KaydedilenlerDerginizi ekleyin

Dergiler / Bayburt Eğitim Fakültesi Dergisi / 2026 / Cilt: 20 Sayı: 47

İki Dilli Suriyeli Mülteci Öğrencilerin İkinci Dildeki Akademik Başarılarını Etkileyen Faktörler

Factors Influencing the Academic Achievement of Bilingual Syrian Refugee Students in a Second Language

İmren Yıldız(GAZİANTEP ÜNİVERSİTESİ, GAZİANTEP EĞİTİM FAKÜLTESİ)0000-0001-6610-4871
Halit Karatay(BOLU ABANT İZZET BAYSAL ÜNİVERSİTESİ)0000-0003-1820-0361
Sayfa
983–1012
Yayın Tarihi
2025-09-17
🏛️Bu makalenin bibliyografik verileri ve tam metin bağlantısı DergiPark üzerinden sağlanmıştır.
DergiPark Kaydı ↗
✨

Yapay Zeka Hızlı Bakış & Çıkarımlar

AI Insight
⚡ TL;DR(1 Cümlede Hızlı Çıkarım)

Elde edilen bulgular, öğrencilerin akademik başarılarını en güçlü şekilde yordayan değişkenlerin okuma ve yazma becerileri olduğunu göstermektedir.

📌 3 Maddede Bu Makale

🎯
Amaç & Hipotez:Göç ve iki dillilik bağlamında yürütülen bu çalışma, Türkçe-Arapça iki dilli Suriyeli mülteci öğrencilerin Türkçeyi ikinci dil olarak öğrenme süreçlerinde akademik başarılarını (okuma ve yazma becerileri özelinde) etkileyen faktörleri belirlemeyi amaçlamaktadır.
📊
Temel Bulgular & Veri:Araştırma, 4. ve 8. sınıf düzeyinde öğrenim gören 422 öğrenciyi kapsamaktadır.
💡
Sonuç & Katkı:Elde edilen bulgular, öğrencilerin akademik başarılarını en güçlü şekilde yordayan değişkenlerin okuma ve yazma becerileri olduğunu göstermektedir.
🔬Tür:Modelleme & Sayısal Simülasyon
📍Kapsam:Genişletilmiş Akademik Örneklem
⚙️Değişkenler:göç · iki dillilik · okuma

Özet

Göç ve iki dillilik bağlamında yürütülen bu çalışma, Türkçe-Arapça iki dilli Suriyeli mülteci öğrencilerin Türkçeyi ikinci dil olarak öğrenme süreçlerinde akademik başarılarını (okuma ve yazma becerileri özelinde) etkileyen faktörleri belirlemeyi amaçlamaktadır. Karma yöntemlerin açıklayıcı sıralı deseninin kullanıldığı bu araştırma, olgubilim yaklaşımıyla tasarlanmıştır. Araştırma, 4. ve 8. sınıf düzeyinde öğrenim gören 422 öğrenciyi kapsamaktadır. Çalışma kapsamında dil profili testi, dil yeterliliği değerlendirme testi, dil tutumu ölçeği ve dil kullanımı testi uygulanmıştır. Ek olarak, öğrencilerin ikinci dildeki becerilerini değerlendirmek için okuduğunu anlama testi ve serbest yazma etkinliği gerçekleştirilmiştir. Toplanan veriler regresyon analizi ve yapısal eşitlik modeli (SEM) ile analiz edilmiştir. Elde edilen bulgular, öğrencilerin akademik başarılarını en güçlü şekilde yordayan değişkenlerin okuma ve yazma becerileri olduğunu göstermektedir. Yazma becerilerini olumlu yönde etkileyen başlıca değişkenlerin sınıf düzeyi ve cinsiyet olduğu; okuduğunu anlama becerilerini ise yazma puanı, sınıf düzeyi ve dil yeterliliği gibi değişkenlerin pozitif yönde etkilediği belirlenmiştir.

