KaydedilenlerDerginizi ekleyin

Dergiler / Yeditepe Üniversitesi Hukuk Fakültesi Dergisi / 2026 / Cilt: 18 Sayı: 1

3 BOYUTLU YAZICILARLA MEYDANA GETİRİLEN ÜRÜNLERİN TASARIMLARI ÜZERİNDE HAK SAHİPLİĞİ

THE OWNERSHIP OF THE PRODUCTS’ DESIGNS PRODUCED BY 3D PRINTERS

Onur Sarı(İSTANBUL KENT ÜNİVERSİTESİ)0000-0002-9026-7600
Sayfa
333–375
Yayın Tarihi
2021-03-01
DOI
—
🏛️Bu makalenin bibliyografik verileri ve tam metin bağlantısı DergiPark üzerinden sağlanmıştır.
DergiPark Kaydı ↗
✨

Yapay Zeka Hızlı Bakış & Çıkarımlar

AI Insight
⚡ TL;DR(1 Cümlede Hızlı Çıkarım)

Bu gelişme gelecekte 3 boyutlu yazıcıların üretimin her alanında etkisi olacağını göstermektedir. 3 boyutlu yazıcılarla üretilen ürünlerin tasarımları konusunda hak sahipliğiyse önem arz etmektedir. 3 boyutlu yazıcılarda tasarım süreci genellikle bilgisayar ortamında veya tarayıcılarla gerçekleşmektedir.

📌 3 Maddede Bu Makale

🎯
Amaç & Hipotez:yazıcılar günümüzde ahşaptan, metale hatta canlı dokuya kadar birçok materyali işleyebilmektedir.
📊
Temel Bulgular & Veri:Bu gelişme gelecekte 3 boyutlu yazıcıların üretimin her alanında etkisi olacağını göstermektedir. 3 boyutlu yazıcılarla üretilen ürünlerin tasarımları konusunda hak sahipliğiyse önem arz etmektedir. 3 boyutlu yazıcılarda tasarım süreci genellikle bilgisayar ortamında veya tarayıcılarla gerçekleşmektedir.
💡
Sonuç & Katkı:Çalışan – çalıştıran ilişkisindeyse çalıştıran tasarım üzerinde Sınai Mülkiyet Kanunu m.73/1 ve m.73/2 gereği hak sahibi olabilir.
🔬Tür:Laboratuvar & Saha Deneyi
📍Kapsam:Genişletilmiş Akademik Örneklem
⚙️Değişkenler:Fikri Mülkiyet Hukuku · 3 Boyutlu Yazıcılar · Çalışan Tasarımları

Özet

yazıcılar günümüzde ahşaptan, metale hatta canlı dokuya kadar birçok materyali işleyebilmektedir. Bu gelişme gelecekte 3 boyutlu yazıcıların üretimin her alanında etkisi olacağını göstermektedir. 3 boyutlu yazıcılarla üretilen ürünlerin tasarımları konusunda hak sahipliğiyse önem arz etmektedir. 3 boyutlu yazıcılarda tasarım süreci genellikle bilgisayar ortamında veya tarayıcılarla gerçekleşmektedir. Tasarımcı dilerse 3 boyutlu tasarımı ihtiva eden dosyayı paylaşarak herkesin kullanımına açabilir. Tüketiciler ise bu dosyayı indirip 3 boyutlu yazıcılarla tasarımı ürün olarak elde edebilir. Hatta tüketiciler bu ürünlerin tasarımları üzerinde değişiklikler yaparak kişiselleştirebilir. Bu süreçte tasarım üzerinde kimin hak sahibi olacağının belirlenmesi gerekir. 3 boyutlu yazıcılarla üretilen ürünlerin tasarımlarında genellikle bir ekip çalışmaktadır. Bu ekipte çalışanlardan kimlerin tasarımcı olduğunun da belirlenmesi gerekir. Biz de çalışmamızda bu konuları değerlendirdik. Kanımızca fikri çabasıyla tasarımın görünümünde rol oynayan herkes tasarım üzerinde hak sahibidir. Bu kişiler tüketici veya ortak tasarımcı olabilir. Bununla birlikte fikri çaba göstermeyen tüketici veya tekniker ile yazılımcılar tasarım üzerinde hak sahibi olamayacaktır. Çalışan – çalıştıran ilişkisindeyse çalıştıran tasarım üzerinde Sınai Mülkiyet Kanunu m.73/1 ve m.73/2 gereği hak sahibi olabilir.

