KaydedilenlerDerginizi ekleyin

Dergiler / Batı Anadolu Eğitim Bilimleri Dergisi / 2025 / Cilt: 16 Sayı: 3

Özel Yetenekli Ergenler İçin Geliştirilen Kariyer Kararsızlığı Psikoeğitim Programının Etkisinin İncelenmesi

Examining The Effectiveness of a Psychoeducational Program on Career Indecision Developed For Gifted Adolescents

Osman Gönültaş(T.C. MİLLİ EĞİTİM BAKANLIĞI)0000-0003-1904-5121
Mehmet Ali Çakır(BURDUR MEHMET AKİF ERSOY ÜNİVERSİTESİ)0000-0001-9288-2175
Sayfa
4722–4740
Yayın Tarihi
2025-12-27
🏛️Bu makalenin bibliyografik verileri ve tam metin bağlantısı DergiPark üzerinden sağlanmıştır.
DergiPark Kaydı ↗
✨

Yapay Zeka Hızlı Bakış & Çıkarımlar

AI Insight
⚡ TL;DR(1 Cümlede Hızlı Çıkarım)

Elde edilen bulgular ilgili alanyazın kapsamında tartışılmış ve yorumlanmıştır.

📌 3 Maddede Bu Makale

🎯
Amaç & Hipotez:Araştırmada özel yetenekli ergenlerin kariyer kararsızlığı ile baş etme becerilerini geliştirmeye yönelik hazırlanan kariyer kararsızlığı psikoeğitim programının etkisini incelemek amaçlanmıştır.
📊
Temel Bulgular & Veri:Araştırmanın çalışma grubunu 2021-2022 eğitim-öğretim yılı 2. döneminde Isparta Bilim ve Sanat Merkezi’ne devam eden özel yetenekli 18 lise öğrencisi oluşturmuştur.
💡
Sonuç & Katkı:Elde edilen bulgular ilgili alanyazın kapsamında tartışılmış ve yorumlanmıştır.
🔬Tür:Uygulamalı Anket & Alan Araştırması
📍Kapsam:2021-2022 Verileri
⚙️Değişkenler:Özel Yetenekli Ergenler · Kariyer Gelişimi · Kariyer Kararsızlığı

Özet

Araştırmada özel yetenekli ergenlerin kariyer kararsızlığı ile baş etme becerilerini geliştirmeye yönelik hazırlanan kariyer kararsızlığı psikoeğitim programının etkisini incelemek amaçlanmıştır. Araştırma, kontrol gruplu ön-test, son-test ve izleme testi deseniyle yürütülmüştür. Araştırmanın çalışma grubunu 2021-2022 eğitim-öğretim yılı 2. döneminde Isparta Bilim ve Sanat Merkezi’ne devam eden özel yetenekli 18 lise öğrencisi oluşturmuştur. Deney grubuna 8 oturumluk kariyer kararsızlığı psikoeğitim programı uygulanmıştır. Kontrol grubuna ise herhangi bir uygulama yapılmamıştır. Araştırmada veri toplama aracı olarak Mesleki Karar Envanteri kullanılmıştır. Katılımcıların seçkisiz ataması yapılmış olmakla birlikte, analizlerde parametrik varsayımlar sağlanmadığından parametrik olmayan testler kullanılmıştır. Bu bağlamda, deney ve kontrol gruplarının ön-test ve son-test puanları arasındaki farkın anlamlılığını test etmek amacıyla Mann-Whitney U testi; deney ve kontrol grubunun ön-test ve son-test puanları arasındaki değişimin değerlendirilmesinde ise Wilcoxon İşaretli Sıralar Testi kullanılmıştır. Araştırmada kariyer kararsızlığı psikoeğitim programına katılan deney grubu öğrencilerinin, programa katılmayan kontrol grubu öğrencilerine göre kariyer kararsızlığı düzeylerinin azaldığı ve bu etkinin izleme testinde de sürdüğü sonucuna ulaşılmıştır. Elde edilen bulgular ilgili alanyazın kapsamında tartışılmış ve yorumlanmıştır.

