.org/JA75TD82MJ
  52. Kara Düzgün, Ülkü. “Türk Destanlarında Merkezi Kahraman Tipinin Tipolojisi.” Folklor/Edebiyat, 18/70 (2012), 9-46. https://izlik.org/JA63WH95JH
  53. Karadavut, Zekeriya. “Köroğlu Destanında Hz. Ali.” IV. Uluslararası Alevilik ve Bektaşilik Sempozyumu (18-20 Ekim) Bildiriler Kitabı (Ed. O. Kurtoğlu-A. Ç. Erginer), 871-882, Ankara: Türk Kültürü Açısından Hacı Bektaş-ı Veli Araştırmaları Uygulama ve Araştırma Merkezi Yayınları, 2018.
  54. Kasımoğlu, Seval. “Rüya, Masal, Resim Çerçevesinde Monomiti: Binbir Gündüz Masalları Örneği.” Folklor Akademi Dergisi. 6/2 (2023), 436-444. https://doi.org/10.55666/folklor.1247572
  55. Keklik, Murat-İlkyaz, Gamze. “Süheyl ü Nev-Bahâr” Mesnevisinde Kahramanın Dönüşümü.” Manisa Celal Bayar Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, 22/1 (2024), 15-34. https://doi.org/10.18026/cbayarsos.1260776
  56. Koç, Adem. “Güruh-ı Naci’nin Saçlı Bacıları: Alevi-Bektaşi İnanç Sisteminde Kadın Olmak.” Karadeniz Sosyal Bilimler Dergisi, 7/12 (2015), 126-145. https://izlik.org/JA53PF36MN
  57. Koçak, Aynur. “Anadolu Köy Seyirlik Oyunlarında İnsanlık Serüveni: ‘Ölü Oyunu’ Örneği.” Folklor/Edebiyat, 20/79/ 2014, 189-199. https://izlik.org/JA87EA25MG
  58. Koçak, Aynur- Mollaibrahimoğlu, Çiğdem. “Benlikten Evrenselliğe: “Köroğlu’nun Yolculuğu.” Uluslararası Köroğlu Bolu Tarih ve Kültürü Sempozyumu (17-18 Ekim 2009) Bildirileri (Ed. A. Yaman-vd.), 430-438. Bolu: Bolu Halk Kültürünü Araştırma ve Uygulama Merkezi Yayınları, 2009.
  59. Mendilli, Mehmet. Köroğlu’nun Sonu Kolu Üzerine Mukayeseli Bir Araştırma (İnceleme-Metinler). Niğde Üniversitesi SBE Yüksek Lisans Tezi, 2001.
  60. Ocak, Ahmet Yaşar. Alevî ve Bektaşî İnançlarının İslâm Öncesi Temelleri. İstanbul: İletişim, 2012.
  61. Ortakcı, Altuğ. “Kutsalın Dokunulmazlığı: Kırklar Türbesi Anlatıları.” Uluslararası Dil, Edebiyat ve Kültür Araştırmaları Dergisi 7/4 (2024), 1076-1095. https://doi.org/10.37999/udekad.1577490
  62. Özcan Güler, Derya-Usta, Mustafa. “Kazak Destanlarında Kurtarıcı Tipi.” Akademik Dil ve Edebiyat Dergisi, 6/2 (2022), 1064-1078. https://doi.org/10.34083/akaded.1143674
  63. Özgül, Şengül. Emine Işınsu’nun Romanlarında Yolculuk Arketipi. Erciyes Üniversitesi SBE Yüksek Lisans Tezi, 2019.
  64. Özkan, Tuba. Bey Böyrek Anlatılarının Kahramanın Yolculuğu Açısından İncelenmesi. Gazi Üniversitesi SBE Yüksek Lisans Tezi, 2006.
  65. Pamukçu, Oğuzhan. Türk Halk Anlatılarında Yol ve Yolculuk. Fırat Üniversitesi SBE Yüksek Lisans Tezi, 2023.
  66. Polat Aktaş, Neslihan. “Cemşîd’in Yolculuğu: ‘Cemşîd ü Hurşîd’ Mesnevisinin Joseph Campbell’in Monomit Kuramına Göre İncelenmesi.” Akademik Dil ve Edebiyat Dergisi, 5/4 (2021), 1901-1921. https://doi.org/10.34083/akaded.1016676
  67. Selvi, Dilaver. “Sûfîlerin Ricâlü’l-Gayb Tanımı, Taksimi ve Buna Dayanak Yaptıkları Hadisler.” Tasavvuf, 32/2 (2013), 111-137.