Abstract

yazıcılar günümüzde ahşaptan, metale hatta canlı dokuya kadar birçok materyali işleyebilmektedir. Bu gelişme gelecekte 3 boyutlu yazıcıların üretimin her alanında etkisi olacağını göstermektedir. 3 boyutlu yazıcılarla üretilen ürünlerin tasarımları konusunda hak sahipliğiyse önem arz etmektedir. 3 boyutlu yazıcılarda tasarım süreci genellikle bilgisayar ortamında veya tarayıcılarla gerçekleşmektedir. Tasarımcı dilerse 3 boyutlu tasarımı ihtiva eden dosyayı paylaşarak herkesin kullanımına açabilir. Tüketiciler ise bu dosyayı indirip 3 boyutlu yazıcılarla tasarımı ürün olarak elde edebilir. Hatta tüketiciler bu ürünlerin tasarımları üzerinde değişiklikler yaparak kişiselleştirebilir. Bu süreçte tasarım üzerinde kimin hak sahibi olacağının belirlenmesi gerekir. 3 boyutlu yazıcılarla üretilen ürünlerin tasarımlarında genellikle bir ekip çalışmaktadır. Bu ekipte çalışanlardan kimlerin tasarımcı olduğunun da belirlenmesi gerekir. Biz de çalışmamızda bu konuları değerlendirdik. Kanımızca fikri çabasıyla tasarımın görünümünde rol oynayan herkes tasarım üzerinde hak sahibidir. Bu kişiler tüketici veya ortak tasarımcı olabilir. Bununla birlikte fikri çaba göstermeyen tüketici veya tekniker ile yazılımcılar tasarım üzerinde hak sahibi olamayacaktır. Çalışan – çalıştıran ilişkisindeyse çalıştıran tasarım üzerinde Sınai Mülkiyet Kanunu m.73/1 ve m.73/2 gereği hak sahibi olabilir.

🔖

Bu Makaleye Atıf Yap

Sarı, O. (2021). 3 BOYUTLU YAZICILARLA MEYDANA GETİRİLEN ÜRÜNLERİN TASARIMLARI ÜZERİNDE HAK SAHİPLİĞİ. Yeditepe Üniversitesi Hukuk Fakültesi Dergisi, Cilt: 18 Sayı: 1, 333–375. https://ajindex.com/articles/1153200

📄 Tam Metin PDF Okuyucu

📄

PDF görüntüleyici hazırlanıyor...

Kaynakça (75)