Abstract

The current study aims to investigate the effect of a career indecision psychoeducation program designed to enhance coping with career indecision skills among gifted adolescents. The study was conducted with a pre-test, post-test and follow-up test design with a control group. The study group consisted of 18 gifted high school students attending the Isparta Science and Art Centre during the spring term of the 2021-2022 school year. The experimental group was subjected to an 8-session career indecision psychoeducation program. The control group received no intervention. In the study, the data were collected using the Vocational Decision Inventory. Although participants were randomly assigned, nonparametric tests were used in the analyses due to the violation of parametric assumptions. In this context, the Mann-Whitney U test was conducted to examine the significance of the difference between the pre-test and post-test scores of the experimental and control groups, while the Wilcoxon Signed-Rank Test was used to evaluate the changes between the pre-test and post-test scores within each group. The study found that the experimental group students who participated in the career indecision psychoeducation program exhibited a decrease in their levels of career indecision compared to the control group students. Furthermore, this effect was observed to persist in the follow-up test. The discussion and interpretation of the findings were performed in light of the relevant literature.

🔖

Bu Makaleye Atıf Yap

Gönültaş, O., Çakır, M. A. (2025). Özel Yetenekli Ergenler İçin Geliştirilen Kariyer Kararsızlığı Psikoeğitim Programının Etkisinin İncelenmesi. Batı Anadolu Eğitim Bilimleri Dergisi, Cilt: 16 Sayı: 3, 4722–4740. https://doi.org/10.51460/baebd.1566157

📄 Tam Metin PDF Okuyucu

📄

PDF görüntüleyici hazırlanıyor...

Kaynakça (65)