Abstract

This study, conducted in the context of migration and bilingualism, aims to identify the factors influencing the academic success of Turkish-Arabic bilingual Syrian refugee students in their process of learning Turkish as a second language, specifically focusing on reading and writing skills. The research employs an explanatory sequential design of mixed methods and is structured using a phenomenological approach. It includes 422 students enrolled in 4th and 8th grades. As part of the study, a language profile test, language proficiency assessment test, language attitude scale, and language use test were administered. Additionally, a reading comprehension test and a free writing activity were conducted to evaluate the students’ skills in their second language. The collected data were analyzed using regression analysis and structural equation modeling (SEM). The findings reveal that reading and writing skills are the strongest predictors of students’ academic success. Grade level and gender were identified as the primary variables positively influencing writing skills, while reading comprehension skills were positively affected by variables such as writing scores, grade level, and language proficiency.

🔖

Bu Makaleye Atıf Yap

Yıldız, İ., Karatay, H. (2025). İki Dilli Suriyeli Mülteci Öğrencilerin İkinci Dildeki Akademik Başarılarını Etkileyen Faktörler. Bayburt Eğitim Fakültesi Dergisi, Cilt: 20 Sayı: 47, 983–1012. https://doi.org/10.35675/befdergi.1586611

📄 Tam Metin PDF Okuyucu

📄

PDF görüntüleyici hazırlanıyor...

Kaynakça (91)

