Dergiler / Folklor/Edebiyat / 2026 / Cilt: 22 Sayı: 85

Bir Anomali Olarak Varidat: Şeyh Bedreddin’in Varidat’ının Felsefi Boyutları

Çetin Türkyılmaz(Hacettepe Üniversitesi Felsefe Bölümü)
Sayfa
123–140
Yayın Tarihi
2016-01-15
DOI
—
🏛️Bu makalenin bibliyografik verileri ve tam metin bağlantısı DergiPark üzerinden sağlanmıştır.
DergiPark Kaydı ↗
✨

Yapay Zeka Hızlı Bakış & Çıkarımlar

AI Insight
⚡ TL;DR(1 Cümlede Hızlı Çıkarım)

Sonuçta Şeyh Bedreddin’in Varidat’ının tüm bu görüşlere benzemekle birlikte onlardan ayrılmakta olduğunun görülmesiyle bu eserin felsefî düşünce geleneği açısından bir anomali olarak görülebileceği dile getirilmektedir.

📌 3 Maddede Bu Makale

🎯
Amaç & Hipotez:Bu yazıda Şeyh Bedreddin’in Varidat adlı eserindeki çeşitli düşüncelerin felsefî boyutları, bu düşüncelerin arka planında yer aldığı iddia edilen çeşitli düşünce akımlarının görüşleriyle bağlantılı olarak ele alınmaktadır.
📊
Temel Bulgular & Veri:Öncelikle, Bedreddin’in Yeni Platonculuktan temel farkı, bu akımın düşüncesine bütünüyle aykırı olarak, Tanrının bir görünümü olan bedenin hiçbir şekilde “kötü” olamayacağı düşüncesine dayanır.
💡
Sonuç & Katkı:Sonuçta Şeyh Bedreddin’in Varidat’ının tüm bu görüşlere benzemekle birlikte onlardan ayrılmakta olduğunun görülmesiyle bu eserin felsefî düşünce geleneği açısından bir anomali olarak görülebileceği dile getirilmektedir.
🔬Tür:Araştırma Makalesi
📍Kapsam:Genişletilmiş Akademik Örneklem
⚙️Değişkenler:Yeni Platonculuk · Hurufilik · Materyalizm

Özet

Bu yazıda Şeyh Bedreddin’in Varidat adlı eserindeki çeşitli düşüncelerin felsefî boyutları, bu düşüncelerin arka planında yer aldığı iddia edilen çeşitli düşünce akımlarının görüşleriyle bağlantılı olarak ele alınmaktadır. Şeyh Bedreddin’in görüşlerinin temelini oluşturduğu düşünülen Yeni Platonculuk akımının düşünceleri, Plotinos ve Sühreverdi’nin eserlerinden hareketle ortaya konduktan sonra, Varidat’ın bu felsefeden birkaç kritik noktada ayrıldığına işaret edilmektedir. Öncelikle, Bedreddin’in Yeni Platonculuktan temel farkı, bu akımın düşüncesine bütünüyle aykırı olarak, Tanrının bir görünümü olan bedenin hiçbir şekilde “kötü” olamayacağı düşüncesine dayanır. Ayrıca Sühreverdi’nin aksine, Bedreddin varlık kavrayışında bütün aşkınlığı ortadan kaldırır. İkinci olarak, Bedreddin’in Hurufilikten ve materyalizmden etkilendiğini savunan yorumcuların iddialarını göz önünde tutarak Hurufiliğin ve İbn Ravendi, El-Maarri’nin temsil ettiği materyalizm (Dehrîyyun) akımının görüşleri ele alınmakta, Şeyh Bedreddin’in bu görüşlerle bağlantısı ve ayrıldığı noktalara dikkat çekilmektedir. Bedreddin’in Dehrilikten temel farkı şu olguya dayanır: Dehrilik her şeyin rasyonel bir şekilde açıklanabileceği akılcı bir görüşe dayanırken, Bedreddin mistik bir varlık kavrayışına sahiptir. Hurufiliğin mesiyanik kavrayışının aksine ise, Bedreddin bu türden mesyanik eğilim ve umutları Sufi açısından önemsiz görmektedir. Üçüncü olarak, Şeyh Bedreddin İbn Arabi ile Spinoza’nın felsefelerinin arasına yerleştirilmekte ve onun İbn Arabi’den ziyade Spinoza’ya yakın olduğu savunulmaktadır. Bununla birlikte, Spinoza’nın düşüncesinden özellikle yöntem bakımından ortaya çıkan farkı da ortaya konmaktadır. Sonuçta Şeyh Bedreddin’in Varidat’ının tüm bu görüşlere benzemekle birlikte onlardan ayrılmakta olduğunun görülmesiyle bu eserin felsefî düşünce geleneği açısından bir anomali olarak görülebileceği dile getirilmektedir.

🔖

Bu Makaleye Atıf Yap

Türkyılmaz, Ç. (2016). Bir Anomali Olarak Varidat: Şeyh Bedreddin’in Varidat’ının Felsefi Boyutları. Folklor/Edebiyat, Cilt: 22 Sayı: 85, 123–140. https://ajindex.com/articles/1128676

📄 Tam Metin PDF Okuyucu

📄

PDF görüntüleyici hazırlanıyor...