  1. Akkoç, F. (2012). Lise öğrencilerinin mesleki kararsızlıkları ile kariyer inançları arasındaki ilişki. Buca Eğitim Fakültesi Dergisi, 32, 49-70.
  2. Altun, F., ve Yazıcı, H. (2018). Üstün yetenekli öğrencilerin psikolojik danışma yaşantıları: Ölçek uyarlama ve kesitsel tarama çalışması. Milli Eğitim Dergisi, 47(1), 173-200.
  3. Amaral, F. A., Krägeloh, C., Henning, M. A., ve Moir, F. (2023). Career indecision, depressive symptoms, self-efficacy and negative thoughts when transitioning from high school: A scoping review. Australian Journal of Career Development, 32(2), 158-169. https://doi.org/10.1177/103841622311803
  4. Amir, T., ve Gati, I. (2006). Facets of career decision-making difficulties. British Journal of Guidance & Counselling, 34(4), 483-503. https://doi.org/10.1080/03069880600942608
  5. Argyropoulou, E. P., Sidiropoulou Dimakakou, D., ve Besevegis, E. G. (2007). Generalized self-efficacy, coping, career indecision, and vocational choices of senior high school students in Greece. Journal of Career Development, 33(4), 316-337. https://doi.org/10.1177/0894845307300412
  6. Bacanlı, F. (2016). Career decision-making difficulties of Turkish adolescents. International Journal for Educational and Vocational Guidance, 16(2), 233-250.
  7. Bakioğlu, A., ve Levent, F. (2013). Üstün yeteneklilerin eğitiminde Türkiye için öneriler. Üstün Yetenekli Eğitimi Araştırmaları Dergisi, 1(1), 31-44.
  8. Bandura, A., Caprara, G. V., Barbaranelli, C., Pastorelli, C., ve Regalia, C. (2001). Sociocognitive self-regulatory mechanisms governing transgressive behavior. Journal of Personality and Social Psychology, 80(1), 125-135. https://doi.org/10.1037/0022-3514.80.1.125
  9. Bullock-Yowell, E., McConnell, A. E., ve Schedin, E. A. (2014). Decided and undecided students: Career self-efficacy, negative thinking, and decision-making difficulties. NACADA Journal, 34(1), 22-34. https://doi.org/10.12930/NACADA13-016
  10. Bulut, B., ve Bacanlı, F. (2022). Üstün yetenekli öğrencilerin kariyer gelişimi alanında 2000-2021 yılları arasında yapılmış olan makalelerin incelenmesi. Kariyer Psikolojik Danışmanlığı Dergisi, 5(2), 51-69. https://doi.org/10.58501/kpdd.1172785
  11. Büyüköztürk, Ş. (2010). Sosyal bilimler için veri analizi el kitabı. Pegem Akademi.
  12. Büyüköztürk, Ş. (2001). Deneysel desenler: Öntest-sontest kontrol grubu desen ve veri analizi. Pegem A Yayıncılık.
  13. Callanan, G. A., ve Greenhaus, J. H. (1992). The career indecision of managers and professionals: An examination of multiple subtypes. Journal of Vocational Behavior, 41(3), 212-231. https://doi.org/10.1016/0001-8791(92)90023-S
  14. Casey, K. M. A., ve Shore, B. M. (2000). Mentors’ contributions to gifted adolescents’ affective, social, and vocational development. Roeper Review, 22(4), 227-230. https://doi.org/10.1080/02783190009554043
  15. Chartrand, J. M., Martin, W. F., Robbins, S. B., McAuliffe, G. J., Pickering, J. W., ve Calliotte, J. A. (1994). Testing a level versus an interactional view of career indecision. Journal of Career Assessment, 2(1), 55-69. https://doi.org/10.1177/106907279400200106
  16. Chen, C. P., ve Wong, J. (2013). Career counseling for gifted students. Australian Journal of Career Development, 22(3), 121-129. https://doi.org/10.1177/10384162135079 Cohen, J. (1988). Statistical power analysis for the behavioral sciences. Erlbaum.
  17. Crites, J. O. (1969). Vocational psychology: The study of vocational behavior and development. Mc Graw-Hill.
  18. Çakır, M. A. (2003). Bir mesleki grup rehberliği programının lise öğrencilerinin mesleki kararsızlık düzeylerine etkisi. [Yayınlanmamış doktora tezi]. Ankara Üniversitesi.
  19. Çakır, M. A., ve Uzun, K. (2021). Mesleki grup rehberliği programına katılan lise öğrencilerinin mesleki kararsızlık düzeylerinin incelenmesi. AJER - Academia Eğitim Araştırmaları Dergisi, 6(2), 442-456.
  20. Çetin, A., ve Doğan, A. (2018). Bilim ve sanat merkezlerinde görev yapan matematik öğretmenlerinin karşılaştıkları sorunlar. Ankara Üniversitesi Eğitim Bilimleri Fakültesi Özel Eğitim Dergisi, 19(4), 615-641.
  21. Delisle, J. R., ve Squires, S. K. (1989). Career development for gifted and talented youth: Division on Career Development (DCD) and The Association for the Gifted (TAG) position statement. Career Development for Exceptional Individuals, 12(2), 65-70. https://doi.org/10.1177/016235328901300108
  22. Doğan, H., ve Bacanlı, F. (2012). The effect of a career decision-making group guidance program on career decision-making difficulties. Energy Education Science and Technology Part B: Social and Educational Studies, 912-916.
