Dergiler / Dokuz Eylül Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi / 2026 / Cilt: 28 Sayı: 3

AMERİKA’DAN VAN’A YOLCULUK: MISSIONARY HERALD DERGİSİ VERİLERİNE GÖRE VAN’DA MİSYONERLİK FAALİYETLERİ (1872-1891)

A JOURNEY FROM AMERICA TO VAN: MISSIONARY ACTIVITIES IN VAN THROUGH THE LENS OF THE MISSIONARY HERALD (1872-1891)

Sayfa
1569–1593
Yayın Tarihi
2026-09-15
🏛️Bu makalenin bibliyografik verileri ve tam metin bağlantısı DergiPark üzerinden sağlanmıştır.
DergiPark Kaydı ↗
✨

Yapay Zeka Hızlı Bakış & Çıkarımlar

AI Insight
⚡ TL;DR(1 Cümlede Hızlı Çıkarım)

Değerlendirmeler ışığında, misyonerliğin yalnızca dinî bir tebliğle sınırlı kalmayıp; eğitim, sağlık ve kurumsal örgütlenme yoluyla geleneksel yapıyı dönüştüren bir süreç olduğu sonucuna varılmaktadır.

📌 3 Maddede Bu Makale

🎯
Amaç & Hipotez:Bu çalışma, American Board (ABCFM) tarafından yayımlanan Missionary Herald dergisi kayıtlarına dayanarak XIX. yüzyılda Van’da yürütülen misyonerlik faaliyetlerini ve bunların sosyo-politik etkilerini incelemektedir.
📊
Temel Bulgular & Veri:Araştırmanın temel amacı, Amerikalı misyonerlerin Ermeni toplumu odaklı genişleme stratejilerini ve Van’ın stratejik bir merkez olarak üstlendiği rolü birincil kaynaklar üzerinden ortaya koymaktır.
💡
Sonuç & Katkı:Değerlendirmeler ışığında, misyonerliğin yalnızca dinî bir tebliğle sınırlı kalmayıp; eğitim, sağlık ve kurumsal örgütlenme yoluyla geleneksel yapıyı dönüştüren bir süreç olduğu sonucuna varılmaktadır.
🔬Tür:Literatür & Derleme Çalışması
📍Kapsam:Genişletilmiş Akademik Örneklem
⚙️Değişkenler:Van · Missionary Herald · American Board

Özet

Bu çalışma, American Board (ABCFM) tarafından yayımlanan Missionary Herald dergisi kayıtlarına dayanarak XIX. yüzyılda Van’da yürütülen misyonerlik faaliyetlerini ve bunların sosyo-politik etkilerini incelemektedir. Araştırmanın temel amacı, Amerikalı misyonerlerin Ermeni toplumu odaklı genişleme stratejilerini ve Van’ın stratejik bir merkez olarak üstlendiği rolü birincil kaynaklar üzerinden ortaya koymaktır. Yöntem olarak, dergide yer alan misyoner mektupları, yıllık raporlar ve istatistiksel veriler tarihsel analiz ve nitel içerik çözümlemesi yoluyla değerlendirilmiştir. Araştırmanın kapsamı, Van istasyonunun 1872’deki kuruluşundan itibaren bölgede yaşanan savaş, kıtlık ve kurumsallaşma süreçlerini kapsayan misyoner tanıklıklarıyla şekillendirilmiştir. Çalışmanın özgün yönü, Van’daki misyonerlik girişimlerini doğrudan sahadaki raporlar üzerinden çözümleyerek bölge tarihine ve misyonerlik literatürüne yeni bir perspektif sunmasıdır. Özellikle 1877-1878 Osmanlı-Rus Savaşı’nın yol açtığı asayiş sorunları, kıtlık dönemindeki örgütlü insani yardımlar ve eğitim faaliyetlerinin sosyo-politik sonuçları çalışmanın başlıca vurgularıdır. Değerlendirmeler ışığında, misyonerliğin yalnızca dinî bir tebliğle sınırlı kalmayıp; eğitim, sağlık ve kurumsal örgütlenme yoluyla geleneksel yapıyı dönüştüren bir süreç olduğu sonucuna varılmaktadır.

Abstract

This study examines nineteenth-century missionary activities in Van and their socio-political effects, drawing on the Missionary Herald published by the American Board (ABCFM). It aims to reveal, through primary sources, American missionaries’ expansion strategies centered on the Armenian community and Van’s role as a strategic center. Missionary letters, annual reports, and statistical data were assessed through historical analysis and qualitative content analysis. The scope is framed by missionary testimonies on the war, famine, and institutionalization following the Van station’s establishment in 1872. The study’s originality lies in analyzing these initiatives directly through field reports, offering a new perspective on regional history and missionary literature. It emphasizes the security problems caused by the 1877–1878 Ottoman-Russian War, organized humanitarian aid during famine, and the socio-political outcomes of educational activities. The findings conclude that missionary work was not confined to religious preaching but transformed traditional structures through education, health, and institutional organization.

