Dergiler / Ankara Üniversitesi Eğitim Bilimleri Fakültesi Özel Eğitim Dergisi / 2026 / Cilt: 27 Sayı: 3

Özel Yetenekli Öğrencilerin TÜBİTAK Projelerine İlişkin Algılarının Q Metodu İle İncelenmesi

An Investigation of Gifted Students' Perceptions Regarding TÜBİTAK Projects Using Q Method

Başak Akar(GAZİANTEP ÜNİVERSİTESİ, GAZİANTEP EĞİTİM FAKÜLTESİ)0009-0002-5798-9705
Müzeyyen Akcan(GAZİANTEP ÜNİVERSİTESİ, GAZİANTEP EĞİTİM FAKÜLTESİ)0009-0001-3452-0894
İbrahim Yıldırım(GAZİANTEP ÜNİVERSİTESİ, GAZİANTEP EĞİTİM FAKÜLTESİ)0000-0002-4137-2025
Sayfa
425–439
Yayın Tarihi
2026-01-13
🏛️Bu makalenin bibliyografik verileri ve tam metin bağlantısı DergiPark üzerinden sağlanmıştır.
DergiPark Kaydı ↗
✨

Yapay Zeka Hızlı Bakış & Çıkarımlar

AI Insight
⚡ TL;DR(1 Cümlede Hızlı Çıkarım)

Bulgular: Bulgulara bakıldığında özel yetenekli öğrencilerin iki faktör altında toplandıkları görülmektedir.

📌 3 Maddede Bu Makale

🎯
Amaç & Hipotez:Giriş: Araştırma projeleri öğrencileri düşünmeye sevk etme, merak uyandırma, araştırma ve gözlem yapma, problemlere çözüm üretme ve 21. yy becerilerini geliştirme kazanımları açısından önem taşımaktadır.
📊
Temel Bulgular & Veri:Çalışmanın amacı TÜBİTAK 2204 A proje yarışmalarına başvuran özel yetenekli lise öğrencilerinin proje geliştirmelerine ilişkin algılarının Q metodu ile incelenmesidir.
💡
Sonuç & Katkı:Bulgular: Bulgulara bakıldığında özel yetenekli öğrencilerin iki faktör altında toplandıkları görülmektedir.
🔬Tür:Araştırma Makalesi
📍Kapsam:2024-2025 Verileri
⚙️Değişkenler:Q metot · özel yetenekli öğrenciler · 2204-A TÜBİTAK lise öğrencileri araştırma projesi

Özet

Giriş: Araştırma projeleri öğrencileri düşünmeye sevk etme, merak uyandırma, araştırma ve gözlem yapma, problemlere çözüm üretme ve 21. yy becerilerini geliştirme kazanımları açısından önem taşımaktadır. Ayrıca özel yetenekli öğrencilerin yeteneklerini ortaya çıkarması açısından da önemlidir. Bu alanda sınırlı çalışma bulunması ve Q metot uygulamalarının olmaması çalışmanın önemini artırmaktadır. Çalışmanın amacı TÜBİTAK 2204 A proje yarışmalarına başvuran özel yetenekli lise öğrencilerinin proje geliştirmelerine ilişkin algılarının Q metodu ile incelenmesidir. Yöntem: Karma yöntemlerden Q metodolojisi kullanılmıştır. Çalışma grubu 2024-2025 eğitim-öğretim yılında Güneydoğu Anadolu bölgesindeki bir il merkezinde Bilim ve Sanat Merkezi’ne devam eden 25 özel yetenekli lise öğrencisidir. Veri toplama aracı olarak araştırmacıların hazırladığı Q metot formu kullanılmıştır. Q dizgisindeki veriler PQ Method 2.35 istatistik programıyla analiz edilmiş ve nitel veriler de betimsel analiz ile çözümlenmiştir. Bulgular: Bulgulara bakıldığında özel yetenekli öğrencilerin iki faktör altında toplandıkları görülmektedir. Dört öğrencinin hiçbir faktörde bulunmadığı, üç öğrencinin ikinci faktörde bulunduğu, 18 öğrencinin ise 1.faktörde toplandığı görülmüştür. Maddelere ait Z değerleri ve önem sırasına bakıldığında birinci sırada “Kişisel-akademik gelişimime katkı sağlaması nedeniyle projeye zaman ayırmak isterim” ikinci sırada “Projeye katılmayı ben isterim” üçüncü sırada ise “Projeye takım arkadaşlarımla katılmak isterim” maddeleri yer almaktadır. Sonuç olarak özel yetenekli öğrencilerin grup çalışması ve işbirliği yönünde olumlu bir tutuma sahip olduğu, proje sürecine kendi istekleri ile katıldıkları bulgulanmıştır. Tartışma: Proje sürecine katılan özel yetenekli öğrencilerin projelerin akademik ve kişisel gelişimlerine katkı sağladığı, kendi istekleri ile bu süreç içerisinde yer aldıkları, grup çalışmalarından mutluluk duydukları, proje başvuruları kabul edilmese de tekrar başvuru yapmaktan çekinmedikleri yani özgüvenlerinin yüksek olduğu sonuçları çıkarılabilir.