  23. Ersever, Ö. H. (1996). Karar verme becerileri kazandırma programının ve etkileşim grubu deneyiminin üniversite öğrencilerinin karar verme stilleri üzerindeki etkileri. [Yayınlanmamış doktora tezi]. Ankara Üniversitesi.
  24. Fabio, A. D., Palazzeschi, L., Asulin-Peretz, L., ve Gati, I. (2013). Career indecision versus indecisiveness: Associations with personality traits and emotional intelligence. Journal of Career Assessment, 21(1), 42-56. https://doi.org/10.1177/1069072712454698
  25. Field, A. (2009). Discovering statistics using SPSS. Sage publications.
  26. Freeman, J. (2019). The emotional development of the gifted and talented. In B. Wallace, D.A. Sisk & J. Senior (Eds.), The SAGE handbook of gifted and talented education (pp. 169-183). London: SAGE Publications
  27. Gati, I., ve Asher, I. (2001). Prescreening, in-depth exploration, and choice: From decision theory to career counseling practice. The Career Development Quarterly, 50(2), 140-157. https://doi.org/10.1002/j.2161-0045.2001.tb00979.x
  28. Gati, I., Krausz, M., ve Osipow, S. H. (1996). A taxonomy of difficulties in career decision making. Journal of Counseling Psychology, 43(4), 510-526. https://doi.org/10.1037/0022-0167.43.4.510
  29. Greene, M. J. (2003). Gifted adrift? Career counseling of the gifted and talented. Roeper Review, 25(2), 66-72. https://doi.org/10.1080/02783190309554201
  30. Güleç, S., Karabucak, S., Tatar, V., ve Akalan, C. (2020). Özel yetenekli lise öğrencilerinin pozitif kariyer planlama tutumlarının incelenmesi ve normal gelişim gösteren popülasyon ile karşılaştırılması. The Journal of Social Science, 4(7), 318-327.
  31. Herr, E.L., Cramer, S.H., ve Niles, S.G. (2004) Career guidance and counseling through the life-span (6th ed). Boston: Pearson Education.
  32. Jung, J. Y. (2013). The cognitive processes associated with occupational/career indecision. Journal for the Education of the Gifted, 36(4), 433-460. https://doi.org/10.1177/0162353213506067 Jung, J. Y. (2017). Occupational/career decision-making thought processes of adolescents of high intellectual ability. Journal for the Education of the Gifted, 40(1), 50-78. https://doi.org/10.1177/0162353217690040
  33. Karacan-Özdemir, N. (2018). Ekim düşü filminin üstün yetenekli öğrencilerin kariyer gelişimleri açısından incelenmesi. Milli Eğitim Dergisi, 47(1), 31-52.
  34. Karaçay, G. (2021). Kariyer karar verme grup rehberliği programının kariyer karar verme güçlüklerine ve temel ihtiyaçlara etkisi. [Yayınlanmamış yüksek lisans tezi]. Hasan Kalyoncu Üniversitesi.
  35. Kelly, K. R., ve Colangelo, N. (1990). Effects of academic ability and gender on career development. Journal for the Education of the Gifted, 13(2), 168-175.
  36. Kelly, K. R., ve Lee, W.-C. (2002). Mapping the domain of career decision problems. Journal of Vocational Behavior, 61(2), 302-326. https://doi.org/10.1006/jvbe.2001.1858
  37. Kerr, B., ve Soldano, S. (2003). Career assessment with intellectually gifted students. Journal of Career Assessment, 11(2), 168-186. https://doi.org/10.1177/1069072703011002004
  38. Kerr, B., ve Vuyk, M. A. (2013). Career development for creatively gifted students. In K. H. Kim, J. C. Kaufman, J. Baer & B. Sriraman (Eds.), Creatively gifted students are not like other gifted students: Research, theory, and practice (pp. 137-152). Sense Publishers.
  39. Krumboltz, J. D. (1996). A learning theory of career counseling. In M. L. Savickas & W. B. Walsh (Eds.), Handbook of career counseling theory and practice (pp. 55-80). Psychologists Press.
  40. Lopez, F. G., ve Ann-Yi, S. (2006). Predictors of career indecision in three racial/ethnic groups of college women. Journal of Career Development, 33(1), 29-46. https://doi.org/10.1177/0894845306287341
  41. Maxwell, M. (2007). Career counseling is personal counseling: A constructivist approach to nurturing the development of gifted female adolescents. The Career Development Quarterly, 55(3), 206-224. https://doi.org/10.1002/j.2161-0045.2007.tb00078.x
  42. Muratori, M. C., ve Smith, C. K. (2015). Guiding the talent and career development of the gifted individual. Journal of Counseling & Development, 93(2), 173-182. https://doi.org/10.1002/j.1556-6676.2015.00193.x
  43. Napier, R. D., Jarvis, J. M., Clark, J., ve Halsey, R. J. (2024). Influences on Career Development for Gifted Adolescent Girls in Selective Academic Programs in Australia. Gifted Child Quarterly, 68(1), 49-64. https://doi.org/10.1177/00169862231201604
