KaydedilenlerDerginizi ekleyin

Dergiler / Dört Öge / 2026 / Sayı: 28

Cappadocialı Heras’a Ait Olduğu Düşünülen Üç Fragman

Three Fragments Attributed To Heras of Cappadocia

Etem Dönmez(Ankara Üniversitesi, Dil ve Tarih-Coğrafya Fakültesi, Eskiçağ Dilleri ve Kültürleri Bölümü, Latin Dili ve Edebiyatı Anabilim Dalı)0000-0003-2000-2153
Çağatay Aşkit(Ankara Üniversitesi, Dil ve Tarih-Coğrafya Fakültesi, Eskiçağ Dilleri ve Kültürleri Bölümü, Latin Dili ve Edebiyatı Anabilim Dalı)0000-0001-6357-320X
Ahmet Acıduman(Ankara Üniversitesi, Tıp Fakültesi, Tıp Tarihi ve Etik Anabilim Dalı)0000-0003-2021-4471
Sayfa
17–38
Yayın Tarihi
2026-03-03
DOI
—
🏛️Bu makalenin bibliyografik verileri ve tam metin bağlantısı DergiPark üzerinden sağlanmıştır.
DergiPark Kaydı ↗
✨

Yapay Zeka Hızlı Bakış & Çıkarımlar

AI Insight
⚡ TL;DR(1 Cümlede Hızlı Çıkarım)

Bu çalışmada, sözü edilen eserde yer alan ve Heras’a ait olabileceği ileri sürülen 3 fragmanın Arapça orijinalleri ve Latince çevirileri hem el yazmalarından hem de matbu nüshalardan tespit edilip karşılaştırılarak Türkçeye çevrilmiş, nüshalara göre aralarındaki farklar belirtilmiş ve söz konusu fragmanlar Heras’ın diğer reçeteleriyle kıyaslanarak gerçekten ona ait olup olmadıkları saptanmaya çalışılmıştır.

📌 3 Maddede Bu Makale

🎯
Amaç & Hipotez:Cappadocialı Heras, MÖ 1. – MS 1. yüzyıllarda yaşamış ve büyük olasılıkla Roma’da görev yapmış bir hekimdir.
📊
Temel Bulgular & Veri:Heras’ın reçeteleri, Celsus’tan (MS 1. yy.) Galenus’a (MS 2. yy.), Oribasius’tan (MS 4. yy.) Nicolaus Myrepsus’a (MS 13. yy.) dek farklı coğrafya ve dönemlerde yaşamış yazarlar tarafından alıntılanarak yüzyıllar boyunca kullanılmıştır.
💡
Sonuç & Katkı:Bu çalışmada, sözü edilen eserde yer alan ve Heras’a ait olabileceği ileri sürülen 3 fragmanın Arapça orijinalleri ve Latince çevirileri hem el yazmalarından hem de matbu nüshalardan tespit edilip karşılaştırılarak Türkçeye çevrilmiş, nüshalara göre aralarındaki farklar belirtilmiş ve söz konusu fragmanlar Heras’ın diğer reçeteleriyle kıyaslanarak gerçekten ona ait olup olmadıkları saptanmaya çalışılmıştır.
🔬Tür:Deneysel Tarla Denemesi
📍Kapsam:Genişletilmiş Akademik Örneklem
⚙️Değişkenler:Heras · Nartheks · Râzî