  1. Appel, R. ve Muysken P. (2005). Language contact and bilingualism. Amsterdam University Press. Ardila, A. (2012). Advantages and Disadvantages of Bilingualism. Forma y Función, 25(2), 99-114.
  2. Asmalı, M., ve Sayın, S. S. (2021). Language learning attitudes of young learners: Differences between Syrian refugee learners and Turkish learners. Acta Paedagogica Vilnensia, 47, 25-38. https://doi.org/10.15388/ActPaed.2021.47.2
  3. Aydın, H. (2019). Exploring barriers and challenges to public education in protracted refugee situations: The case of Syrian refugees in Turkey. Examining Educational Challenges and Opportunities Across International Contexts, Toronto, Canada.
  4. Aydın, Y. (2022). Access to education of Syrian refugees living in Türkiye. Bayburt Eğitim Fakültesi Dergisi, 17(35), 1119-1130. https://doi.org/10.35675/befdergi.1146503
  5. Baker, C. ve Jones, S. P. (1998). Encyclopedia of bilingualism and bilingual education. Multilingual Matters. Bayram, N. (2010). Yapısal eşitlik modellemesine giriş AMOS uygulamaları. Ezgi Kitapevi.
  6. Berninger, V. W. & Abbott, R. D. (2010). Listening comprehension, oral expression, reading comprehension, and written expression: Related yet unique language systems in grades 1, 3, 5, and 7. Journal of Educational Psychology, 102(3), 635-651. https://doi.org/-10.1037%2Fa0019319
  7. Beziers, M. ve Overbeke, M. V. (1968). Le bilinguisme: Essai de definition et guide bibliographique. Librairie Universitaire.
  8. Bialystok, E. (2009). Bilingualism: The good, the bad, and the indifferent. Bilingualism Language and Cognition, 12(1), 3-11. https://doi.org/10.1017/S1366728908003477
  9. Bialystok, E. (2015). The impact of bilingualism on cognition. R. A. Scott, S. M. Kosslyn ve M. Buchmann (Ed.), Emerging trends in the social and behavioral sciences içinde. John Wiley and Sons.
  10. Bialystok, E. (2018). Bilingual education for young children: Review of the effects and consequences. International Journal of Bilingual Education and Bilingualism, 21(6), 666-679.
  11. Birdsong, D. (2006). Dominance, proficiency, and second language grammatical processing. Applied Psycholinguistics, 27(1), 46-49. https://doi.org/10.1017/S0142716406220034 Birdsong, D., Gertken L. M. ve Amengual, M. (2012). Bilingual Language Profile: An Easy-to-Use Instrument to Assess Bilingualism. University of Texas at Austin. https://sites.la.utexas.edu/bilingual/ adresinden erişildi. Bloomfield, L. (1984). Language. The University of Chicago Press.
  12. Bölükbaş Kaya, F. (2019). İki dillilik ve Türkçenin yabancı dil olarak öğretimi. A. Akay Ahmed ve A. Fişekçioğlu (Ed.), Dil kullanıcısı bağlamında kuramdan uygulamaya Türkçenin yabancı dil olarak öğretimi (1. bs., s. 87-112) içinde. Nobel Yayınları.
  13. Bölükbaş Kaya, F., Hançer, F. B. & Golynskaia, A. (2019). İki dillilik: Tanımı ve türleri üzerine kuramsal tartışmalar. International Journal of Languages Education and Teaching, 7(2), 98-113.
  14. Bruin, A. (2019). Not all bilinguals are the same: A call for more detailed assessments and descriptions of bilingual experiences. Behavioral Sciences, 9(3), 33. https://doi.org/-10.3390/bs9030033
  15. Cavkaytar, A., Bal, A., Artar, T. M., ve Uluyol, M. (2021). Suriyeli mülteci öğrencilerin eğitim yaşantılarının incelenmesi. Milli Eğitim Dergisi, 50(1), 195-219. https://doi.org/10.37669/-milliegitim.934424
  16. Creswell, J. W. (2012). Educational research: Planning, conducting and evaluating quantitative and qualitative research. Pearson.
  17. Creswell, J. W. ve Plano Clark, V. L. (2018). Designing and conducting mixed methods research. Sage Publications.
  18. Cummins, J. (1978). Bilingualism and the development of metalinguistic awareness. Journal of Cross-Cultural Psychology, 9(2), 131-149. https://doi.org/10.1177/002202217892001
  19. Cummins, J. (1979). Cognitive/academic language proficiency, linguistic interdependence, the optimum age question and some other matters. Working Papers on Bilingualism, (19), 121-129.
  20. Cummins, J. (1985). Bilingualism and special education: Issues in assessment and pedagogy. Multilingual Matters.
  21. Cummins, J. (1991). Interdependence of first and second language proficiency in bilingual children. E. Bialystok (Ed.), Language processing in bilingual children (s. 70-89) içinde. Cambridge University Press.
  22. Cummins, J. (2000). Language, power, and pedagogy: Bilingual children in the crossfire. Multilingual Matters. https://doi.org/10.21832/9781853596773