  44. Ogurlu, U., Kaya, F., ve Hizli, E. (2015). Career decisions of gifted students in Turkey. Journal of European Education, 5(1), 31-45.
  45. Ozcan, D. (2017). Career decision-making of the gifted and talented. South African Journal of Education, 37(4), 1-8.
  46. Öztemel, K. (2012). Kariyer kararsızlığı ile mesleki karar verme öz yetkinlik ve kontrol odağı arasındaki ilişkiler. Gazi Üniversitesi Gazi Eğitim Fakültesi Dergisi, 32(2), 459-477.
  47. Parsons, F. (1909). Choosing a vocation. Houghton, Mifflin and Company.
  48. Reese, R. J., ve Miller, C. D. (2009). Using outcome to improve a career development course: Closing the scientist-practitioner gap. Journal of Career Assessment, 18(2), 207-219. https://doi.org/10.1177/1069072709354309 Rinn, A. N. (2020). Social, emotional, and psychosocial development of gifted and talented individuals. Waco, TX: Prufrock Press.
  49. Rysiew, K. J., Shore, B. M., ve Leeb, R. T. (1999). Multipotentiality, giftedness and career choice: A review. Journal of Counseling and Development, 77(4), 423-430.
  50. Sajjadi, S. H., Rejskind, F. G., ve Shore, B. M. (2001). Is multipotentiality a problem or not? A new look at the data. High Ability Studies, 12(1), 27-43. https://doi.org/10.1080/13598130120058671
  51. Sampson Jr, J. P., ve Chason, A. K. (2008). Helping gifted and talented adolescents and young adults: Make informed and careful career choices. In Handbook of giftedness in children: Psychoeducational theory, research, and best practices (pp. 327-346). Springer US.
  52. Sampson, J. P., Jr., Reardon, R. C., Peterson, G. W., ve Lenz, J. G. (2004). Career counseling and services: A cognitive information processing approach. Pacific Grove, CA: Brooks/Cole.
  53. Savickas, M. L. (1990). The career decision-making course: Description and field test. The Career Development Quarterly, 38(3), 275-284. https://doi.org/10.1002/j.2161-0045.1990.tb00388.x
  54. Savickas, M. L. (2002). Career construction: A developmental theory of vocational behavior. In D. Brown & Associates (Eds.), Career choice and development (pp. 149-205). Jossey-Bass.
  55. Schenk, P. M., Anctil, T. M., Smith, C. K., ve Dahir, C. (2012). Coming full circle: Reoccurring career development trends in schools. The Career Development Quarterly, 60, 221-230. https://doi.org/10.1002/j.2161-0045.2012.00018.x
  56. Schroer, A. C. P., ve Dorn, F. J. (1986). Enhancing the career and personal development of gifted college students. Journal of Counseling & Development, 64(9), 567-571.
  57. Seward K., ve Gaesser A. H. (2018). Career decision-making with gifted rural students: Considerations for school counselors and teachers. Gifted Child Today, 41(4), 217-225. https://doi.org/10.1177/1076217518786986
  58. Siyez, D. M. (2019). Gelişimsel yaklaşımlar. B.Yeşilyaprak (Ed.), Mesleki rehberlik ve kariyer danışmanlığı içinde (s. 191). PEGEM Yayıncılık.
  59. Smith, C. K., ve Wood, S. M. (2020). Supporting the career development of gifted students: New role and function for school psychologists. Psychology in the Schools, 57(10), 1558-1568. https://doi.org/10.1002/pits.22344
  60. Stărică, E. C. (2012). Predictors for career indecision in adolescence. Procedia-Social and Behavioral Sciences, 33, 168-172. https://doi.org/10.1016/j.sbspro.2012.01.105
  61. Steinberg, L. (2007). Ergenlik (Çev. F. Çok). Başarı, İmge Yayıncılık.
  62. Sürücü, M., Kontaş, H., ve Bacanlı, F. (2015). Üstün yetenekli ilköğretim öğrencilerinin kariyer gelişimleri. International Periodical for the Languages, Literature and History of Turkish or Turkic, 10(15), 801-820. http://dx.doi.org/10.7827/TurkishStudies.8883
  63. Taylor, B. C. (2007). The impact that career guidance counselling has on the level of career indecision in the career decision-making process of late adolescents in Cape Town. [Unpublished honours assignment]. University of Cape Town. Tinsley-Myerscough, S., ve Seabi, J. (2016). The effect of a postmodern career life story ıntervention on disadvantaged grade 12 learners. South African Journal of Higher Education, 26(4). 742-764. https://doi.org/10.20853/26-4-193
  64. Turan, M. E. (2017). Kariyer uyumluluğu geliştirme psiko-eğitim programının kariyer kararsızlığı ile başa çıkma üzerindeki etkisi. [Yayınlanmamış doktora tezi]. Sakarya Üniversitesi.
  65. Watters, J. J. (2010). Career decision making among gifted students: The mediation of teachers. Gifted Child Quarterly, 54, 222-238. https://doi.org/10.1177/0016986210369255