KaydedilenlerDerginizi ekleyin

Dergiler / Batı Anadolu Eğitim Bilimleri Dergisi / 2025 / Cilt: 16 Sayı: 3

Travma Sonrası Bilişsel Yüklemenin Cinsiyet ve Kişilik Özellikleri Açısından İncelenmesi

Investigation of Posttraumatic Cognitive Attribution in Terms of Gender and Personality Characteristics

Azmi Çağlar(ABANT İZZET BAYSAL ÜNİVERSİTESİ)0000-0001-7924-2229
Sayfa
4852–4865
Yayın Tarihi
2025-12-27
🏛️Bu makalenin bibliyografik verileri ve tam metin bağlantısı DergiPark üzerinden sağlanmıştır.
DergiPark Kaydı ↗
✨

Yapay Zeka Hızlı Bakış & Çıkarımlar

AI Insight
⚡ TL;DR(1 Cümlede Hızlı Çıkarım)

Travma sonrası bilişsel yüklemeyi yordayan kişilik özelliklerine ilişkin nitel araştırmalar tasarlanabilir.

📌 3 Maddede Bu Makale

🎯
Amaç & Hipotez:Travma sonrası bilişsel yükleme bireylerin yaşamış olduğu, kişiyi dehşete düşüren, çaresiz olarak hissettiren bir olay sonucu (travmatik yaşantı) gelişebilecek uyum sağlayıcı olmayan bilişsel yüklemeleri ifade etmektedir.
📊
Temel Bulgular & Veri:Araştırmaya 209’u kadın, 188’i erkek olmak üzere toplamda 397 travmatik yaşantıya sahip birey katılmıştır.
💡
Sonuç & Katkı:Travma sonrası bilişsel yüklemeyi yordayan kişilik özelliklerine ilişkin nitel araştırmalar tasarlanabilir.
🔬Tür:Uygulamalı Anket & Alan Araştırması
📍Kapsam:Genişletilmiş Akademik Örneklem
⚙️Değişkenler:cinsiyet · kişilik özellikleri · travma sonrası bilişsel yükleme

Özet

Travma sonrası bilişsel yükleme bireylerin yaşamış olduğu, kişiyi dehşete düşüren, çaresiz olarak hissettiren bir olay sonucu (travmatik yaşantı) gelişebilecek uyum sağlayıcı olmayan bilişsel yüklemeleri ifade etmektedir. Bu kapsamda araştırmanın temel amacı cinsiyet ve kişilik özellikleri ile travma sonrası bilişsel yükleme arasındaki ilişkilerin incelenmesidir. Araştırmaya 209’u kadın, 188’i erkek olmak üzere toplamda 397 travmatik yaşantıya sahip birey katılmıştır. Araştırma da demografik bilgi formu, Sıfatlara Dayalı Kişilik Testi ve Travma Sonrası Bilişsel Yükleme Ölçeği kullanılmıştır. Araştırma kapsamında normallik analizleri, korelasyon analizi, t-test ve çoklu regresyon analizi yapılmıştır. Araştırma sonuçlarına göre cinsiyete göre travma sonrası bilişsel yüklemenin anlamlı düzeyde farklılaşmadığı, travma sonrası bilişsel yükleme ile kişilik özellikleri arasında anlamlı ilişkilerin olduğu saptanmıştır. Kişilik özelliklerinden nevrotizm, dışadönüklük ve deneyime açıklık travma sonrası bilişsel yüklemeye ilişkin varyansın %36’sını açıkladığı sonucuna ulaşılmıştır. Travma ve travmaya yönelik geliştirilecek müdahale programlarının hazırlanmasında araştırma sonuçları dikkate alınması önem arz edebilir. Benzer araştırma farklı örneklemlerde tasarlanabilir. Travma sonrası bilişsel yüklemeyi yordayan kişilik özelliklerine ilişkin nitel araştırmalar tasarlanabilir.

