Yapay Zeka Hızlı Bakış & Çıkarımlar
AI InsightTRT müzik arşivinde Erzurum, Kars, Ardahan ve Iğdır şehirlerine kayıtlı yaklaşık 500 türkü metninin taranmasıyla elde edilen veriler ve varılan sonuçlar da bu durumu kanıtlamaktadır.
📌 3 Maddede Bu Makale
Özet
Genellikle birbirlerine komşu ülkelerde yaşayan Türk lehçeleri konuşurları arasında tarihsel süreç boyunca temaslar olmuştur. Türkiye’nin Doğu Anadolu Bölgesi, lehçeler arası temasın yoğun olarak yaşandığı bölgelerdendir. Bu bölge günümüzde Türkiye Türkçesi ve Azerbaycan Türkçesi terimleriyle ifade edilen lehçelerin uzun süredir temas noktasıdır. Azerbaycan Türkçesinin özellikle Safevî Devleti dönemiyle birlikte başlayan lehçeleşme süreci sınırın Anadolu tarafındaki Türkçe konuşurlarını da etkilemiştir. Merkezdeki ağızdan uzaklaşıldıkça ağızlar arasındaki farkların da artacağını öngören lehçe sürekliliği kavramı, bu noktada dikkate değer veriler sunmaktadır. Türkiye Türkçesinin merkez ağzı olan İstanbul ağzından doğuya doğru ilerlendikçe ağızların özelliklerinin Azerbaycan Türkçesiyle ortaklık göstermeye başladığı görülebilir. Sınır illerine doğru yaklaştıkça bu etki daha da artmaktadır. Böylece Türkiye’nin siyasi sınırları içinde olsalar da Doğu Anadolu’daki birçok şehrin ağzı standart Türkiye Türkçesiyle Azerbaycan Türkçesi arasında bir geçiş konumunda yer alırlar. Bu çalışmada; lehçe temaslarının art zamanlı izleri ve lehçe sürekliliğinin Türkiye Türkçesi ve Azerbaycan Türkçesi arasındaki durumu türkü metinleri üzerinden değerlendirilecektir. Sahip oldukları ses, şekil ve söz varlığı özellikleriyle kayıtlı oldukları yörelerin dil manzarasını önemli oranda yansıtan türküler, art zamanlı düzlemde lehçe ilişkilerini tespit etmek için de elverişli metinlerdir. TRT müzik arşivinde Erzurum, Kars, Ardahan ve Iğdır şehirlerine kayıtlı yaklaşık 500 türkü metninin taranmasıyla elde edilen veriler ve varılan sonuçlar da bu durumu kanıtlamaktadır.
Abstract
Throughout history, speakers of various Turkish dialects living in neighboring countries have been in contact with one another. Türkiye's Eastern Anatolia region is one of the areas where dialectal contact is intense. This region has long been a point of contact for the dialects now referred to as Turkish and Azerbaijani. The process of dialect diversification of Azerbaijani, which began especially during the Safavid period, also influenced Turkish speakers on the Anatolian side of the border. The concept of dialect continuum, which predicts that differences between dialects will increase as one moves away from the central dialect, provides valuable evidence at this point. As one moves eastward from the Istanbul dialect, the central dialect of Turkish spoken in Türkiye, it can be observed that the characteristics of the dialects begin to show similarities with Azerbaijani. This effect intensifies as we approach the border provinces. Thus, although they are within the political borders of Türkiye, the dialects of many cities in Eastern Anatolia occupy a transitional position between standard Turkish and Azerbaijani. This study will examine the diachronic traces of dialect contact and the nature of dialect continuum between Turkish and Azerbaijani through folk song texts. Folk songs, with their phonetic, morphological, and lexical characteristics, significantly reflect the linguistic landscape of the regions where they are recorded, and serve as valuable sources for identifying diachronic dialect relationship. Data obtained and conclusions reached through the analysis of approximately 500 folk song lyrics registered in the TRT music archive from the cities of Erzurum, Kars, Ardahan, and Iğdır also confirm this situation.