KaydedilenlerDerginizi ekleyin

Dergiler / Muhafazakar Düşünce Dergisi / 2026 / Cilt: 22 Sayı: 70 - Kültürel Yenilenme

ALGORİTMALAR TOPLUMUNDA YOĞUN KÜLTÜR VE GÜNDELİK HAYAT: DİJİTAL SOSYALLEŞME, AİLE VE DİNÎ SÜREKLİLİĞİN SESSİZ ÜRETİMİ

INTENSIVE CULTURE AND EVERYDAY LIFE IN THE SOCIETY OF ALGORITHMS: THE SILENT PRODUCTION OF DIGITAL SOCIALIZATION, FAMILY AND RELIGIOUS CONTINUITY

Muhammed Veysel Bilici(KIRKLARELİ ÜNİVERSİTESİ)0000-0002-2374-2117
Sayfa
68–94
Yayın Tarihi
2026-06-30
DOI
—
🏛️Bu makalenin bibliyografik verileri ve tam metin bağlantısı DergiPark üzerinden sağlanmıştır.
DergiPark Kaydı ↗
✨

Yapay Zeka Hızlı Bakış & Çıkarımlar

AI Insight
⚡ TL;DR(1 Cümlede Hızlı Çıkarım)

Bu çalışmada üç yeni kavram önerilmektedir.

📌 3 Maddede Bu Makale

🎯
Amaç & Hipotez:Bilgi, dikkat ve duygu giderek platform algoritmaları aracılığıyla üretilmektedir.
📊
Temel Bulgular & Veri:Kültürel sürekliliğin zemini bu süreçte yeniden örgütlenmektedir.
💡
Sonuç & Katkı:Bu çalışmada üç yeni kavram önerilmektedir.
🔬Tür:Modelleme & Sayısal Simülasyon
📍Kapsam:Genişletilmiş Akademik Örneklem
⚙️Değişkenler:Yoğun Kültür · Algoritmik Mahalle · Metalaştırılmış Sessiz Tecavüz

Özet

Bilgi, dikkat ve duygu giderek platform algoritmaları aracılığıyla üretilmektedir. Kültürel sürekliliğin zemini bu süreçte yeniden örgütlenmektedir. Bu çalışma çağdaş kültürü ne yukarıdan ideolojik bir mühendislik ne de dijital faillikten doğan bir özgürleşme olarak görür. Makale iki uçtan birini tercih etmek yerine ikisi arasındaki diyalektik gerilimde konumlanmaktadır. Lash’in yoğun kültür çerçevesi algoritmik otorite, veri sömürgeciliği ve makine habitusu kuramlarıyla birlikte düşünülmektedir. Türkiye’nin ara altyapı pozisyonu üç gösterge üzerinden ele alınabilir. Veri merkezi mülkiyetinin dağılımı, kişisel veri koruma rejimi ve içerik düzenleme mevzuatı bu üç göstergeyi oluşturur. Bu çalışmada üç yeni kavram önerilmektedir. Algoritmik mahalle, sosyal medya platformlarının Türkiye’deki dindar ve helal kullanım rejimlerinin kurduğu yerel altyapıyı adlandırmaktadır. Metalaştırılmış sessiz tecavüz, Bayat’ın görünmezlik, hayatta kalma ve geçici işgal koşullarının dijital ortamda bozularak veriye dönüşmesini ele almaktadır. Üçüncü kayıt kavramı ise Saktanber’in bireyselleşmiş dindarlık tablosuna algoritmik akış boyutunu eklemektedir. Üç kavram aynı algoritmik rejimin üç farklı ölçeğini adlandırır.

Abstract

Platform algorithms increasingly produce knowledge, attention and affect. Cultural continuity is being reshaped under this condition. The article approaches contemporary culture as neither ideological engineering imposed from above nor an emancipation arising from digital agency. It positions itself in the dialectical tension between the two poles rather than at either extreme. Lash’s intensive culture framework is articulated with theories of algorithmic authority, data colonialism and machine habitus. Türkiye’s intermediate infrastructural position becomes readable across three indicators. Data center ownership distribution, the personal data protection regime and content regulation legislation constitute these indicators. Within this frame, three new concepts are proposed. The algorithmic neighborhood names the local infrastructure formed by pious and halal social media use regimes in Türkiye. Commodified quiet encroachment addresses how Bayat’s conditions of invisibility, survival motivation and temporary occupation break down in the digital environment, transforming into data. The third register concept adds the algorithmic flow dimension to Saktanber’s individualized pious identity. The three concepts name three different scales of the same algorithmic condition.

🔖

Bu Makaleye Atıf Yap

Bilici, M. V. (2026). ALGORİTMALAR TOPLUMUNDA YOĞUN KÜLTÜR VE GÜNDELİK HAYAT: DİJİTAL SOSYALLEŞME, AİLE VE DİNÎ SÜREKLİLİĞİN SESSİZ ÜRETİMİ. Muhafazakar Düşünce Dergisi, Cilt: 22 Sayı: 70 - Kültürel Yenilenme, 68–94. https://ajindex.com/articles/1127180

📄 Tam Metin PDF Okuyucu

📄

PDF görüntüleyici hazırlanıyor...