Abstract

Posttraumatic cognitive attribution refers to the non-adaptive cognitive attributions that may develop as a result of an event (traumatic experience) that individuals have experienced, which makes the person feel terrified and helpless. In this context, the main purpose of the study is to examine the relationships between gender and personality traits and posttraumatic cognitive attributions. A total of 397 individuals with traumatic experiences, 209 women and 188 men, participated in the study. Demographic information form, Adjective-Based Personality Test and Posttraumatic Cognitive Attribution Scale were used in the study. Within the scope of the research, normality analysis, correlation analysis, t-test and multiple regression analysis were performed. According to the results of the study, it was determined that posttraumatic cognitive attribution did not differ significantly according to gender, and there were significant relationships between posttraumatic cognitive attribution and personality traits. It was concluded that neuroticism, extraversion and openness to experience explained 36% of the variance related to posttraumatic cognitive attribution. It may be important to consider the results of the research in the preparation of intervention programs to be developed for trauma and trauma. Similar research can be designed in different samples. Qualitative research on personality traits predicting posttraumatic cognitive attribution can be designed.

🔖

Bu Makaleye Atıf Yap

Çağlar, A. (2025). Travma Sonrası Bilişsel Yüklemenin Cinsiyet ve Kişilik Özellikleri Açısından İncelenmesi. Batı Anadolu Eğitim Bilimleri Dergisi, Cilt: 16 Sayı: 3, 4852–4865. https://doi.org/10.51460/baebd.1538786

📄 Tam Metin PDF Okuyucu

📄

PDF görüntüleyici hazırlanıyor...

Kaynakça (31)