  1. AKYİĞİT, Ercan: İş Kanunu Şerhi, Cilt: 1 Ankara, 2008
  2. ARIKAN, Ayşe Saadet: "Avrupa Topluluğu’nda Fikri-Sınai Mülkiyet Hakları ve Son Gelişmeler". Ankara Avrupa Çalışmaları Dergisi Vol. 7, 2007
  3. ARIKAN, Özgür & YALÇINTAŞ, Didem, "Çalışan Tasarımlarında Hak Sahipliği", Ticaret ve Fikri Mülkiyet Hukuku Dergisi S.6, 2020
  4. Artificial Intelligence, What it is and why it matters”, SAS, https://www.sas.com/en_us/insights/analytics/what-is-artificial-intelligence.html (E.T.: 18.09.2020)
  5. ASARO, Peter: "How just could a robot war be.", Current issues in computing and philosophy, 2008
  6. AYİTER, Nuşin: Hukukta Fikir ve Sanat Ürünleri, Ankara, 1981
  7. AYODELE, Taiwo Oladipupo: “Types of machine learning algorithms”, New advances in machine learning, 2010
  8. BAYERN, Shawn. "The implications of modern business-entity law for the regulation of autonomous systems.". STAN.TECH. L.REV. v.19, 2015
  9. BECHTOLD, Stefan: “3D printing and the intellectual property System”, WIPO, Vol. 28, 2015
  10. BELLİCAN, Cüneyt. “Fikir ve Sanat Eserleri Kanunu Açısından “Hususiyet” Kavramı”, İstanbul Kültür Üniversitesi Hukuk Fakültesi Dergisi, C.7 S.1, 2008
  11. BİLGİLİ, Fatih & DEMİRKAPI, Ertan: Ticari İşletme Hukuku, Bursa, 2016
  12. BILTON, Nick: “Disruptions: On The Fast Tract to Routine 3-D Printing”, The New York Times, Bits, Kaynak: https://webcache.googleusercontent.com/search?q=cache:dl_ibNFNmoMJ:https://bits.blogs.nytimes.com/2013/02/17/disruptions-3-d-printing-is-on-the-fast-track/+&cd=1&hl=tr&ct=clnk&gl=tr (E.T.:10.10.2020)
  13. BOZGEYİ̇K, Hayri & ER, Sefa: "Tasarımlar İçin Kümülatif Koruma". Ticaret ve Fikri Mülkiyet Hukuku Dergisi, C:5 S:1, 2019
  14. BOZKURT YÜKSEL, Armağan Ebru: "Üç Boyutlu Yazıcıların Fikri Mülkiyet Hukukuna Etkileri." Fikri Mülkiyet Hukuku Yıllığı, 2014, s.101-147
  15. BRADSHAW, Simon, BOWYER Adrian & HAUFE Patrick: "The Intellectual property implications of low-cost 3D printing." ScriptEd Vol.7, 2010,
  16. BRINGSJORD, Selmer & NAVEEN Sundar Govindarajulu, "Artificial Intelligence", The Stanford Encyclopedia of Philosophy (Summer 2020 Edition), Edward N. Zalta (ed.), Kaynak: <https://plato.stanford.edu/archives/sum2020/entries/artificial-intelligence, (E.T.:10.08.2020)
  17. CAMCI, Ömer: Endüstriyel Tasarım Davaları, İstanbul, 2000
  18. CANPOLAT, Talat: İşçi Buluşları, İstanbul, 2007
  19. ÇALIŞKAN, Mustafa Güney: “Üç Boyutlu Yazıcılar ve Gelecekte Yaratacağı Olası Fikri Haklar Çatışmaları”, FMR S.2015/1, 2015
  20. ÇELİK, Nuri: İş Hukuku Dersleri, İstanbul, 2013
  21. ČERKA, Paulius, JURGITA Grigienė & GINTARĖ Sirbikytė. "Is it possible to grant legal personality to artificial intelligence software systems?." Computer law & security review Vol.33.5, 2017
  22. ČERKA, Paulius, JURGITA Grigienė, & GİNTARĖ Sirbikytė: "Liability for damages caused by artificial intelligence." Computer Law & Security Review V.31.3, 2015
  23. DESAI, Deven R. & MAGLIOCCA N. Gerard: “Patents, meet Napster: 3D printing and the digitization of things”, Geo. LJ Vol.102, 2013
  24. DINUSHA, Mendis: “– ‘The Clone Wars’ – Episode 1: The Rise of 3D Printing and its Implications for Intellectual Property Law – Learning Lessons from the Past?” European Intellectual Property Review, Vol.35 (3), 2013
  25. ELAM, Viola: "CAD files and European design law." J. Intell. Prop. Info. Tech. & Elec. Com. L. Vol.7, 2016