Özet

Cappadocialı Heras, MÖ 1. – MS 1. yüzyıllarda yaşamış ve büyük olasılıkla Roma’da görev yapmış bir hekimdir. Çeşitli hastalıklar üzerine ilaç reçeteleri içeren Νάρθηξ (Nárthēks) adında bir kitap yazdığı bilinmektedir. Yazmış olduğu bu eser kayıptır ancak başka yazarların onun eserinden alıntı yapmaları sayesinde bazı fragmanları günümüze ulaşabilmiştir. Heras’ın reçeteleri, Celsus’tan (MS 1. yy.) Galenus’a (MS 2. yy.), Oribasius’tan (MS 4. yy.) Nicolaus Myrepsus’a (MS 13. yy.) dek farklı coğrafya ve dönemlerde yaşamış yazarlar tarafından alıntılanarak yüzyıllar boyunca kullanılmıştır. Ondan alıntı yaptığı düşünülen eserlerden biri de Ebû Bekir er-Râzî’nin (MS 9. – 10. yy.) Kitâbü’l-Ḥâvî fi’ṭ-ṭıb (Liber Continens) adlı tıp ansiklopedisidir. Bu çalışmada, sözü edilen eserde yer alan ve Heras’a ait olabileceği ileri sürülen 3 fragmanın Arapça orijinalleri ve Latince çevirileri hem el yazmalarından hem de matbu nüshalardan tespit edilip karşılaştırılarak Türkçeye çevrilmiş, nüshalara göre aralarındaki farklar belirtilmiş ve söz konusu fragmanlar Heras’ın diğer reçeteleriyle kıyaslanarak gerçekten ona ait olup olmadıkları saptanmaya çalışılmıştır.

Abstract

Heras of Cappadocia was a physician who lived during the 1st century BCE and 1st century AD, and he probably served in Rome. It is known that he wrote a book titled Νάρθηξ (Nárthēks), which contained prescriptions for various diseases. Although this work is lost, some fragments have survived to the present day thanks to the works of some authors who quoted from his Nartheks. His medical recipes were quoted by authors from different regions and periods such as Celsus (1st century AD), Galen (2nd century AD), Oribasius (4th century AD), and Nicolaus Myrepsus (13th century AD), and were used for centuries. One of the works thought to have quoted the Nartheks is a medical encyclopedia called Kitāb al-Ḥāwī fī al-Ṭibb (Liber Continens), authored by Abū Bakr Muḥammad b. Zakariyyā al-Rāzī (9th and 10th centuries AD). In this study, the Arabic originals and Latin translations of three fragments in Liber Continens which are proposed to belong potentially to Heras were identified and compared from both manuscripts and printed editions, and then translated into Turkish. The differences between manuscripts and editions were pointed out. These fragments have been compared with Heras’ other prescriptions to determine whether they truly belong to him.

🔖

Bu Makaleye Atıf Yap

Dönmez, E., Aşkit, Ç., Acıduman, A. (2026). Cappadocialı Heras’a Ait Olduğu Düşünülen Üç Fragman. Dört Öge, Sayı: 28, 17–38. https://ajindex.com/articles/1164322

📄 Tam Metin PDF Okuyucu

📄

PDF görüntüleyici hazırlanıyor...

Kaynakça (59)

