Dergiler / Pamukkale Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi / 2026 / Sayı: 42

ÜMMÎ SİNAN DİVANI PERSPEKTİFİNDEN TASAVVUF

SUFISM FROM THE PERSPECTIVE OF ÜMMÎ SİNAN’S DİVAN

Emel Nalçacıgil Çopur(AKDENİZ ÜNİVERSİTESİ, EĞİTİM FAKÜLTESİ)0000-0003-3395-1286
Sayfa
44–63
Yayın Tarihi
2021-01-08
🏛️Bu makalenin bibliyografik verileri ve tam metin bağlantısı DergiPark üzerinden sağlanmıştır.
DergiPark Kaydı ↗
✨

Yapay Zeka Hızlı Bakış & Çıkarımlar

AI Insight
⚡ TL;DR(1 Cümlede Hızlı Çıkarım)

Ümmî Sinan Divanı’ndan hareketle tasavvuf görüşünün klasik Türk edebiyatına katkılarını, eserde hangi benzetme ve hayallerin yer aldığını belirleyerek alan çalışmalarına katkı sağlayacağımızı düşünüyoruz

📌 3 Maddede Bu Makale

🎯
Amaç & Hipotez:Zengin terim, mecaz, alegori dünyasına sahip tasavvuf klasik Türk edebiyatının beslendiği ana kaynaklardandır.
📊
Temel Bulgular & Veri:Makalede aruzla yazılan 145 manzumenin taranması neticesinde elde edilen şiirlerden yola çıkarak; tasavvufî ıstılâhlar, sûfîlerin makâm ve hâlleri incelenmiştir.
💡
Sonuç & Katkı:Ümmî Sinan Divanı’ndan hareketle tasavvuf görüşünün klasik Türk edebiyatına katkılarını, eserde hangi benzetme ve hayallerin yer aldığını belirleyerek alan çalışmalarına katkı sağlayacağımızı düşünüyoruz
🔬Tür:Araştırma Makalesi
📍Kapsam:Genişletilmiş Akademik Örneklem
⚙️Değişkenler:Klasik Türk edebiyatı · Divan · Ümmî Sinan

Özet

Zengin terim, mecaz, alegori dünyasına sahip tasavvuf klasik Türk edebiyatının beslendiği ana kaynaklardandır. Mutasavvıf şairlerin hislerini ifade etmesinde kullandıkları terimler klasik Türk edebiyatının evrensel dili olmuştur. Terimler klasik edebiyatta teşbih, istiare, telmih sanatlarıyla kullanılmış, edebiyatın mana derinliğine ulaşmasına vesile olmuştur. Dolayısıyla mutasavvıf şairlerin divanları oldukça önemlidir. Bunlardan biri de XVII. yy. mutasavvıf şairi Ümmî Sinan Divanı’dır. Divanı’nda şair kendisini aşk dalgıcı, yüreği yaralı, Mansûr’u seyreden olarak betimleyerek teşbih, telmih sanatlarını gerçekleştirmiştir. Ayrıca şair vahdet-i vücut anlayışı, aşk, âşık, bahr, mevc, dürr gibi eşya ve kâinatla ilgili tefekkür bakışını sembolik ifadelerle yansıtmıştır. Makalede aruzla yazılan 145 manzumenin taranması neticesinde elde edilen şiirlerden yola çıkarak; tasavvufî ıstılâhlar, sûfîlerin makâm ve hâlleri incelenmiştir. Makalede incelenen konular şeriatla hakikat ilimlerinin uzlaştırıcısı kabul edilen tasavvuf ilmine ait Kuşeyrî’nin Risâlesi temel alınarak yapılmıştır. Ümmî Sinan Divanı’ndan hareketle tasavvuf görüşünün klasik Türk edebiyatına katkılarını, eserde hangi benzetme ve hayallerin yer aldığını belirleyerek alan çalışmalarına katkı sağlayacağımızı düşünüyoruz

Abstract

Sufism, which has a rich world of term, metaphor, allegory, is one of the main sources where classical Turkish literature is fed. The terms used by the Sufi poets to express their feelings have been the universal language of classical Turkish literature. The terms have been used in classical literature with the arts of simile, metaphor, and allusion and have been instrumental in reaching the depth of meaning. Therefore, the divans of Sufi poets are significant. One of them is the divan of Sufi poet Ümmî Sinan of XVII. century. In his Divan, Ümmî Sinan describes himself as a love-diver, who is heart-wounded and watching Mansûr, and performs the arts of smile and reference. The poet also reflects his understanding of the unity of existence and his view of contemplation of love, lover, sea, waves, pearl, or the universe with symbolic expressions. Sufi terms and the levels and states of Sufis have been scrutinized in the article based on the poems obtained as a result of scanning 145 poems written in prosody. The topics were examined via the Kuşeyrî's Risale, which is accepted as a work bringing together sharia and sciences of truth. Overall, through Ümmî Sinan's Divan, the article is thought to contribute to the field studies by identifying the contribution of Sufism to the classical Turkish literature and which metaphors and dreams are included in the work.

🔖

Bu Makaleye Atıf Yap

Çopur, E. N. (2021). ÜMMÎ SİNAN DİVANI PERSPEKTİFİNDEN TASAVVUF. Pamukkale Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, Sayı: 42, 44–63. https://doi.org/10.30794/pausbed.742805

📄 Tam Metin PDF Okuyucu

📄

PDF görüntüleyici hazırlanıyor...