  23. Cummins, J. ve Corson, D. (Ed.). (1997). Bilingual education (1. bs.). Kluwer Academic Publishers.
  24. Cutler, A., Mehler, J., Norris, D. ve Segui, J. (1992). The monolingual nature of speech segmentation by bilinguals. Cognitive Psychology, 24(3), 381-410. https://doi.org/-10.1016/0010-0285(92)90012-Q
  25. Çilingir, A. (2017). İletişim alanında içerik analizi yöntemi kullanılarak yapılan yüksek lisans ve doktora tezleri üzerine bir inceleme. Erciyes İletişim Dergisi, 5(1), 148–160. https://-doi.org/10.17680/erciyesakademia.291891
  26. Daller, M. H., Yıldız, C., Jong, N. H. de, Kan S. ve Başbağı, R. (2011). Language dominance in Turkish-German bilinguals: Methodological aspects of measurements in structurally different languages. International Journal of Bilingualism, 15(2), 215-236. https://doi.org/-10.1177/1367006910381197
  27. Decapua, A. ve Marshall, H. W. (2011). Breaking new ground: Teaching students with limited or interrupted formal education in U.S. secondary schools. University of Michigan Press ELT.
  28. DeKeyser, R. M., Alfi-Shabtay, I. ve Ravid, D. (2010). Cross-linguistic evidence for the nature of age effects in second language acquisition. Applied Psycholinguistics, 31(3), 413-438. https://doi.org/10.1017/S0142716410000056
  29. Demir, B. N., Özdemir, S., ve Köse, A. (2020). İlköğretim kademesine Suriyeli öğrencilerin katılması ile oluşan disiplin sorunları hakkında yönetici görüşleri. Mehmet Akif Ersoy Üniversitesi Eğitim Fakültesi Dergisi, 54, 311-335. https://doi.org/10.21764/-%20maeuefd.652444
  30. Dewasiri, N. J., Weerakoon, Y. K. ve Azeez, A. A. (2018). Mixed methods in finance research: The rationale and research designs. International Journal of Qualitative Methods, 17(1). https://doi.org/10.1177/1609406918801730
  31. Diamond, M., ve Oberg, C. (2019). Gender-related challenges in educational interventions with Syrian refugee parents of trauma-affected children in Turkey. Children, 6(10), 110. https://doi.org/10.3390%2Fchildren6100110
  32. Diebold, A. R. (1961). Incipient bilingualism. Linguistic Society of America, 37(1), 97-112. https://doi.org/10.2307/411253
  33. Dryden-Peterson, S. (2015). The educational experiences of refugee children in countries of first asylum. Washington, DC: Migration Policy Institute.
  34. Dunn, A. L. ve Fox Tree, J. E. (2009). A quick, gradient bilingual dominance scale. Bilingualism: Language and Cognition, 12(3), 273-289. https://doi.org/10.1017/-S1366728909990113
  35. Ekin, S., ve Yetkin, R. (2021). Teachers’ attitudes to Syrian refugee students in Turkey. Eurasian Journal of Applied Linguistics, 7(1), 383-396. https://doi.org/10.32601/-ejal.911458
  36. Ergün, N. (2021). Mülteci çocukların sosyal uyumunda okulda kurulan olumlu temasın rolü. Göçmen Çocukların Eğitimi Sempozyumu, Mardin.
  37. Favreau, M. ve Segalowitz, N. S. (1982). Second language reading in fluent bilinguals. Applied Psycholinguistics, 3(4), 329-341. https://doi.org/10.1017/S0142716400004264
  38. Fazel, M. ve Stein, A. (2002). The mental health of refugee children. Archives of Disease in Childhood, 87(5), 366-370. https://doi.org/10.1136/adc.87.5.366
  39. Fazel, M., Reed, R. V., Panter-Brick, C. ve Stein, A. (2012). Mental health of displaced and refugee children resettled in high-income countries: Risk and protective factors. The Lancet, 379(9812), 266-282. https://doi.org/10.1016/s0140-6736(11)60051-2
  40. Flege, J. E. ve Liu, S. (2001). The effect of experience on adults’ acquisition of a second language. Studies in Second Language Acquisition, 23(4), 527-552. https://doi.org/-10.1017/S0272263101004041
  41. Garcia, O. ve Kleifgen, A. (2018). Educating emergent bilinguals: Policies, programs, and practices for English learners (2. bs.). Teachers College Press.
  42. Genesee, F., Paradis, J. ve Crago, M. B. (2004). Dual language development & disorders: A handbook on bilingualism and second language learning (1. bs.). Paul H. Brookes Publishing Company.
  43. Göçer, A., ve Şahin, K. (2023). Türk eğitim sistemine dâhil edilen Suriyeli öğrencilerin bulunduklari sınıflardaki eğitimin niteliği üzerine öğretmen ve öğrenci görüşlerinin değerlendirilmesi. Araştırma ve Deneyim Dergisi, 8(2), 211-227. https://doi.org/10.47214/-adeder.1372046
  44. Göncz, L. (1988). A research study on the relation between early bilingualism and cognitive development. Psychologische Beitrage, 30(1-2), 75-91.