🔖

Bu Makaleye Atıf Yap

Erdogan, D. İ., Yapar, H. K. (2026). AMERİKA’DAN VAN’A YOLCULUK: MISSIONARY HERALD DERGİSİ VERİLERİNE GÖRE VAN’DA MİSYONERLİK FAALİYETLERİ (1872-1891). Dokuz Eylül Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, Cilt: 28 Sayı: 3, 1569–1593. https://doi.org/10.16953/deusosbil.1868083

📄 Tam Metin PDF Okuyucu

📄

PDF görüntüleyici hazırlanıyor...

Kaynakça (55)

  1. Açıkses, E. (2003). Amerikalıların Harput’taki misyonerlik faaliyetleri. Türk Tarih Kurumu.
  2. American Board of Commissioners for Foreign Missions. (1873). Annual report of the American Board of Commissioners for Foreign Missions (Vol. 63). The Riverside Press. https://babel.hathitrust.org/cgi/pt?id=mdp.39015073264924&seq=9
  3. American Board of Commissioners for Foreign Missions. (1875). Annual report of the American Board of Commissioners for Foreign Missions (Vol. 65). The Riverside Press. https://babel.hathitrust.org/cgi/pt?id=mdp.39015073264924&seq=9
  4. American Board of Commissioners for Foreign Missions. (1878). Annual report of the American Board of Commissioners for Foreign Missions (Vol. 68). The Riverside Press. https://babel.hathitrust.org/cgi/pt?id=coo.31924079429134&seq=7
  5. American Board of Commissioners for Foreign Missions. (1879). Annual report of the American Board of Commissioners for Foreign Missions (Vol. 69). The Riverside Press. https://babel.hathitrust.org/cgi/pt?id=mdp.39015073264916&seq=595
  6. American Board of Commissioners for Foreign Missions. (1885). Annual report of the American Board of Commissioners for Foreign Missions (Vol. 75). The Riverside Press. https://babel.hathitrust.org/cgi/pt?id=mdp.39015073264742&seq=184
  7. American Board of Commissioners for Foreign Missions. (1889). Annual report of the American Board of Commissioners for Foreign Missions (Vol. 79). The Riverside Press. https://babel.hathitrust.org/cgi/pt?id=mdp.39015073264890&seq=518&q1=oroomiah
  8. American Missionary Association. (1869). The American Missionary Association: Its missionaries, teachers, and history. American Missionary Association.
  9. Barton, J. L. (1930). Story of Near East Relief (1915–1930): An interpretation. The Macmillan Company.
  10. Boys school at Van. (1886). The Missionary Herald, 82, 185. https://babel.hathitrust.org/cgi/pt?id=nyp.33433068289127&seq=9
  11. Catalano, R. (2014). Missionary societies in the Evangelical churches: Origins and characteristics. Annales Missiologici Posnanienses, 19, 107–135.
  12. Church formed at Van. (1876). The Missionary Herald, 72, 292. https://babel.hathitrust.org/cgi/pt?id=wu.89066110750&seq=5
  13. Drops of comfort to the perishing. (1877). The Missionary Herald, 73, 283. https://babel.hathitrust.org/cgi/pt?id=wu.89066110834&seq=297
  14. Dwight, H. G. O. (1841). Letter from Messrs. Adger and Dwight. The Missionary Herald, 37, 462. https://babel.hathitrust.org/cgi/pt?id=hvd.ah6kxb&seq=476
  15. Edgar, N. L. (1965). A history and bibliography of American magazines, 1810–1820 [Unpublished doctoral dissertation]. University of Michigan.
  16. Erhan, Ç. (2011). Türk-Amerikan ilişkilerinin tarihsel kökenleri. İmge Kitabevi.
  17. Grabill, J. L. (1964). Missionaries amid conflict: Their influence upon American relations with the Near East, 1914–1927 [Unpublished doctoral dissertation]. Indiana University.
  18. Gündüz, Ş. (2002). Misyonerlik ve Hristiyan misyonerler. Dilbilimleri Akademik Araştırma Dergisi, 2(1), 1–21.
  19. Gündüz, Ş. (2004). Pavlus: Hristiyanlığın mimarı. Ankara Okulu Yayınları.
  20. Importance of a well educated ministry. (1825). The Missionary Herald, 21, 219–220. https://babel.hathitrust.org/cgi/pt?id=hvd.ah6ky1&seq=1
  21. Importance of extending missionary operations in Turkey. (1841). The Missionary Herald, 37, 462–464. https://babel.hathitrust.org/cgi/pt?id=hvd.ah6kxb&seq=6
  22. Importance of Van as a station. (1876). The Missionary Herald, 72, 93–94. https://babel.hathitrust.org/cgi/pt?id=wu.89066110750&seq=5