Kaynakça (31)

  1. Aclûnî, İsmail b. Muhammed (ö.1162/1749), Keşfu’l-Hafâ ve müzilü’1-ilbas ‘alâ mâ iştehere mine’l-ehâdîs ‘alâ elsineti’n-nâs, I-II, Mektebetü’l-İlmi’l-Hadis, thk. Yusuf b. Mahmud Elhac Ahmed, ts.
  2. Akün, Ö. F. (1994), “Divan Edebiyatı” Türkiye Diyanet Vakfı İslâm Ansiklopedisi, C 9, İstanbul, s. 396.
  3. Bilgin, A. (2012), “Ümmî Sinan” Türkiye Diyanet Vakfı İslâm Ansiklopedisi, C 42, İstanbul, s. 310.
  4. Kültür ve Turizm Bakanlığı Kütüphaneler ve Yayımlar Genel Müdürlüğü. (2017). Ümmî Sinan Divanı. (31.03. 2020) http://ekitap.kulturturizm.gov.tr.
  5. Canım, R. (2009), “Sâkînâme” Türkiye Diyanet Vakfı İslâm Ansiklopedisi, C 36, İstanbul, s. 13.
  6. Çağrıcı, M. (2012), “Tevekkül” Türkiye Diyanet Vakfı İslâm Ansiklopedisi, C 41, İstanbul, s. 2.
  7. Devellioğlu, F. (2007). Osmanlıca-Türkçe Ansiklopedik Lûgat, 24. Baskı, Aydın, Ankara.
  8. Erdoğan Taş, M. (2018). Güzellik Unsurlarıyla Divan Şiirinde Sevgili, 2. Baskı, Kitabevi, İstanbul.
  9. Fığlalı, R. F. (1989), “Ali” Türkiye Diyanet Vakfı İslâm Ansiklopedisi, C 2, İstanbul, s. 371.
  10. Işık, E. (1995), “Fâtiha Sûresi” Türkiye Diyanet Vakfı İslâm Ansiklopedisi, C 12, İstanbul, s. 252-253.
  11. Kara, M. (2008), “Tekke Eğitimi ve Literatürü”, Türkiye Araştırmaları Literatür Dergisi, 6/12, 107-138.
  12. Kuşeyrî, A. (2019). Tasavvuf İlmine Dair Kuşeyrî Risâlesi, (Çev: S. Uludağ), Dergâh Yayınları, İstanbul.
  13. Nalçacıgil Çopur, E. (2016). 16. Yüzyıl Mesnevilerinde Ayet ve Hadis İktibasları, 1. Baskı, Uğur Tuna, İstanbul.
  14. Öngören, R. (2011), “Tasavvuf” Türkiye Diyanet Vakfı İslâm Ansiklopedisi, C 40, İstanbul, s. 119.
  15. Öngören, R. (2013), “Zikir” Türkiye Diyanet Vakfı İslâm Ansiklopedisi, C 44, İstanbul, s. 410.
  16. Öz, M. (2013), “Zülfikar” Türkiye Diyanet Vakfı İslâm Ansiklopedisi, C 44, İstanbul, s. 553.
  17. Özler, M. (2012). “Tevhid” Türkiye Diyanet Vakfı İslâm Ansiklopedisi, C 41, İstanbul, s. 18.
  18. Pala, İ. (2004). Ansiklopedik Divan Şiiri Sözlüğü, 13. Baskı, Kapı, İstanbul.
  19. Râzî, F. (2008). Tefsîr-i Kebîr Mefâtîhu’l-Gayb, (Çev: S. Yıldırım, S. Kılıç, L. Cebeci, C. S. Doğru), Huzur Yayınevi, İstanbul.
  20. Sarıkçıoğlu, E. (2012), “Tevhid” Türkiye Diyanet Vakfı İslâm Ansiklopedisi, C 41, İstanbul, s. 22.
  21. Taslaman, C. (2020). Bıg Bang ve Tanrı, 26. Baskı, İstanbul, İstanbul.
  22. Topaloğlu, B. (1997). “Hamd” Türkiye Diyanet Vakfı İslâm Ansiklopedisi, C 15, İstanbul, s. 443.
  23. Uludağ, S. (2005). Tasavvuf Terimleri Sözlüğü, 2. Baskı, Kabalcı, İstanbul.
  24. Uludağ, S. (1997), “Hallâc-ı Mansûr” Türkiye Diyanet Vakfı İslâm Ansiklopedisi, C 15, İstanbul, s. 378.
  25. Uludağ, S. (1997), “Halvet” Türkiye Diyanet Vakfı İslâm Ansiklopedisi, C 15, İstanbul, s. 386.
  26. Uludağ, S. (2010), “Takvâ” Türkiye Diyanet Vakfı İslâm Ansiklopedisi, C 39, İstanbul, s. 484.
  27. Uludağ, S. (2012), “Tevekkül” Türkiye Diyanet Vakfı İslâm Ansiklopedisi, C 41, İstanbul, s. 3.
  28. Uludağ, S. (2012), “Tevhit” Türkiye Diyanet Vakfı İslâm Ansiklopedisi, C 41, İstanbul, s. 21-22.
  29. Uludağ, S. ve Eraydın, S. (1995), “Erbaîn” Türkiye Diyanet Vakfı İslâm Ansiklopedisi, C 11, İstanbul, s. 270.
  30. Yavuz, Y. Ş. (1997), “Hakka’l-Yakîn” Türkiye Diyanet Vakfı İslâm Ansiklopedisi, C 15, İstanbul, s. 203.
  31. Yılmaz, M. (2013). Kültürümüzde Ayet ve Hadisler Ansiklopedik Sözlük, 1. Baskı, Kesit, İstanbul.