  1. Bacanli, H., İlhan, T., ve Aslan, S. (2009). Beş faktör kuramına dayalı bir kişilik ölçeğinin geliştirilmesi: Sıfatlara Dayalı Kişilik Testi (SDKT). Türk Eğitim Bilimleri Dergisi, 7(2), 261-279.
  2. Black, J., Belicki, K., Emberley-Ralph, J., and McCann, A. (2022). Internalized versus externalized continuing bonds: Relations to grief, trauma, attachment, openness to experience, and posttraumatic growth. Death Studies, 46(2), 399-414. https://doi.org/10.1080/07481187.2020.1737274
  3. Buecker, S., Maes, M., Denissen, J. J., and Luhmann, M. (2020). Loneliness and the Big Five personality traits: A meta–analysis. European Journal of Personality, 34(1), 8-28. https://doi.org/10.1002/per.2229
  4. Büyüköztürk, Ş. (2016). Sosyal bilimler için veri analizi el kitabı. Pegem Akademi Yayıncılık.
  5. Caglar, A., and Deniz, M. E. (2024). The improvement of post-traumatic cognitive attribution scale: its relationship with loneliness and depression. Current Psychology, 43(6), 5451-5461. https://doi.org/10.1007/s12144-023-04748-1
  6. Ceobanu, M. C., and Mairean, C. (2015). The relation between personality traits, social support and traumatic stress. Revista de Cercetare si Interventie Sociala, 48, 17.
  7. Claes, L., Vandereycken, W., Luyten, P., Soenens, B., Pieters, G., and Vertommen, H. (2006). Personality prototypes in eating disorders based on the Big Five model. Journal of Personality Disorders, 20(4), 401-416. https://doi.org/10.1521/pedi.2006.20.4.401
  8. Cloninger, S. C. (2004). Theroies of personality: understanding persons. Pearson Prentice Hall.
  9. Dyce, J. A. (1997). The big five factors of personality and their relationship to personality disorders. Journal of Clinical Psychology, 53(6), 587-593. https://doi.org/10.1002/(SICI)1097-4679(199710)53:6 3.0.CO;2-H
  10. Ehlers, A., and Clark, D. M. (2000). A cognitive model of posttraumatic stress disorder. Behaviour research and therapy, 38(4), 319-345. https://doi.org/10.1016/S0005-7967(99)00123-0
  11. Ehring, T., Ehlers, A., and Glucksman, E. (2008). Do cognitive models help in predicting the severity of posttraumatic stress disorder, phobia, and depression after motor vehicle accidents? A prospective longitudinal study. Journal of Consulting and Clinical Psychology, 76(2), 219–230. https://doi.org/10.1037/0022-006X.76.2.219
  12. Feist, J., and Feist, G. J. (2006). Theories of personality. McGraw-Hill.
  13. Frans, Ö., Rimmö, P. A., Åberg, L., and Fredrikson, M. (2005). Trauma exposure and post‐traumatic stress disorder in the general population. Acta Psychiatrica Scandinavica, 111(4), 291-290. https://doi.org/10.1111/j.1600-0447.2004.00463.x
  14. Frazier, P., Berman, M., and Steward, J. (2002). Perceived control and posttraumatic stress: A temporal model. Applied and Preventive Psychology, 10(3), 207 223. https://doi.org/10.1016/S0962-1849(01)80015-9
  15. Friedman, M. J. (2015). Posttraumatic and acute stress disorders. Springer.
  16. Gallagher, A. R., Rickman, S. R. M., and Yalch, M. M. (2023). Influence of maladaptive personality traits on women’s posttraumatic cognitions of IPV. Psychological Trauma: Theory, Research, Practice, and Policy, 15(1), 73–79. https://doi.org/10.1037/tra0001317
  17. George, D., and Mallery, P. (2019). IBM SPSS statistics 26 step by step: A simple guide and reference. Routledge.
  18. Joseph, S. A., Brewing, C. R., Yule, W., and Williams, R. (1993). Causal attributions and post‐traumatic stress in adolescents. Journal of child psychology and psychiatry, 34(2), 247-253. https://doi.org/10.1111/j.1469-7610.1993.tb00982.x
  19. Joseph, S., Williams, R., and Yule, W. (1993). Changes in outlook following disaster: The preliminary development of a measure to assess positive and negative responses. Journal of Traumatic Stress, 6(2), 271-279. https://doi.org/10.1002/jts.2490060209
  20. Joshanloo, M., and Afshari, S. (2011). Big five personality traits and self-esteem as predictors of life satisfaction in Iranian Muslim university students. Journal of Happiness Studies, 12, 105-113. https://doi.org/10.1007/s10902-009-9177-y
  21. Karsten, J., Penninx, B. W., Riese, H., Ormel, J., Nolen, W. A., and Hartman, C. A. (2012). The state effect of depressive and anxiety disorders on big five personality traits. Journal of psychiatric research, 46(5), 644-650. https://doi.org/10.1016/j.jpsychires.2012.01.024
  22. Moreland, M. L., Rickman, S. R. M., and Yalch, M. M. (2023). Influence of trauma and personality on posttraumatic cognitions in military veterans. Traumatology. Advance online publication. https://doi.org/10.1037/trm0000469
  23. Ruglass, L. M., and Kendall-Tackett, K. (2015). Psychology of trauma 101. Springer Publishing Company.
  24. Seligman, M. (1975). Helplessness: On depression, development and death. San Francisco: Freeman.
  25. Seligman, M. E. (1972). Learned helplessness. Annual review of medicine, 23(1), 407-412.
  26. Sippel, L. M., Pietrzak, R. H., Charney, D. S., Mayes, L. C., and Southwick, S. M. (2015). How does social support enhance resilience in the trauma-exposed individual?. Ecology and society, 20(4). http://dx.doi.org/10.5751/ES-07832-200410
  27. Tolin, D. F., and Foa, E. B. (2008). Sex differences in trauma and posttraumatic stress disorder: A quantitative review of 25 years of research. Psychological Trauma: Theory, Research, Practice, and Policy, S(1), 37–85. https://doi.org/10.1037/1942-9681.S.1.37
  28. Volpicelli, J., Balaraman, G., Hahn, J., Wallace, H., and Bux, D. (1999). The role of uncontrollable trauma in the development of PTSD and alcohol addiction. Alcohol Research & Health, 23(4), 256.
  29. Weinberg, M., and Gil, S. (2016). Trauma as an objective or subjective experience: The association between types of traumatic events, personality traits, subjective experience of the event, and posttraumatic symptoms. Journal of Loss and Trauma, 21(2), 137-146. https://doi.org/10.1080/15325024.2015.1011986
  30. Weinberg, M., Gil, S., Besser, A., and Bass, J. (2021). Personality traits and trauma exposure: The relationship between personality traits, PTSD symptoms, stress, and negative affect following exposure to traumatic cues. Personality and individual differences, 177, 110802. https://doi.org/10.1016/j.paid.2021.110802
  31. Yalch, M. M., Watters, K. N., and Gallagher, A. R. (2022). Influence of personality traits on post-traumatic cognitions of sexual assault. Journal of Trauma & Dissociation, 23(4), 416-431. https://doi.org/10.1080/15299732.2021.1989121