KaydedilenlerDerginizi ekleyin

Dergiler / Trakya Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi / 2026 / Cilt: 28 Sayı: 1

Metaverse Ortamlarındaki Etik Sorunlara Yönelik Kullanıcı Yaklaşımları: Q Metodu Uygulaması

User Approaches To Ethical Issues İn Metaverse Environments: An Application Of Q Methodology

Buğra Çavuşoğlu(İstanbul Topkapı Üniversitesi)0000-0001-8664-0997
Kadriye Kobak(SAKARYA ÜNİVERSİTESİ)0000-0003-4909-416X
Sayfa
32–43
Yayın Tarihi
2026-06-30
🏛️Bu makalenin bibliyografik verileri ve tam metin bağlantısı DergiPark üzerinden sağlanmıştır.
DergiPark Kaydı ↗
✨

Yapay Zeka Hızlı Bakış & Çıkarımlar

AI Insight
⚡ TL;DR(1 Cümlede Hızlı Çıkarım)

Görüşmeler sonrasında elde edilen verilerden hareketle Q metodu soruları hazırlamış ve çalışma sonucunda sistem geliştiricilerinin verilerin kullanımı ve saklanması konusunda şeffaf olmasının önemli olduğunu, kullanıcıların kişisel bilincinin ve sistemsel önlemlerin önemli olduğunu savunan, metaverse ortamlarının dikkatli bir şekilde kullanılması gerektiğini savunan ve ne kadar zaman geçerse geçsin her zaman dikkatli kullanılmasını savunan yaklaşım olmak üzere dört farklı bakış açısı oluşturulmuştur.

📌 3 Maddede Bu Makale

🎯
Amaç & Hipotez:Metaverse ortamlarının kullanılmaya başlaması ile birlikte bireylerin gündelik yaşam pratiklerinde dönüşümler yaşanmaya ve kişiler arası gerçekleştirilen iletişim süreçleri metaverse ortamları başta olmak üzere sanal dünyalar üzerinden gerçekleşmeye başlamıştır.
📊
Temel Bulgular & Veri:Araştırma deseni olarak nitel araştırma desenlerinden durum çalışması kullanılan çalışma 30 katılımcı ile gerçekleştirilmiştir.
💡
Sonuç & Katkı:Görüşmeler sonrasında elde edilen verilerden hareketle Q metodu soruları hazırlamış ve çalışma sonucunda sistem geliştiricilerinin verilerin kullanımı ve saklanması konusunda şeffaf olmasının önemli olduğunu, kullanıcıların kişisel bilincinin ve sistemsel önlemlerin önemli olduğunu savunan, metaverse ortamlarının dikkatli bir şekilde kullanılması gerektiğini savunan ve ne kadar zaman geçerse geçsin her zaman dikkatli kullanılmasını savunan yaklaşım olmak üzere dört farklı bakış açısı oluşturulmuştur.
🔬Tür:Laboratuvar & Saha Deneyi
📍Kapsam:30 katılımcı
⚙️Değişkenler:Metaverse · Etik · Q Metodu

Özet

Metaverse ortamlarının kullanılmaya başlaması ile birlikte bireylerin gündelik yaşam pratiklerinde dönüşümler yaşanmaya ve kişiler arası gerçekleştirilen iletişim süreçleri metaverse ortamları başta olmak üzere sanal dünyalar üzerinden gerçekleşmeye başlamıştır. Yoğun metaverse kullanımı ve dijitalleşmeye geçiş sürecinin halen devam etmesine bağlı olarak etik sorunlar da dijital ortamlarda oldukça yoğun bir şekilde görülür hale gelmektedir. Metaverse ortamlarında yaşanabilecek olan etik sorunların öncesinde tespit edilmesi temel probleminden hareketle gerçekleştirilen çalışmanın konusunu yaşanabilecek olan etik sorunlara yönelik katılımcıların sahip oldukları bakış açıları oluşturmaktadır. Bu doğrultuda amaç metaverse konusunda bilgi ve deneyim sahibi olan akademisyenlerin görüşleri alınarak etik sorunların ortaya konulması ve katılımcıların bu etik sorunlara yönelik yaklaşımlarının tespit edilmesidir. Araştırma deseni olarak nitel araştırma desenlerinden durum çalışması kullanılan çalışma 30 katılımcı ile gerçekleştirilmiştir. Q metodu uygulaması için gerekli olan soru havuzunun oluşturulması için öncelikli olarak literatür taraması yapılmış ve sonrasında yarı yapılandırılmış görüşmeler gerçekleştirilmiştir. Görüşmeler sonrasında elde edilen verilerden hareketle Q metodu soruları hazırlamış ve çalışma sonucunda sistem geliştiricilerinin verilerin kullanımı ve saklanması konusunda şeffaf olmasının önemli olduğunu, kullanıcıların kişisel bilincinin ve sistemsel önlemlerin önemli olduğunu savunan, metaverse ortamlarının dikkatli bir şekilde kullanılması gerektiğini savunan ve ne kadar zaman geçerse geçsin her zaman dikkatli kullanılmasını savunan yaklaşım olmak üzere dört farklı bakış açısı oluşturulmuştur.