  1. Aët. Aëtius Amidenus. (1935). Libri medicinales = Aetii Amideni Libri medicinales I-IV, A. Olivieri (ed.), CMG VIII 1, Leipzig et Berlin: B. G. Teubner; Aëtius Amidenus. (1950). Aetii Amideni Libri medicinales V-VIII. A. Olivieri (ed.), CMG VIII 2, Berlin: In Aedibus Academiae Litterarum; Aetios, von Amida. (1533). Aetii Amideni Quem Alii Antiochenum Vocant Medici Clarissimi Libri XVI. 2, Basileae: Froben; Aetios, von Amida. (1535). Aetii Amideni Quem Alii Antiochenum Vocant Medici Clarissimi Libri XVI. 3, Basileae: Froben.
  2. Aret. Caus. Aretaeus. (1723). De causis et signis diuturnorum morborum = Aretæi Cappadocis, De causis et signis acutorum et diuturnorum morborum, Libri quattuor. De curatione acutorum et diuturnorum morborum, Libri quattuor, J. Wigan (ed.), Oxoniae: E Typographeo Clarendoniano.
  3. Aret. Cura. Aretaeus. (1723). De curatione acutorum morborum, = Aretæi Cappadocis, De causis et signis acutorum et diuturnorum morborum, Libri quattuor. De curatione acutorum et diuturnorum morborum, Libri quattuor, J. Wigan (ed.), Oxoniae: E Typographeo Clarendoniano.
  4. Cels. Celsus. (1961 ve 1971). De medicina, = De Medicina, with an English Translation by W. G. Spencer, in three volumes I, The Loeb Classical Library, London: William Heinemann LTD / Cambridge, Massachusetts: Harvard University Press; with an English Translation by W. G. Spencer, in three volumes II, The Loeb Classical Library, London: William Heinemann LTD / Cambridge, Massachusetts: Harvard University Press.
  5. Diosc. Mat. Pedanius Dioscorides. (2005). De materia medica, = Pedanius Dioscorides of Anazarbus De materia medica, Translated by L. Y. Beck, Hildesheim – Zürich – New York: Olms – Weidmann.
  6. Diosc. Simp. Pedanius Dioscorides. (2022). De simplicibus medicinis vel Euporista, = On Simples, Attributed to Dioscorides, Introduction, Translation, Concordances, J. G. Fitch (ed.), Leiden – Boston: Brill.
  7. Gal. Galenus. (1821-1833). = Medicorum Graecorum opera quae exstant, D. C. G. Kühn (ed.), vol. I-XX, Lipsiae: Prostat in Officina Libraria Car. Cnoblochii.
  8. Mart. Martialis. (1993). Epigrammaton Libri, = Martial II, edited and translated by D. R. Shackleton Bailey, The Loeb Classical Library, Cambridge, Massachusetts: Harvard University Press.
  9. Orib. Coll. Oribasius. (1928). Collectiones medicae = Oribasii Collectionum medicarum reliquiae, libri I-VIII, J. Raeder (ed.), CMG VI 1,1, Leipzig et Berlin: B. G. Teubner.
  10. Orib. Ecl. Oribasius. (1933). Eclogae Medicamentorum = Oribasii Collectionum medicarum reliquiae, libri XLIX-L, libri incerti, J. Raeder (ed.), CMG VI 2,2, Leipzig et Berlin: B. G. Teubner.
  11. Orib. Syn. Oribasius. (1926). Synopsis ad Eustathium, = Libri ad Eunapium, J. Raeder (ed.), CMG VI 3, Leipzig et Berlin: B. G. Teubner.
  12. Paul. Aeg. Paulus Aegineta. (1921 ve 1924). = Libri I-IV, J. L. Heiberg (ed.), CMG IX 1, Leipzig et Berlin: B. G. Teubner; Libri V-VII, J. L. Heiberg (ed.), CMG IX 2, Leipzig et Berlin: B. G. Teubner.
  13. Plin. Nat. Plinius Maior. (1961). Naturalis Historia = Pliny, Natural History, vol. VI, Libri XX-XXIII, with an English Translation by W. H. S. Jones, The Loeb Classical Library, London: William Heinemann LTD / Cambridge, Massachusetts: Harvard University Press.