  45. Grabe, W. ve Zhang, C. (2013). Reading and writing together: A critical component of English for academic purposes teaching and learning. TESOL Journal, 4(1), 8–24. https://doi.org/-10.1002/tesj.65
  46. Graham, S. ve Hebert, M. (2011). Writing to read: A meta-analysis of the impact of writing and writing instruction on reading. Harvard Educational Review, 81(4), 710-744. https://doi.org/10.17763/haer.81.4.t2k0m13756113566
  47. Grosjean, F. (1989). Neurolinguists, beware! The bilingual is not two monolinguals in one person. Brain and Language, 36(1), 3-15. https://doi.org/10.1016/0093-934X(89)90048-5
  48. Grosjean, F. (1998). Transfer and language mode. Bilingualism: Language and Cognition, 1(3), 175-176. https://doi.org/10.1017/S1366728998000285
  49. Guo, Y., Maitra, S., ve Guo, S. (2019). “I belong to nowhere”: Syrian refugee children’s perspectives on school integration. Journal of Contemporary Issues in Education, 14(1). http://dx.doi.org/10.20355/jcie29362
  50. Gül, S. S., ve Türkmen, E. (2019). Türkiye’de eğitimin dışında kalan, hayallerin uzağına düşen Suriyeli mülteci çocuk olmak. Ulisa: Uluslararası Çalışmalar Dergisi, 3(2), 114-131.
  51. Güzel, A. (2010). İki dilli Türk çocuklarına Türkçe öğretimi (Almanya örneği) (2. bs.). Öncü Basımevi.
  52. Hadfield, K., Ostrowski, A. ve Ungar, M. (2017). What can we expect of the mental health and wellbeing of Syrian refugee children and adolescents in Canada? Canadian Psychology, 58(2), 194-201. http://dx.doi.org/10.1037/cap0000102
  53. Hakuta, K., Bialystok, E. ve Wiley, E. (2003). Critical evidence: A test of the critical-period hypothesis for second-language acquisition. Psychological Science, 14(1), 31-38. https://doi.org/10.1111/1467-9280.01415
  54. Hakuta, K., Butler, Y. G. ve Witt, D. (2000). How Long Does It Take English Learners To Attain Proficiency? (Research). The University of California Linguistic Minority Research Institute: University of California. Haugen, E. I. (1953). The Norwegian language in America: A study in bilingual behavior (1. bs., C. 1-2, C. 1). University of Pennsylvania Press.
  55. Hickey, R. (Ed.). (2010). The handbook of language contact. Wiley-Blackwell Publishing Ltd.
  56. Hurmerinta-Peltomaki, L. ve Nummela, N. (2006). Mixed methods in international business research: A value-added perspective. Management International Review, 46(4), 439-459. https://doi.org/10.1007/s11575-006-0100-z
  57. Karaağaç, G. (2011). Bireysel iki dillilik ve toplumsal iki dillilik. Türk Dili Dil ve Edebiyat Dergisi, (717), 222-228. Karatay, H. (2023). Okuma eğitimi: Kuram ve uygulama (6. bs.). Pegem Akademi.
  58. Kardeş, S., ve Akman, B. (2022). Problems encountered in the education of refugees in Turkey. International Journal of Psychology and Educational Studies, 9(1), 153-164. https://dx.doi.org/10.52380/ijpes.2022.9.1.641
  59. Kardeş, S., ve Kozikoglu, I. (2021). Interactions between refugee and local preschool children and prejudice or discriminatory behaviors: Teachers’ observations. Journal of Pedagogical Research, 5(1), 114-125. http://dx.doi.org/10.33902/JPR.2021067282
  60. Lyons, J. (1981). Language and linguistics (1. bs.). Cambridge University Press.
  61. Macnamara, J. (1967). The bilingual’s linguistic performance. Journal of Social Issues, 23(2), 58-77. https://doi.org/10.1111/j.1540-4560.1967.tb00576.x
  62. McKim, C. A. (2017). The value of mixed methods research: A mixed methods study. Journal of Mixed Methods Research, 11(2), 202-222. https://doi.org/10.1177/1558689815607096
  63. Menashy, F. S. ve Zhakaria, Z. (2018). Education and migration policy paper: Language, education and migration in the context of forced displacement. Policy Brief Series, no 1. Paris: UNESCO.
  64. Moats, L. C. (2020). Speech to print: Language essentials for teachers. Paul H. Brookes Publishing Company.
  65. Mosselson, J. (2009). From the margins to the center: A critical examination of the identity constructions of Bosnian adolescent refugees in New York City. Diaspora, Indigenous, and Minority Education, 3(4), 260-275. https://doi.org/10.1080/15595690903227772
  66. Motti-Stefanidi, F., Berry, J., Chryssochoou, X., Sam, D. L. ve Phinney, J. (2012). Positive immigrant youth adaptation in context: Developmental, acculturation, and social-psychological perspectives. A. S. Masten, K. Liebkind ve D. J. Hernandez (Ed.), Realizing the potential of immigrant youth içinde (s. 117-158). Cambridge University Press.
  67. Nation, I. S. P. (2009). Teaching ESL/EFL reading and writing. Routledge.