Abstract

With the start of the use of metaverse environments, individuals' daily life practices have undergone transformations and interpersonal communication processes have begun to take place primarily through metaverse environments and virtual worlds. Due to the intensive use of metaverse and the ongoing transition to digitalization, ethical problems have also become quite intense in digital environments. The subject of the study, which is carried out based on the basic problem of identifying ethical problems that may occur in metaverse environments in advance, is the perspectives of the participants on possible ethical problems. In this context, the aim is to reveal ethical problems by obtaining the opinions of academicians who have knowledge and experience in the metaverse and to determine the participants' approaches to these ethical problems. The study, which used a case study from qualitative research designs as a research design, was carried out with 30 participants. In order to create the question pool required for the Q method application, a literature review was first conducted and then semi-structured interviews were conducted. Based on the data obtained after the interviews, Q method questions were prepared and as a result of the study, four different perspectives were created: the approach that argues that it is important for system developers to be transparent about the use and storage of data, the approach that argues that users' personal awareness and systemic measures are important, the approach that advocates that metaverse environments should be used carefully, and the approach that advocates that they should always be used carefully no matter how much time passes.

🔖

Bu Makaleye Atıf Yap

Çavuşoğlu, B., Kobak, K. (2026). Metaverse Ortamlarındaki Etik Sorunlara Yönelik Kullanıcı Yaklaşımları: Q Metodu Uygulaması. Trakya Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, Cilt: 28 Sayı: 1, 32–43. https://doi.org/10.26468/trakyasobed.2025101

📄 Tam Metin PDF Okuyucu

📄

PDF görüntüleyici hazırlanıyor...

Kaynakça (37)