  14. Scrib. Larg. Scribonius Largus. (2020). Compositiones, = Scribonii Largi Compositiones, Sergio Sconocchia (ed.), Berolini: W. de Gruyter.
  15. Abū Bakr Muḥammad ibn Zakarīyā Rāzī. (17th c. AD / 6th c. AH). 865?-925?, Kitāb al-Ḥāwī fī al-ṭibb, Hādhā Kitāb Ḥāwī kabīr, Montreal: McGill University, Osler Library of the History of Medicine 449.
  16. Abū Bakr Muḥammad ibn Zakarīyā Rāzī. (1674?). 865?-925?, Kitāb al-Ḥāwī. Copied by the order of Sulaymān, the Shah of Iran (1666-1694) for his chief Physician Muḥammad Riẓā Ḥakīm, [1674?], Yale University, Medical Historical Library, Cushing/Whitney Medical Library, Manuscript Arabic 10.
  17. Ar-Rāzī, Abū Bakr Muḥammed B. Zakariyya. (1955 AD/1374 AH). Kitābu’l Ḥawī fi’ṭ-ṭıbb (Continenes of Rhazes), I ve III, Hyderabad-Deccan, India: (Osmania Oriental Publications Bureau).
  18. Ar-Rāzī, Abū Bakr Muḥammed B. Zakariyya. (1957 AD/1377 AH). El-Hâvî fi’ṭ-ṭıb, I ve III, Hüseyin Hatemi (ed.), I ve III.
  19. Ar-Rāzī, Abū Bakr Muḥammed B. Zakariyya (2000 AD/1421 AH). Kitâbü’l-Ḥâvî fi’ṭ-ṭıb, I ve III, Beirut, Lebanon: Dar Al-Kotob Al-ilmiyah.
  20. Bedevian, A. K. (1994). Illustrated Polyglottic Dictionary of Plant Names in Latin, Arabic, Armenian, English, French, German, Italian and Turkish Languages, Including Economic, Medicinal, Poisonous and Ornamental Plants and Common Weeds, Cairo: Medbouly Library.
  21. Bertier, J. (1996). “La médecine des enfants à l’époque impériale”, ANRW II.37.3. Berlin – New York: Walter de Gruyter, s. 2147-2227.
  22. Burguière, P. – Jacques, J. M. (1980). “Galien témoin des pharmacologues anciens: prolégomènes à une édition d'Héras de Cappadoce”, Cahiers du Centre J. Radet, Université de Bordeaux, 1980/1, s. 2-29.
  23. Castiglioni, A. (1947). A History of Medicine, Translated from the Italian and Edited by E. B. Krumbhaar, Second Edition, Revised and Enlarged, New York: Alfred A. Knopf.
  24. Corazza, F. (2016). “New Recipes by Heras”, ZPE 198, 39-48.
  25. Daremberg, C. – Ruelle, C. É. (1879). Oeuvres de Rufus d'Éphèse, texte collationné sur les manuscrits, traduit pour la première fois en français, avec une introduction, Paris: Imprimerie Nationale.
  26. Dietz, F. R. (1836). Severi iatrosophistae de clysteribus liber, Regimontii Prussorum: apud fratres Borntraeger.
  27. Ernout A. – Meillet, A. (2001). Dictionnaire étymologique de la langue latine, Paris: Klincksieck.
  28. Fabricius, J. A. (1726). Bibliothecae Graecae volumen tertium decimum, Hamburg: Sumtu Theodori Christophori Felgineri.
  29. Fabricius, C. (1972). Galens Exzerpte aus älteren Pharmakologen, Berlin – New York: Walter de Gruyter.
  30. Fischer, K.-D. (2010). “De fragmentis Herae Cappadocis atque Rufi Ephesii hactenus ignotis” Galenos 4, s. 173-183.
  31. Fonahn, A. (1922). Arabic and Latin Anatomical Terminology, Chiefly from the Middle Ages, Kristiania: in Commission by Jacob Dybwad.
  32. Gossen, H. (1912). “Heras (4)”, Paulys Realencyclopädie der classischen Altertumswissenschaft VIII,1, Stuttgart: J. B. Metzlersche Buchhandlung, s. 529.
  33. Lee, G. M. (1968). Oxford Latin Dictionary, Oxford: at the Clarendon Press.
  34. Leith, D. (2014). “Heras, Narthex (?)”, The Oxyrhynchus Papyri Volume LXXX, M. Hirt, D. Leith ve W. B. Henry (ed.), London: The Egypt Exploration Society, s. 38-42.
  35. Lewis C. T. – Short, C. (1958). A Latin Dictionary, Oxford: at the Clarendon Press.