Kaynakça (50)

  1. Abidin, C. (2016). Visibility labour: Engaging with Influencers’ fashion brands and #OOTD advertorial campaigns on Instagram. Media International Australia, 161(1). s. 86-100. https://doi. org/10.1177/1329878X16665177
  2. Adalet, B. (2018). Hotels and highways: The construction of modernization theory in Cold War Turkey. Stanford University Press.
  3. Airoldi, M. (2022). Machine habitus: Toward a sociology of algorithms. Polity Press.
  4. Aktay, A. (2025). Metropolleşme sürecinde şehirler, gençler ve aile: Akıllı şehirlerin sosyolojik serencamı. Tezkire Dergisi, 34(93). s. 169-181.
  5. Aral, N. (2022). Dijital dünyada çocuk olmak. TRT Akademi, 7(16). s. 1134-1153. https://doi. org/10.37679/trta.1181774
  6. Arora, P. (2019). The next billion users: Digital life beyond the West. Harvard University Press.
  7. Asad, T. (2007). Sekülerliğin biçimleri: Hıristiyanlık, İslam ve modernlik. (çev. F. B. Aydar). Metis Yayınları. (Orijinal eser 2003 yılında yayımlandı).
  8. Bayat, A. (2008). Sokak siyaseti: İran’da yoksul halk hareketleri. (çev. S. Torlak). Phoenix Yayınevi. (Orijinal eser 1997 yılında yayımlandı).
  9. Bayat, A. (2016). Siyaset olarak hayat: Sıradan insanlar Ortadoğu’yu nasıl değiştiriyor?. (çev. Ö. Gökmen). Metis Yayınları. (Orijinal eser 2013 yılında yayımlandı).
  10. Bayat, A. (2021). Revolutionary life: The everyday of the Arab Spring. Harvard University Press.
  11. Bender, E. M., Gebru, T., McMillan-Major, A. ve Shmitchell, S. (2021). On the dangers of stochastic parrots: Can language models be too big?. Proceedings of the 2021 ACM Conference on Fairness, Accountability, and Transparency. s. 610-623. https://doi.org/10.1145/3442188.3445922
  12. Berger, P. L. ve Luckmann, T. (2008). Gerçekliğin sosyal inşası: Bir bilgi sosyolojisi incelemesi. (çev. V. S. Öğütle). Paradigma Yayıncılık. (Orijinal eser 1966 yılında yayımlandı).
  13. Birhane, A. (2021). Algorithmic injustice: A relational ethics approach. Patterns, 2(2). Article 100205. https://doi.org/10.1016/j.patter.2021.100205
  14. Bourdieu, P. (2018). Bir pratik teorisi için taslak: Kabiliye üzerine üç etnoloji çalışması. (çev. N. Ökten). İstanbul Bilgi Üniversitesi Yayınları. (Orijinal eser 1972 yılında yayımlandı).
  15. boyd, d. (2014). It’s complicated: The social lives of networked teens. Yale University Press.
  16. Burrell, J. ve Fourcade, M. (2021). The society of algorithms. Annual Review of Sociology, 47. s. 213-237. https://doi.org/10.1146/annurev-soc-090820-020800
  17. Castells, M. (2010). The rise of the network society. 2. baskı. Wiley-Blackwell.
  18. Coeckelbergh, M. (2026). AI and epistemic agency: How AI influences belief revision and its normative implications. Social Epistemology, 40(1). s. 59-71. https://doi.org/10.1080/026917 28.2025.2466164
  19. Crawford, K. (2021). Atlas of AI: Power, politics, and the planetary costs of artificial intelligence. Yale University Press.
  20. de Certeau, M. (1984). The practice of everyday life. (çev. S. Rendall). University of California Press. (Orijinal eser 1980 yılında yayımlandı).
  21. Doğan, S. (2021). Kamusallık ve kitap: Kamusallığın yapısal dönüşümü üzerine metateorik bir gözlem. Medya ve Din Araştırmaları Dergisi, 4(2). s. 353-365. https://doi.org/10.47951/mediad. 1033747
  22. Dyer-Witheford, N., Kjøsen, A. M. ve Steinhoff, J. (2022). Yapay zekâ ve kapitalizmin geleceği: İnsandışı bir güç. (çev. B. Cezar). İletişim Yayınları. (Orijinal eser 2019 yılında yayımlandı).
  23. Hallaq, W. B. (2019). İmkânsız devlet: Modern çağda bir İslam devleti niçin mümkün değildir?. (çev. A. Hikmet). Babil Kitap. (Orijinal eser 2013 yılında yayımlandı).
  24. Hampton, K. ve Wellman, B. (2003). Neighboring in Netville: How the Internet supports community and social capital in a wired suburb. City & Community, 2(4). s. 277-311. https://doi. org/10.1046/j.1535-6841.2003.00057.x