  26. ERDİL, Engin, Fikri Mülkiyet Hukuku, İstanbul, 2016,
  27. EUROPEAN PARLIAMENT ITRE COMMITTEE: Open Innovation in Industry, Including 3D Printing. 2015
  28. FRASER, Erica: "Computers as inventors-legal and policy implications of artificial intelligence on patent law." SCRIPTed Vol.13, 2016
  29. GEZER TURGAY, Hale: “Tasarım Tescili ve Hükümsüzlük Hallerinin Değerlendirilmesi”, Ankara, 2016
  30. GOLDBERG Dana: History of 3D Printing: It’s Older Than You Are (That Is, If You’re Under 30), Redshift, Kaynak: https://redshift.autodesk.com/history-of-3d-printing/ (E.T.:20.10.2020)
  31. GÜNAY, İlhan: Cevdet, İş Davaları, Ankara, 2008
  32. GÜNEŞ, İlhami: “Sinai Mülkiyet Kanunu’nda Tasarım Tescili Konusundaki Yenilikler”, Terazi Hukuk Dergisi, C.12 S.128, 2017
  33. GÜNEŞ, İlhami: Uygulamada Fikri ve Sınai Mülkiyet Hakları – Haksız Rekabet Davaları- Ankara, 2017
  34. GÜZEL, Mustafa Kubilay: Tescilli Tasarımların Korunmasında Özellik Arz Eden Hâller, Türk Patent Enstitüsü, Uzmanlık Tezi, 2008
  35. HORNICK, F. John & ROLAND. F. Daniel: "3D printing and intellectual property: initial thoughts.", The Licensing Journal, V.33.7, 2013
  36. KAPLAN, Andreas & MICHAEL Haenlein: "Siri, Siri, in my hand: Who’s the fairest in the land? On the interpretations, illustrations, and implications of artificial intelligence." Business Horizons V.62.1, 2019
  37. KARAASLAN, Pelin: “Teknik Buluşlar ile Tasarım Koruması Arasında Sınır Çizgisi: Teknik İşlevin Tasarımı Şekillendirmesi.” İNÜHFD C.10 S.2, 2019
  38. KILIÇOĞLU, Mustafa & ŞENOCAK: Kemal, İş Kanunu Şerhi, Cilt:1, İstanbul, 2008
  39. KOÇAK, Hakan, "Türk Patent Hukuku Açısından Çalışan Buluşlarında Hak Sahipliği ve Çalışanın Bedel Hakkı", Hacettepe Hukuk Fakültesi Dergisi C.9, S.2, 2019
  40. LI, Phoebe, MELLOR Stephen, GRIFFIN, James, WAELDE Charlotte, HAO, Liang & EVERSON Richard: “Intellectual Property and 3D Printing: A Case Study on 3D Chocolate Printing”, Journal of Intellectual Property Law & Practice, Vol. 9/4, 2014
  41. LU, Huimin, LI Yuije, CHEN Min, KIM Hyoungseop & SERIKAWA Seiichi: "Brain intelligence: go beyond artificial intelligence." Mobile Networks and Applications, Vol. 23.2, 2018
  42. National Science and Technology Council: Committee on Technology, “Preparing for the Future of Artificial Intelligence,” Government Report (Washington, D.C.: Executive Office of the President, October, 2016), Kaynak: https://obamawhitehouse.archives.gov/sites/default/files/whitehouse_files/microsites/ostp/NSTC/preparing_for_the_future_of_ai.pdf (E.T.:09.12.2020)
  43. NORDBERG, Ana & SCHOVSBO Jens: "EU Design Law and 3D Printing: Finding the Right Balance in a New E-Ecosystem.", University of Copenhagen Faculty of Law Legal Studies Research Paper Series, (Paper no. 2017-30), 2017
  44. ODMAN, N. Ayşe: Fikri Mülkiyet Hukuku ile Rekabet Hukukunun Teknolojik Yeniliklerin Teşvikindeki Rolü. Ankara, 2002
  45. “Overview of 3D Printing & Intellectual Property Law”, Study for the European Commision directed by Queen Mary Unversity (London, UK), DG Internal market, MARKT2014/083/D, 2014
  46. ÖZDEMİR, Erdem, "İş Hukukunda Mutlak Emredici Hükümlerin Yeri", Ankara Üniversitesi Hukuk Fakültesi Dergisi C.54, S.3, 2005
  47. ÖZER, Fatma, Sınai Mülkiyet Kanunu Neler Getirdi ?, Ankara, 2017
  48. ÖZTAN, Fırat: Fikir ve Sanat Eserleri Hukuku, Ankara: Turhan Kitapevi, 2008
  49. ÖZTRAK, İlhan: Fikir ve Sanat Eserleri Üzerindeki Hakları, Ankara, 1977