  68. Nichols, E. S., Wild, C. J., Stojanoski, B., Battista, M. ve Owen, A. M. (2020). Bilingualism affords no general cognitive advantages: A population study of executive function in 11,000 people. Psychological Science, 31(5), 548-567. https://doi.org/10.1177/-0956797620903113
  69. Paradis, J., Soto-Corominas, A., Vitoroulis, I., Janaideh, R. A., Chen, X., Gottardo, A. ve Georgiades, K. (2022). The role of socioemotional wellbeing difficulties and adversity in the L2 acquisition of first-generation refugee children. Bilingualism: Language and Cognition, 25(5), 921-933. https://doi.org/10.1017/S136672892200030X
  70. Pelham, S. D. ve Abrams, L. (2014). Cognitive advantages and disadvantages in early and late bilinguals. Journal of Experimental Psychology Learning Memory and Cognition, 40(2), 313-325. https://doi.org/10.1037/a0035224
  71. Reilly, D., Neuman, D. L. ve Andrews, G. (2019). Gender differences in reading and writing achievement: Evidence from the National Assessment of Educational Progress (NAEP). American Psychologist, 74(4), 445-458. https://doi.org/10.1037/amp0000356
  72. Sanders, E. B. (2002). Design and the Social Sciences: From user-centered to participatory design approaches. Taylor & Francis.
  73. Sanz, C. (2000). Bilingual education enhances third language acquisition: Evidence from Catalonia. Applied Psycholinguistics, 21(1), 23-44. https://doi.org/10.1017/-S0142716400001028
  74. Sirin, S. R. ve Rogers-Sirin, L. (2015). The educational and mental health needs of Syrian refugee children (Research). Washington: Migration Policy Institute.
  75. Snow, C. E. (2010). Reading Comprehension: Reading for Learning. P. Peterson, E. Baker ve B. McGaw (Ed.), International Encyclopedia of Education (Third Edition, s. 413-418) içinde. New York: Elsevier.
  76. Snow, C. E. ve Biancarosa, G. (2003). Adolescent literacy and the achievement gap: What do we know and where do we go from here? Carnegie Corporation White Paper.
  77. Şafak-Ayvazoğlu, A., ve Kunuroğlu, F. (2021). Acculturation experiences and psychological well-being of Syrian refugees attending universities in Turkey: A qualitative study. Journal of Diversity in Higher Education, 14(1), 96-109. https://doi.org/10.1037/dhe0000148
  78. Taşkın, P., ve Erdemli, Ö. (2018). Suriyeli mültecilerin eğitimi: Türkiye’de öğretmenlerin karşılaştığı sorunlar. Eurasian Journal of Educational Research, 18(75), 155-178.
  79. Thomas, W. P. ve Collier, V. (1997). School effectiveness for language minority students (Research No: 9). NCBE Resource Collection Series (s. 97). Washington, DC: National Clearinghouse for Bilingual Education.
  80. Thorndike, R. M. (1997). Correlational procedures in data analysis. T. Husen ve T. N. Postlethwaite (Ed.), The international encyclopedia of education (2. bs., s. 1107-1117) içinde. Pergamon.
  81. Tokdemir, A. (1997). Dil edinimi ve yabancı dil. Sam Yayınları.
  82. Tonyalı, E. (2010). Yaratıcı yazma uygulamalarının ilköğretim altıncı sınıf öğrencilerinin yazma becerilerine etkisi (Tez No. 263465) [Yüksek lisans tezi, Abant İzzet Baysal Üniversitesi-Bolu]. Yükseköğretim Kurulu Başkanlığı Tez Merkezi.
  83. Tunga, Y., Engin, G., ve Çağıltay, K. (2020). A literature review on the issues encountered in educating Syrian children in Turkey. İnönü Üniversitesi Eğitim Fakültesi Dergisi, 21(1), 317-333. https://doi.org/10.17679/inuefd.535845
  84. UNHCR. (2016). New York Declaration for refugees and migrants. UNHCR. https://-www.unhcr.org/what-we-do/protect-human-rights/asylum-and-migration/new-york-declaration-refugees-and-migrants.
  85. UNHCR. (2018). Education. https://www.unhcr.org/education.html adresinden 10 Haziran 2021 tarihinde alındı.
  86. Vardar, B. (2007). Açıklamalı dilbilim terimleri sözlüğü (2. bs.). Multilingual.
  87. Vygotsky, L. S. (1962). Thought and language (1. bs.). The MIT Press.
  88. Vygotsky, L. S. (1978). Mind in society: The development of higher psychological processes. Harvard University Press.
  89. Weinreich, U. (1968). Languages in contact: Findings and problems. Mouton Publishers.
  90. Whitaker, J. H., Rueda, R. S. ve Prieto, A. G. (1985). Cognitive performance as a function of bilingualism in students with mental retardation. Mental Retardation, 23(6), 302-307.
  91. Yiğit, A., Şanlı, E., ve Gökalp, M. (2021). Türkiye’deki Suriyeli öğrencilerin okula uyumlarına yönelik öğretmen, okul yöneticileri ve öğrencilerin görüşleri. Ondokuz Mayıs Üniversitesi Eğitim Fakültesi Dergisi, 40(1), 471-496. https://doi.org/10.7822/omuefd.856750