Kaynakça (34)

  1. Akdemir, M. (2012). “Spinoza’da Şeyh Bedreddin İzleri” Felsefelogos. Yıl 17. Sayı 47. 55-61.
  2. Augustinus, A. (2010). İtiraflar / Confessiones. Çev. Çiğdem Dürüşken. İstanbul: Kabalcı Yay.
  3. Ay, R. (2015). “Erken Dönem Anadolu Sufiliği ve Halk İslam’ında Hulûlcü Yaklaşımlar ve Hulûl Anlayışının Farklı Tezahürleri”. Bilig: Türk Dünyası Sosyal Bilimler Dergisi 72: 1-24.
  4. Babinger, F. (2013). Simavna Kadısıoğlu Şeyh Bedreddin. Çev. İlhami Yazgan. Ankara: La Yayınları
  5. Balivet, M. (2000). Şeyh Bedreddin Tasavvuf ve İsyan. Çev. Ela Güntekin. İstanbul: Tarih Vakfı Yurt Yayınları.
  6. Bashir, S. (2012). Fazlullah Esterabâdî ve Hurufilik, Çev. A. Tunç Şen. İstanbul: Kitapyayınevi Yayınları.
  7. Corbin, H. (2008). İslâm Felsefesi Tarihi II. Çev. Ahmet Arslan. İstanbul: İletişim Yay.
  8. Dindar, B. (1990). Sayh Badr al-Dîn Mahmûd et Ses Wâridât. Ankara: Editions de Ministre de Culture.
  9. Ertuğrul, İ. F. (2008). Vahdet-i Vücûd ve İbn Arabî. Haz. Mustafa Kara. İstanbul: İnsan Yayınları.
  10. Eyuboğlu, İ. Z. (2004). Şeyh Bedreddin Vâridat. İstanbul: Derin Yayınları.
  11. Gölpınarlı, A. (2008). Simavna Kadısıoğlu Şeyh Bedreddin ve Manâkıbı. İstanbul: Elif Kitabevi- Milenyum Yayınları.
  12. _______, (2007). Tarih Boyunca İslam Mezhepleri ve Şiilik. İstanbul: Der Yayınları Fârâbi, Ebu Nasr (2012). İdeal Devlet (El-Medinetü’l Fâzıla). Çev. Ahmet Arslan. İstanbul: Divan Yay.
  13. İbn Arabi (2008). Fusûsu’l-Hikem. Çev. Ekrem Demirli. İstanbul: Kabalcı Yayınları.
  14. İmam Gazali (2011) Kimya-yı Saadet. Çev. Ömer Dönmez. İstanbul: Hisar Yayınları
  15. _______, (2012). Hakikate Giden Yol (El-Münkız Mine’d-Dalal). Çev. Ali Kaya. İstanbul: Semerkand Yayınları.
  16. Kutluer, İ. (2000). “İbn Ravendi” İslam Ansiklopedisi. Cilt 21. 179-184. İstanbul: TDV İslam Araştırmaları Merkezi
  17. Nicholson, R. A. (1921). Studies in Islamic Poetry. Cambridge: Cambridge University Press.
  18. Ocak, A. Y. (2010). Osmanlı Sufiliğine Bakışlar. İstanbul: Timaş Yayınları
  19. _______, (2013). Osmanlı Toplumunda Zındıklar ve Mülhidler. İstanbul: Tarih Vakfı Yurt Yay.
  20. Plotinos (1960). Ennéades I. Text établi et Traduit par E. Bréhier. Paris: Edition Les Belles Lettres.
  21. _______, (1963). Ennéades VI. Text établi et Traduit par E. Bréhier. Paris: Edition Les Belles Lettres.
  22. Rihani, A. (1920). The Luzumiyat of Abu’l Ala, New York: James T. & co.
  23. Siniossoglou, N. (2012). “Sect and Utopia in shifting empires: Plethon, Elissaios, Bedreddin” Byzantine and Modern Greek Studies. Vol. 36 No. 1, 38-55
  24. Spinoza, B. (1989). Opera/Werke II. Hrsg. Konrad Blumenstock. Darmstadt: Wissenschaftliche Buchgesellschaft.
  25. Sühreverdi, Ş. (1963). Nur Heykelleri. Çev. Saffet Yetkin. Ankara: MEB Yay.
  26. _______, (2009). İşrak Felsefesi (Hikmetü’l-İşrâk). Çev. Tahir Uluç. İstanbul: İz Yayınları.
  27. Şeyh Bedreddin (2013). Vâridat (Tercümesi ve Şerhi). Çev. Şeyhülislam Musa Kâzım Efendi. İstanbul: Büyüyen Ay Yay.
  28. Timuroğlu, V. (2013). Simavne Kadısıoğlu Şeyh Bedreddin ve Varidat, İstanbul: Su Yay
  29. Usluer, F. (2009). Hurufilik. İstanbul: Kabalcı Yayınları.
  30. Ülken, H. Z. (1998). İslâm Felsefesi. İstanbul: Ülken Yayınları.
  31. _______, (2015). İslâm Düşüncesi. Ankara: Doğubatı Yayınları.
  32. Werner, E. (2009). Şeyh Bedreddin ve Börklüce Mustafa. Çev. Hakan Sevin. İstanbul: Kaynak Yay.
  33. Yaltkaya, M. Ş. (1994). Simavne Kadısıoğlu Şeyh Bedreddin. Haz. Hamit Er. İstanbul: Kitabevi Yay.
  34. Yener, C. (2008). Şeyh Bedreddin Varidat. İstanbul: Elif Kitabevi-Milenyum Yayınları.