  23. İnce Erdoğan, D. (2008). Amerikan misyonerlerinin faaliyetleri ve Ermeni isyanları (1896). IQ Kültür Sanat Yayıncılık.
  24. İnce Erdoğan, D. (2017). American Board of Commissioners for Foreign Mission (ABCFM) Near East Relief’e Amerikan misyonerlerinin Anadolu’daki faaliyetleri. Belgi Dergisi, 14, 552–556.
  25. Kılıç, O. (2021). Van tarihine genel bir bakış. Van Yüzüncü Yıl Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, (Van Özel Sayısı), 19–42.
  26. Kılıç, R. (2006). Misyonerlik ve Türkiye’ye yönelik misyoner faaliyetleri. TÜBAR, 19, 326–342.
  27. Knapp, G. H. (1916). The mission at Van: In Turkey in war time. Privately printed / Prospect Press.
  28. Kocabaşoğlu, U. (1989). Anadolu’daki Amerika: Kendi belgeleriyle 19. yüzyılda Amerikan misyonerleri. Arba Yayınları.
  29. Lake Van. (1873). The Missionary Herald, 69, 122. https://babel.hathitrust.org/cgi/pt?id=mdp.39015011958587&seq=16
  30. Schjoerring, J. H., & Hjelm, N. A. (Eds.). (2017). History of global Christianity: Vol. 2. History of Christianity in the 19th century. Brill.
  31. Sezer Arığ, A. (2015). Osmanlı döneminde misyonerlik faaliyetleri. Yeni Türkiye (Ermeni Meselesi Özel Sayısı II), 38, sayfa aralığı.
  32. Sezer, Arığ, A. (2001). Osmanlı döneminde misyonerlik faaliyetleri. Yeni Türkiye, (38), 948–960.
  33. Special interest at Van. (1876). The Missionary Herald, 72, 189–190. https://babel.hathitrust.org/cgi/pt?id=wu.89066110750&seq=5
  34. Temizer, A. (2013). Van’da Amerikan Board misyonerlerinin faaliyetleri ve Van Amerikan Hastanesi. Avrasya İncelemeleri Dergisi, 2(2), 169–204.
  35. The Missionary Herald. (1821). (Vol. 17). Samuel T. Armstrong. https://babel.hathitrust.org/cgi/pt?id=uc1.b3079608&seq=7
  36. The Missionary Herald. (1864). 60, 210–211. https://babel.hathitrust.org/cgi/pt?id=wu.89066110487&seq=228
  37. The Missionary Herald. (1876). 72, 362–363. https://babel.hathitrust.org/cgi/pt?id=wu.89066110750&seq=5
  38. The Missionary Herald. (1877a). 73, 57. https://babel.hathitrust.org/cgi/pt?id=wu.89066110834&seq=71
  39. The Missionary Herald. (1877b). 73, 245. https://babel.hathitrust.org/cgi/pt?id=wu.89066110834&seq=259
  40. The Missionary Herald. (1877c). 73, 279. https://babel.hathitrust.org/cgi/pt?id=wu.89066110834&seq=293
  41. The Missionary Herald. (1878a). 74, 53. https://babel.hathitrust.org/cgi/pt?id=wu.89066110784&seq=69
  42. The Missionary Herald. (1878b). 74, 187. https://babel.hathitrust.org/cgi/pt?id=wu.89066110784&seq=7
  43. The Missionary Herald. (1878c). 74, 189. https://babel.hathitrust.org/cgi/pt?id=wu.89066110784&seq=7
  44. The Missionary Herald. (1878d). 74, 297. https://babel.hathitrust.org/cgi/pt?id=wu.89066110784&seq=7
  45. The Missionary Herald. (1880a). 76, 180. https://babel.hathitrust.org/cgi/pt?id=wu.89066110818&seq=194
  46. The Missionary Herald. (1880b). 76, 306–307. https://babel.hathitrust.org/cgi/pt?id=wu.89066110818&seq=7
  47. The Missionary Herald. (1880c). 76, 121. https://babel.hathitrust.org/cgi/pt?id=wu.89066110818&seq=7
  48. The Missionary Herald. (1881). 77, 363. https://babel.hathitrust.org/cgi/pt?id=hvd.ah6kw5&seq=7
  49. The Missionary Herald. (1882a). 78, 313. https://babel.hathitrust.org/cgi/pt?id=ia.ark:/13960/t7cr9g76z&seq=5
  50. The Missionary Herald. (1882c). 78, 29–30. https://babel.hathitrust.org/cgi/pt?id=ia.ark:/13960/t7cr9g76z&seq=5
  51. The Missionary Herald. (1883). 79, 109. https://babel.hathitrust.org/cgi/pt?id=mdp.39015012312453&seq=7
  52. The Missionary Herald. (1884a). 80, 344. https://babel.hathitrust.org/cgi/pt?id=mdp.39015012312446&seq=7
  53. The Missionary Herald. (1884b). 80, 427. https://babel.hathitrust.org/cgi/pt?id=mdp.39015012312446&seq=7
  54. The Panoplist or the Christian’s Armory. (1806). 1, I–VIII. https://babel.hathitrust.org/cgi/pt?id=nyp.33433068275035&seq=21
  55. Turan, Ö. (2024). Van’da Amerikan misyonerler ve Ermeniler. D. İnce Erdoğan (Ed.), Van’da katliam, yıkım ve işgal: Tehcire giden yol (26–27 Mayıs 2022) bildiriler kitabı (ss. 51–73). Türk Tarih Kurumu.