  36. Liddell, H. G. – Scott, R. (1996). A Greek-English Lexicon, Oxford: Clarendon Press.
  37. Marcone, I. A. (1993). “L’apporto dei papiri alla conoscenza della scienza medica antica”, ANRW II.37.1. Berlin – New York: Walter de Gruyter, s. 458-562.
  38. Marganne, M.-H. (1980). "Une étape dans la transmission d'une prescription médicale: P. Berl. Möller 13", R. Pintaudi (ed.), Miscellanea Papyrologica 7: Papyrologica Florentina, Firenze: Gonnelli, s. 179-183.
  39. Marganne-Mélard, M.-H. (1996). “La médecine dans l’Égypte romaine: les sources et les méthodes”, ANRW II.37.3. Berlin – New York: Walter de Gruyter, s. 2709-2740.
  40. Monte, A. (2024). “A Life in Fragments: The Physician Heras of Cappadocia and His Narthex Between Indirect Tradition and Papyrus Evidence”, Symbolae Osloenses 98/1, s. 24-47.
  41. Neuburger, M. (1906). Geschichte der Medizin, I. Band, Stuttgart: Verlag von Ferdinand Enke.
  42. Nutton, V. (2013). Ancient Medicine, Second Edition, London & New York: Routledge.
  43. Puschmann, Th. (1878). Alexander von Tralles, Original-Text und Übersetzung nebst einer einleitenden Abhandlung, Ein Beitrag zur Geschichte der Medicin, I. Band, Wien: Wilhelm Braumüller, K. K. Hof- und Universitätsbuchhändler.
  44. Puschmann, Th. – Neuburger, M. – Pagel, J. (1902). Handbuch der Geschichte der Medizin, Erster Band, Jena: Verlag von Gustav Fischer.
  45. Redhouse, W. (1987). A Turkish and English Lexicon, Beyrut: Librairie du Liban.
  46. Rhazes. (1282). Par. lat. 6912 (1), Paris: Bibliothèque nationale.
  47. Rhazes. (14. yy.) Rasis medicinae lib. XXV, Pars I, a lib. I usque ad XII incl., Vat. lat. 2398, Vatikan: Biblioteca Apostolica Vaticana.
  48. Rhazes. (1509). Continens Rasis, Venetiis: Bernardinus Benalius, 1509.
  49. Rhazes. (1529, idibus septembris). Continens Rasis, Venetiis: Johannes Hamman.
  50. Ross, W. D. – Nutton, V. (1999). “Scribonius Largus”, The Oxford Classical Dictionary, 3rd Edition, S. Hornblower – A. Spawforth (ed.), Oxford: Oxford University Press.
  51. Sarton, G. (1962). Introduction to the History of Science vol. I from Homer to Omar Khayyam, Baltimore: Carnegie Institution of Washington.
  52. Scarborough J. – Nutton, V. (1982, March). “The Preface of Dioscorides’ Materia Medica: Introduction, Translation and Commentary”, Transactions and Studies of the College of Physicians of Philadelphia Medicine History, Series 5, Volume 4, No 1, Philadelphia: The Winchell Company, s. 187-227.
  53. Sezgin, F. (1970). Geschichte des arabischen Schrifttums, Band III: Medizin – Pharmazie – Zoologie – Tierheilkunde bis ca. 430 H., Leiden: E. J. Brill.
  54. Steingass, F. (1963). A Comprehensive Persian-English Dictionary Including the Arabic Words and Phrases to Be Met with in Persian Literature, London: Routledge & Kegan Paul Limited, Broadway House, 68-74 Carter Lane, E.C.4.
  55. Touwaide, A. (1994). “Galien et la toxicologie”, ANRW II.37.2. Berlin – New York: Walter de Gruyter, s. 1887-1986.
  56. Touwaide, A. (1998). “Heras”, Der neue Pauly 5, Stuttgart – Weimar: Verlag J. B. Metzler, s. 396.
  57. Ullmann, M. (1970). Die Medizin im Islam, Leiden/Köln: E. J. Brill.
  58. Valiakos, I. (2019). Das Dynameron des Nikolaos Myrepsos, Erstedition, Heidelberg: Propylaeum.
  59. Youtie, L. C. (1987). “The Michigan Medical Codex (III): P.Mich. Inv. 21, (Continued)”, ZPE 67, s. 83-95.