Dergiler / Folklor/Edebiyat / 2026 / Cilt: 22 Sayı: 85

Tofa (Karagas) Türklerinin Bilmeceleri

Ali Ilgın(İstanbul Üniversitesi, Edebiyat Fakültesi, Çağdaş Türk Lehçeleri ve Edebiyatları Bölümü Öğretim Üyesi)
Sayfa
79–94
Yayın Tarihi
2016-01-15
DOI
—
🏛️Bu makalenin bibliyografik verileri ve tam metin bağlantısı DergiPark üzerinden sağlanmıştır.
DergiPark Kaydı ↗
✨

Yapay Zeka Hızlı Bakış & Çıkarımlar

AI Insight
⚡ TL;DR(1 Cümlede Hızlı Çıkarım)

Eldeki çalışmada Tofa Türklerine ait 74 bilmece biçim ve içerik bakımından incelenmiş ve bu alanda yapılacak müstakil ya da karşılaştırmalı araştırmalara katkı sağlaması amaçlanmıştır.

📌 3 Maddede Bu Makale

🎯
Amaç & Hipotez:Tofa (Karagas) Türkleri bugün Güney Sibirya’da Rusya Federasyonu’nun İrkutsk oblastında Nijneudinsk rayonuna bağlı köylerde yaşamaktadırlar.
📊
Temel Bulgular & Veri:Nirsa) ve Yukarı Gutara köylerinde toplu olarak; anılan köylerin dışında Nijneudinsk rayonu ile Şumskiy (Uda II) ve Voznesenskiy köylerinde de dağınık olarak yaşayan Tofa Türkleri 1930 yılına kadar ‘Karagaslar’ ve/veya ‘Karagas Tatarları’ olarak bilinmekteydi. 2010 nüfus sayımına göre toplam nüfusu sadece 762 olan Tofa Türklerinin dili UNESCO tarafından Redbook “Kırmızı Kitap”a alınarak ‘varlığı tehlikedeki diller’ listesine dahil edilmiştir.
💡
Sonuç & Katkı:Eldeki çalışmada Tofa Türklerine ait 74 bilmece biçim ve içerik bakımından incelenmiş ve bu alanda yapılacak müstakil ya da karşılaştırmalı araştırmalara katkı sağlaması amaçlanmıştır.
🔬Tür:Deneysel Tarla Denemesi
📍Kapsam:2010 Verileri
⚙️Değişkenler:Tofa Türkleri · Bilmece · Tofa Bilmeceleri

Özet

Tofa (Karagas) Türkleri bugün Güney Sibirya’da Rusya Federasyonu’nun İrkutsk oblastında Nijneudinsk rayonuna bağlı köylerde yaşamaktadırlar. Alıgcer, Nerha (Tof. Nirsa) ve Yukarı Gutara köylerinde toplu olarak; anılan köylerin dışında Nijneudinsk rayonu ile Şumskiy (Uda II) ve Voznesenskiy köylerinde de dağınık olarak yaşayan Tofa Türkleri 1930 yılına kadar ‘Karagaslar’ ve/veya ‘Karagas Tatarları’ olarak bilinmekteydi. 2010 nüfus sayımına göre toplam nüfusu sadece 762 olan Tofa Türklerinin dili UNESCO tarafından Redbook “Kırmızı Kitap”a alınarak ‘varlığı tehlikedeki diller’ listesine dahil edilmiştir. Türk lehçelerinin sınıflandırılmasında ‘Uygur-Oğuz’ grubunda değerlendirilen Tofa Türkçesi, eskicil kimi dil özelliklerini bünyesinde korumasının yanında Moğolca ile paralellik gösteren bazı özellikleri taşımasıyla da karşılaştırmalı Türkoloji çalışmalarında ayrı bir öneme sahiptir. Ayrıca Tofalar Türklerinin yazı dili özelliğine sahip olmayışları ve yüzyıllar boyu sözlü gelenek ile ayakta kalmaları sözlü kültür ürünlerini işlevsel olarak daha da önemli kılar. Efsaneler, masallar, şarkılar, atasözleri ve bilmeceler sözlü kültürün önemli türleri arasındadır. Bu çalışmada Genel Türkolojide üzerinde az çalışılan Tofa Türklerinin bilmeceleri ele alınmıştır. Tofa bilmecelerinde; insan, hayvanlar ve kuşlar, yeryüzü ve tabiat hadiseleri, beslenme kültürü, avlanma geleneği, manevi değerler ve gelenekler işlenmiştir. Çeşitli araştırmacılarca bilmecelerin doğuşu mitolojik unsurlar ile açıklanmaya çalışılmıştır. Tofa Türklerinin bilmeceleri içerik olarak mitolojik özellikleri yansıtmasıyla mit-bilmece ilişkisi açısından son derece dikkat çekicidir. Eldeki çalışmada Tofa Türklerine ait 74 bilmece biçim ve içerik bakımından incelenmiş ve bu alanda yapılacak müstakil ya da karşılaştırmalı araştırmalara katkı sağlaması amaçlanmıştır.

🔖

Bu Makaleye Atıf Yap

Ilgın, A. (2016). Tofa (Karagas) Türklerinin Bilmeceleri. Folklor/Edebiyat, Cilt: 22 Sayı: 85, 79–94. https://ajindex.com/articles/1128673

📄 Tam Metin PDF Okuyucu

📄

PDF görüntüleyici hazırlanıyor...

Kaynakça (10)

  1. Atalay, Besim (1992). Divanü Lügati’t- Türk Tercümesi Cilt I-II-III. Ankara: Türk Dil Kurumu Yayınları.
  2. Başgöz, İlhan ve Andreas Tietze (1999). Türk Halkının Bilmeceleri. Ankara: Kültür Bakanlığı Yayınları
  3. Eliade, Mircae (2001). Mitlerin Özellikleri. (Çev.) Sema Rifat. İstanbul: Om Yayınevi, 2001.
  4. Melnikova, A. I. (1994). Tofı, İstoriko-Etnografiçeskiy Oçerk. İrkutsk: Vostoçno-Sibirskoe knijnoe izdateĺstvo.
  5. Radlov, V. V. (197). Obraztsı literaturı tyurkskih plemen, Ç IX. Nareçiya uryanhaytsev (soyotov), abakanskih tatar i karagasov, Tekstı, sobrannıye i perevedennıye N. Katanovım. St. Peterburg
  6. Rassadin, V. İ. (1996). Legendy, skazki i pesni sedogo sayana, Sbornik tofalarskogofolklora. İrkutsk, 1996.
  7. Rassadin, V. İ. (2002). “Tofalarskiy yazık”. Yazıki narodov rossii. Moskova: Academia 182- 190.
  8. Sakaoğlu, Saim (1979). “Bilmece Terime Üzerine Notlar”. Türk Kültürü Araştırmaları 17-21/1-2: 226-243.
  9. Şimşek Esma (2003). “Bilmeceler”. Türk Dünyası Ortak Edebiyatı. Türk Dünyası Edebiyatı Tarihi Cilt 3. Ankara: AKM Yayınları.
  10. Türkyılmaz Dilek (2007) “Türk Dünyasında Bilmece”. Yayımlanmamış doktora tezi. Ankara: Hacettepe Üniversitesi.