  1. Alang, N. (2021, October 23). Facebook wants to move to “the metaverse” — here’s what that is, and why you should be worried. Toronto Star. Erişim Tarihi: 12 Temmuz 2025.
  2. https://www.thestar.com/business/opinion/2021/10/23/facebook-wants-to-move-to-the-metaverse-heres-what-that-is-and-why-you-should-be-worried.html, Azuma, R. T. (1997). A survey of augmented reality. Presence: Teleoperators and Virtual Environments, 6(4), 355–385. https://doi.org/10.1162/pres.1997.6.4.355
  3. Ball, M. (2024). The metaverse: What it is, where to find it, and who will build it. Erişim Tarihi: 12 Temmuz 2025. https://www.matthewball.co/all/themetaverse Bayraktar, E. ve Kaleli, F. (2007). Sanal gerçeklik ve uygulama alanları [Konferans bildirisi]. Akademik Bilişim, Dumlupınar Üniversitesi.
  4. Boone, B. (2022). Etik 101: Altruizm ve faydacılıktan biyoetik ve politik etiğe, etik hakkında bilmeniz gereken her şey (S. Aktuyun, Çev., 3. baskı). Say Yayınları.
  5. Bourdieu, P. (2010). Sermaye biçimleri. M. M. Şahin ve A. Z. Ünal (Ed.), Sosyal sermaye, değişim içinde (ss. 45–75). De Ki Yayınları.
  6. Brown, S. R. (1993). A primer on Q methodology. Operant Subjectivity, 16, 91–138. https://doi.org/10.15133/j.os.1993.002
  7. Benjamins, R., Rubio Viñuela, Y., & Alonso, C. (2022). Social and ethical challenges of the metaverse. AI & Ethics, 2(4), 585–594. https://doi.org/10.1007/s43681-022-00173-1 Cevizci, A. (1999). Felsefe sözlüğü. Paradigma Yayınları.
  8. Cevizci, A. (2021). Etik: Ahlak felsefesi (4. baskı). Say Yayınları.
  9. Creswell, J. W. (2007). Qualitative inquiry and research design: Choosing among five approaches (2. baskı). SAGE Publications.
  10. Cross, R. M. (2004). Exploring attitudes: The case for Q methodology. Health Education Research, 20(2), 206–213. https://doi.org/10.1093/her/cyg121
  11. Demirci, A. (2014). Literatür taraması. Y. Arı ve İ. Kaya (Ed.), Coğrafya araştırma yöntemleri içinde (ss. 73–108). Coğrafyacılar Derneği.
  12. Doğan, N. (2008). İş etiği ve işletmelerde çöküş. Selçuk Üniversitesi İktisadi ve İdari Bilimler Fakültesi Sosyal ve Ekonomik Araştırmalar Dergisi, 10(16), 179–200.
  13. Doolani, S., Wessels, C., Kanal, V., Sevastopoulos, C., Jaiswal, A., Nambiappan, H., ve Makedon, F. (2020). A review of extended reality (XR) technologies for manufacturing training. Technologies, 8(4), 77. https://doi.org/10.3390/technologies8040077
  14. Erdoğan, İ. (2014). Televizyon, denetim ve medya etiği üzerine. RATEM Dergisi.
  15. Frey, D., Royan, J., Piegay, R., Kermarrec, A. M., Anceaume, E., ve Le Fessant, F. (2008). Solipsis: A decentralized architecture for virtual environments. Proceedings of the 1st International Workshop on Massively Multiuser Virtual Environments, 29–33.
  16. Galatzer-Levy, R. M., ve Cohler, B. J. (1993). The essential other: A developmental psychology of the self. Basic Books.
  17. Girgin, A. (2000). Yazılı basında haber ve habercilik etiği. İnkılap Yayınevi.
  18. İrvan, S. (2003). Medya ve etik. S. Alankuş (Ed.), Medya etik ve hukuk içinde (ss. 11–22). IPS İletişim Vakfı Yayınları.
  19. Joshua, J. (2017). Information bodies: Computational anxiety in Neal Stephenson’s Snow Crash. Interdisciplinary Literary Studies, 19(1), 17–47. https://doi.org/10.5325/intelitestud.19.1.0017
  20. Kuçuradi, İ. (1998). İnsan ve değerleri (2. baskı). Türkiye Felsefe Kurumu Yayınları.
  21. Kun, N. Y. (2022). The metaverse in the psychoanalytic perspective: The unleashed human id in the metaverse. Journal of Psychology Research, 12(1). https://doi.org/10.17265/2159-5542/2022.01.002 Lee, B. S. (2017). The fundamentals of Q methodology. Journal of Research Methodology, 2(2), 57–95. https://doi.org/10.1111/jrm.12134
  22. Lindgren, R., ve Johnson-Glenberg, M. (2013). Emboldened by embodiment: Six precepts for research on embodied learning and mixed reality. Educational Researcher, 42(8), 445–452. https://doi.org/10.3102/0013189X13511661
  23. Ludwig, C. ve Reimann, C. (2005). Augmented reality: Information at focus. Cooperative Computing & Communication Laboratory, 4(1), 1–12.
  24. Munn, N. ve Weijers, D. (2022). The real ethical problem with metaverses. Ethics and Information Technology, 24(4), Article 33. https://doi.org/10.1007/s10676-022-09637-7
  25. Nesbo, E. (2021). The metaverse vs. virtual reality: 6 key differences. Make Use Of. https://www.makeuseof.com/metaverse-vs-virtual-reality/ Oppenheim, C. (1993). Virtual reality and the virtual library. Information Services & Use, 215–227.
  26. Özyiğit, S. (2022). Metaverse ve hukukun kesişimi: Avatarlara ilişkin hukukî değerlendirme. İçinde Yapay zekâ çağında hukuk (ss. 29–38). İstanbul Barosu Bilişim Hukuku Komisyonu.
  27. Pieper, A. (2012). Etiğe giriş (2. baskı). Ayrıntı Yayınları.
  28. Sevencan, F., ve Çilingiroğlu, N. (2007). Sağlık alanındaki araştırmalarda kullanılan niteliksel veri toplama yöntemleri. Toplum Hekimliği Bülteni, 26(1), 1–6.
  29. Soygüder, Ş. (2003). Eyvah paparazzi. Om Yayınları.
  30. TechTarget. (2025). Mixed reality. Erişim tarihi: 23 Haziran 2025. https://www.techtarget.com/whatis/definition/mixed-reality
  31. Tepe, H. (2016). Pratik etik: Etiğin pratik sorunları. BilgeSu Yayınları.
  32. Ulaş, S. E. (2002). Felsefe sözlüğü. Bilim ve Sanat Yayınları.
  33. Ülgen, H., ve Mirze, S. K. (2004). İşletmelerde stratejik yönetim. Literatür Yayıncılık.
  34. Uwhejevwe-Togbolo, S. E., Elugom, U. F., ve Ofomaja, N. I. (2024). Ethical use of data in the metaverse for corporate social responsibility. Metaverse: Basic and Applied Research, 3, Article 61. https://doi.org/10.56294/mr202461
  35. Vardal, Z. B. (2013). Yeni medya ve etik. International Multilingual Academic Journal, 2(1), 95–103.
  36. Watts, S., ve Stenner, P. (2005). Doing Q methodology: Theory, method and interpretation. Qualitative Research in Psychology, 2(1), 67–91. https://doi.org/10.1191/1478088705qp022oa Webler, T., Danielson, S., ve Tuler, S. (2009). Using Q method to reveal social perspectives in environmental research. Social and Environmental Research Institute.
  37. Wiesenfeld, E. (1996). The concept of “we”: A community social psychology myth? Journal of Community Psychology, 24(4), 337–346. https://doi.org/10.1002/(SICI)1520-6629(199610)24:4 Yıldırım, A., & Şimşek, H. (2008). Sosyal bilimlerde nitel araştırma yöntemleri (6. baskı). Seçkin Yayıncılık.