  68. Sevim, Oğuzhan-Yücel Çetin, Derya. “Göç Destanı’nın Kahramanın Sonsuz Yolculuğu Bağlamında Kişiler Dünyası Açısından İncelenmesi.” Trakya Eğitim Dergisi, 11/3 (2021), 1660-1670. https://doi.org/10.24315/tred.961501
  69. Soyyer, A. Yılmaz. Hünkâr. Ansiklopedik Bektaşilik Sözlüğü. İstanbul: Post, 2019.
  70. Şahin, Elif. Velâyetnâmelerde Yol ve Yolculuk: Halk Bilimi ve Tasavvuf Bağlamında Karşılaştırmalı Bir İnceleme. İzmir: Kâtip Çelebi Üniversitesi SBE Yüksek Lisans Tezi, 2023.
  71. Şimşek, Esma. “Kültürümüzde Yol ve Bu Bağlamda “Uzun İnce Bir Yoldayım” Adlı Şiirin Sembolik Çözümlemesi.” Âşık Veysel Şiirinde Alevi-Bektaşi Düşüncesinin Cumhuriyet Düşüncesiyle Yakınlığı. Dünya Ozanı Âşık Veysel Sempozyumu (Sivas 24-25 Mayıs 2015) Bildirileri, 125-138. Sivas: Esform Ofset, 2017.
  72. Şimşek, Esma- Özdemir, Serdar Deniz. “Boston Destanı’nın Arketipsel Tahlili.” Millî Folklor, 17/129 (2021), 58-71.
  73. Tarhan, Esra. “Âsumân ile Zeycân Hikâyesinin Monomit Kuramı Bağlamında Çözümlenmesi.” RumeliDE, 24 (2021), 746-754. https://doi.org/10.29000/rumelide.990190
  74. Tepeköylü, İlke. “Âşık Garip Hikâyesinin Joseph Campbell’ın Monomitos Aşamalarıyla İncelenmesi.” JASS, 1/47 (2016), 419-428.
  75. Topçu, Çiğdem. “Türk Sayı Sistemi Işığında Kırk.” Uluslararası Türklük Bilgisi Sempozyumu (25-27 Nisan 2007, Erzurum) Bildirileri, 1099-1109. Erzurum: Atatürk Üni. Yayınları, 2009.
  76. Uludağ, Süleyman. “Abdal.” TDV İslâm Ansiklopedisi (I. Cilt), 59-61. İstanbul: TDV Yayınları, 1988.
  77. Uludağ, Süleyman. “Ricâlullah.” TDV İslâm Ansiklopedisi (35. Cilt), 80-81. İstanbul: TDV Yayınları, 2008a.
  78. Uludağ, Süleyman. “Ricâlü’l-Gayb.” TDV İslâm Ansiklopedisi (35. Cilt), 81-83. İstanbul: TDV Yayınları, 2008b.
  79. Ünsal Topçu, Gamze-İnal, Cihan. “Lami’î Çelebi’nin Salâmân u Absâl Mesnevisinde Kahramanın Arketipsel Yolculuğu.” Korkut Ata Türkiyat Araştırmaları Dergisi, 12 (2023), 107-126. https://doi.org/10.51531/korkutataturkiyat.1340059
  80. Yaşar, Ceylan. Ferhâd Ü Şîrîn Mesnevisinin Arketipsel Sembolizm Kahramanın Sonsuz Yolculuğu ve Kahramanın Dönüşümleri Bağlamında İncelenmesi. Erzurum Teknik Üniversitesi SBE Yüksek Lisans Tezi, 2020.
  81. Yazıcı, Havva. “Kırklar İnancının Somut İzlerine Dair Bazı Gözlemler.” Türk Kültürü ve Hacı Bektaş Veli Araştırma Dergisi, 111 (2024), 399-408. https://doi.org/10.60163/tkhcbva.1501359
  82. Yusoglu, Nebahat. Türk Romanında Yol ve Yolculuk Teması. Marmara Üniversitesi SBE Doktora Tezi, 2008.
  83. Bayrakdarlar, Tuğba (). “Joseph Campbell’in Monomit Kuramı Bağlamında Boston Destanı”. VI. Uluslararası Köroğlu Sempozyumu: Köroğlu ve Türk Destan Kahramanları. (Ed. A. A. Yasa-F. Öztürk),. 761-774. Bolu: BAMER, 2016.