  25. Hirschkind, C. (2001). The ethics of listening: Cassette-sermon audition in contemporary Egypt. American Ethnologist, 28(3). s. 623-649. https://doi.org/10.1525/ae.2001.28.3.623
  26. Hirschkind, C. (2006). The ethical soundscape: Cassette sermons and Islamic counterpublics. Columbia University Press.
  27. Huws, U. (2003). The making of a cybertariat: Virtual work in a real world. Monthly Review Press.
  28. Huws, U. (2014). Labor in the global digital economy: The cybertariat comes of age. Monthly Review Press.
  29. Jenkins, H., Ford, S. ve Green, J. (2013). Spreadable media: Creating value and meaning in a networked culture. New York University Press.
  30. Karataş, M. V. (2026). Mekânın politikliği ve otoritenin yeniden inşası: 19. yüzyıl Garzan’ında Zokayd Medresesi üzerinden bir analiz. Dinbilimleri Akademik Araştırma Dergisi, 26(1). s. 39- 70. https://doi.org/10.33415/daad.1838788
  31. Kılıç, C. ve Metin, N. (2024). 12-36 aylık çocukların ekran sürelerinin ebeveyn davranışları açısından incelenmesi. H.Ü. Sağlık Bilimleri Fakültesi Dergisi, 11(3). s. 648-670. https://doi. org/10.21020/husbfd.1101868
  32. Kişisel Verileri Koruma Kurulu (KVKK). (2021). 3 Eylül 2021 tarih ve 2021/891 sayılı karar [WhatsApp / Meta hakkında kamuoyu duyurusu]. Kişisel Verileri Koruma Kurumu.
  33. Lash, S. (2007). Power after hegemony: Cultural studies in mutation?. Theory, Culture & Society, 24(3). s. 55-78. https://doi.org/10.1177/0263276407075956
  34. Lash, S. (2010). Intensive culture: Social theory, religion and contemporary capitalism. SAGE Publications.
  35. Lefebvre, H. (1991). The production of space. (çev. D. Nicholson-Smith). Blackwell. (Orijinal eser 1974 yılında yayımlandı).
  36. Mahmood, S. (2022). Dindarlığın siyaseti: İslami uyanış ve feminist özne. (çev. A. Altınışık). Islık Yayınları. (Orijinal eser 2005 yılında yayımlandı).
  37. Mardin, Ş. (1991). Türkiye’de din ve siyaset (Makaleler 3). İletişim Yayınları.
  38. Mejias, U. A. ve Couldry, N. (2024). Data grab: The new colonialism of big tech and how to fight back. University of Chicago Press.
  39. Mellor, P. A. ve Shilling, C. (1997). Re-forming the body: Religion, community and modernity. SAGE Publications.
  40. Meyer, B. (ed.). (2009). Aesthetic formations: Media, religion, and the senses. Palgrave Macmillan.
  41. Qian, Y. ve Hu, Y. (2024). The digitalization of family life: A multilevel conceptual framework. Journal of Marriage and Family, 86(5). s. 1160-1183. https://doi.org/10.1111/jomf.12983
  42. Saktanber, A. (2007). Cultural dilemmas of Muslim youth: Negotiating Muslim identities and being young in Turkey. Turkish Studies, 8(3). s. 417-434. https://doi. org/10.1080/14683840701489290
  43. Sandıkçı, Ö. ve Ger, G. (2010). Veiling in style: How does a stigmatized practice become fashionable?. Journal of Consumer Research, 37(1). s. 15-36. https://doi.org/10.1086/649910
  44. Sennett, R. (2006). The culture of the new capitalism. Yale University Press.
  45. Shilling, C. (2003). The body and social theory. 2. baskı. SAGE Publications.
  46. Tufekci, Z. (2017). Twitter and tear gas: The power and fragility of networked protest. Yale University Press.
  47. van Dijck, J. (2013). The culture of connectivity: A critical history of social media. Oxford University Press.
  48. Wellman, B. (2001). Physical place and cyberplace: The rise of personalized networking. International Journal of Urban and Regional Research, 25(2). s. 227-252. https://doi.org/10.1111/1468- 2427.00309
  49. 7253 sayılı Kanun. (2020, 31 Temmuz). 5651 sayılı İnternet Ortamında Yapılan Yayınların Düzenlenmesi ve Bu Yayınlar Yoluyla İşlenen Suçlarla Mücadele Edilmesi Hakkında Kanunda Değişiklik Yapılmasına Dair Kanun. Resmî Gazete (Sayı: 31202). https://www.resmigazete. gov.tr/eskiler/2020/07/20200731-1.htm
  50. Zuboff, S. (2019). The age of surveillance capitalism: The fight for a human future at the new frontier of power. PublicAffairs.