  50. ÖZTÜRK Özgür: Türk Hukuku’nda Patent Verilebilirlik Koşulları, İstanbul, 2008
  51. PEARLMAN, Russ. "Recognizing Artificial Intelligence (AI) as Authors and Investors under US Intellectual Property Law.", Rich. JL & Tech, Vol. 24, 2017
  52. PERNET, Martial: "3D printing in intellectual property law: A French Overview." HAL Open Access Archive, 2019
  53. POLATER, Salih: Fikri ve Sınai Mülkiyet Hakları ve Hak Sahipliği, 2019
  54. SAMEK, Wojciech, WIEGAND Thomas & MÜLLER Klaus-Robert: "Explainable artificial intelligence: Understanding, visualizing and interpreting deep learning models.", arXiv preprint arXiv:1708.08296, 2017
  55. SCHERER, U. Matthew. "Of Wild Beasts and Digital Analogues: The Legal Status of Autonomous Systems," Nevada Law Journal: Vol. 19: Iss.1, 2018
  56. SIMON, Matt: "When copyright can kill: How 3D printers are breaking the barriers between intellectual property and the physical world." Pace Intell. Prop. Sports & Ent. LF V.3, 2013
  57. SULUK, Cahit: Avrupa Topluluğu Hukukunda Tasarımların Korunması (Topluluk Tasarımı) Ankara, 2002
  58. SULUK, Cahit: Çalışan Buluşları Hukuku, Ankara, 2020
  59. SULUK Cahit, KARASU Rauf & NAL Temel: Fikri Mülkiyet Hukuku. Ankara, 2020
  60. SULUK Cahit & ORHAN Ali: Uygulamalı Fikri Mülkiyet Hukuku (Tasarımlar) Cilt 3, Ankara, 2008
  61. ŞAHİNLER BAYKARA Yasemin, YAVUZ Levent, ALICA Tülay: 6769 Sayılı Sınai Mülkiyet Kanunu İçtihatlı, Ankara, 2017
  62. ŞEHİRALİ ÇELİK, Feyzan Hayal: “Sınai Mülkiyet Hakkı Tescilinin Anlamı Üzerine -SMK m.155 Vesilesiyle Bir İnceleme-“, Banka ve Ticaret Hukuku Dergisi, C:34, S:2, 2018
  63. ŞEHİRALİ ÇELİK, Feyzan Hayal: “Tasarımların Haksız Rekabet Hükümlerine Göre Korunması”, Ankara: Banka ve Ticaret Hukuku Araştırmaları Enstitüsü Yayınları, 2014
  64. TEKİL, Müge: "554 Sayılı KHK Çerçevesinde Endüstriyel Tasarım Kavramı ve Koruma Şartları". İstanbul Üniversitesi Hukuk Fakültesi Mecmuası C. 55 S.4, 2011
  65. TEKİNALP, Ünal: Fikri Mülkiyet Hukuku, İstanbul, 2012
  66. Türk Dil Kurumu Sözlüğü, Kaynak: www.tdk.gov.tr (E.T.:24.06.2020)
  67. WEI, Lei. "Legal risk and criminal imputation of weak artificial intelligence." IOP Conference Series: Materials Science and Engineering. Vol. 490. No. 6. IOP Publishing, 2019
  68. “What is Additive Manufacturing?”, General Electric Additive Kaynak: https://www.ge.com/additive/additive-manufacturing (E.T.:10.09.2020)
  69. “What is deep learning, and why does it matter?”, IBM, https://www.ibm.com/cloud/deep-learning, (E.T.: 18.09.2020)
  70. WIPO: World Intellectual Property Report: Breakthrough Innovation and Economic Growth, 2015 s.104 vd. Kaynak:http://www.wipo.int/edocs/pubdocs/en/wipo_pub_944_2015.pdf (E.T.:09.10.2020)
  71. YUSUFOĞLU Fülürya: Anonim Şirketlerde Gayri Maddi Hakların Sermaye Olarak Konulması, İstanbul, 2016
  72. ZILBERSTEIN, Shlomo, “Building strong semi-autonomous systems”, In Twenty-Ninth AAAI Conference on Artificial Intelligence, 2015
  73. ARIKAN, Ayşe Saadet: "Avrupa Topluluğu’nda Fikri-Sınai Mülkiyet Hakları ve Son Gelişmeler". Ankara Avrupa Çalışmaları Dergisi Vol. 7, 2007
  74. SCHERER, U. Matthew. "Of Wild Beasts and Digital Analogues: The Legal Status of Autonomous Systems," Nevada Law Journal: Vol. 19: Iss.1, 2018
  75. TEKİL, Müge: "554 Sayılı KHK Çerçevesinde Endüstriyel Tasarım Kavramı ve Koruma Şartları". İstanbul Üniversitesi Hukuk Fakültesi Mecmuası C. 55 S.4, 2011