Abstract

Introduction: Research projects are important for encouraging students to think, arousing curiosity, conducting research and observation, producing solutions to problems, and developing 21st century skills. They are also important in terms of revealing the talents of gifted students. The limited number of studies in this field and the absence of Q method applications increases the importance of this study. The aim of the study is to examine the perceptions of gifted high school students who applied to the TÜBİTAK 2204-A project competition regarding project development using the Q method. Method: The Q methodology, one of the mixed methods, was used. The study group consisted of 25 gifted high school students attending the Science and Art Center in a provincial center in the Southeast Anatolia region during the 2024-2025 academic year. The Q method form prepared by the researchers was used as the data collection tool. The data from the Q-sort were analyzed using the PQ Method 2.35 program, and the qualitative data were also analyzed using descriptive analysis. Findings: The findings showed that gifted students were grouped under two factors. Four students were not found in any factor, three students were found in the second factor, and 18 students were grouped in the first factor. Based on the Z-scores and order of importance of the items, the first item was "I want to devote time to the project because it contributes to my personal-academic development," the second was "I want to participate in the project," and the third is "I want to participate in the project with my teammates." In conclusion, gifted students had a positive attitude towards group work and collaboration and participate in the project process voluntarily. Discussion: It can be concluded that gifted students who participated in the project process benefitted from the projects in terms of their academic and personal development, participated in this process of their own volition, enjoyed group work, and did not hesitate to reapply even if their project applications were not accepted, indicating that they had high self-confidence.

🔖

Bu Makaleye Atıf Yap

Akar, B., Akcan, M., Yıldırım, İ. (2026). Özel Yetenekli Öğrencilerin TÜBİTAK Projelerine İlişkin Algılarının Q Metodu İle İncelenmesi. Ankara Üniversitesi Eğitim Bilimleri Fakültesi Özel Eğitim Dergisi, Cilt: 27 Sayı: 3, 425–439. https://doi.org/10.21565/ozelegitimdergisi.1638312

📄 Tam Metin PDF Okuyucu

📄

PDF görüntüleyici hazırlanıyor...

Kaynakça (51)

  1. Abidin, Z., Herman, T., Jupri, A., & Farokhah, L. (2021). Gifted children’s mathematical reasoning abilities on problem-based learning and project-based learning literacy. In Journal of Physics: Conference Series (Vol. 1720, No. 1, p. 012018). IOP Publishing. https://doi.org/10.1088/1742-6596/1720/1/012018
  2. Amiri, S. M. H. (2025). Project-based learning pedagogy: Bridging theory and practice for real-world impact. International Journal of Research and Innovation in Social Science (IJRISS), 9(3), 3810. https://doi.org/10.47772/IJRISS.2025.903SEDU0274
  3. Aksoy, N., & Bozpolat, E. TÜBİTAK 2204-A lise öğrencileri araştırma projesi yarışması’na ilişkin öğrenci ve öğretmen görüşleri. Abant İzzet Baysal Üniversitesi Eğitim Fakültesi Dergisi, 23(4), 1720-1756. https://doi.org/10.17240/aibuefd.2023.-1330918
  4. Başar, M., Doğan, C., Şener, N., & Doğan, Z. G. (2018). Bilim şenliği etkinliklerinin öğrenci veli ve öğretmen görüşlerine göre incelenmesi. Usak University Journal of Social Sciences/Uşak Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, 11(2). https://dergipark.org.tr/tr/pub/usaksosbil/issue/38804/452389
  5. Baykoç, N., Uyaroğlu, B., & Aydemir, D. (2012). Üstün yetenekli çocuklar 3 boyutlu proje çalışmalarıyla deneylerin eğlenerek öğrenme sürecine etkisi. 3. Türkiye Üstün Yetenekli Çocuklar Kongresi Bildiriler Kitabı, 14-16.
  6. Benzer, S. & Evrensel, E. (2019). TÜBİTAK 4006 bilim fuari hakkinda öğrenci görüşleri. Journal of Steam Education, 2(2), 28-38. https://dergipark.org.tr/en/pub/steam/issue/51544/643344
  7. Berkhout, J. J., Teunissen, P. W., Helmich, E., van Exel, J., van der Vleuten, C. P., & Jaarsma, D. A. (2017). Patterns in clinical students’ self-regulated learning behavior: a Q-methodology study. Advances in Health Sciences Education, 22, 105-121. https://link.springer.com/article/10.1007/s10459-016-9687-4
  8. Bilsem yönergesi (2018). Özel Eğitim Hizmetleri Yönetmeliği, 2018. https://www.mevzuat.gov.tr/mevzuat?MevzuatNo=24736&MevzuatTur=7&MevzuatTertip=5
  9. Brown, S. R. (1993). A Primer on Q Methodology. Operant Subjectivity, 16(3/4). https://doi.org/10.22488/okstate.93.100504
  10. Brown, S. R. (2000). Q methodology in assessment and research. In Workshop notes. Presented Summer (Vol. 22).
  11. Cohen, j. (1988) Statistical Power Analysis for the Behavioral Scienses, (Second Edition), LEA Publishers.
  12. Curtis, D. (2002). Power of projects. Educational Leadership, 60(1), pp. 50-53.
  13. Çakallioğlu, S. N. (2008). Proje tabanlı öğrenme yaklaşımına dayalı fen bilgisi öğretiminin akademik başarı ve tutuma etkisi (Master's thesis, Sosyal Bilimler Enstitüsü). https://tez.yok.gov.tr/UlusalTezMerkezi/tezDetay.jsp?id=bLpnLN41_jKa4uYYa0WWsw&no=RLA67OTZUGL3rrp_peKdVw
  14. Çakmak, Z., Kaçar, T. & Akgün, İ. H. (2023). Sosyal bilgiler öğretim programına ilişkin sosyal bilgiler alan eğitimcilerinin görüşleri: Bir Q metot analizi. Van Yüzüncü Yıl Üniversitesi Eğitim Fakültesi Dergisi, 20(2), 666-689. https://doi.org/10.33711/yyuefd.1290854
  15. Çetin, B., İlhan, M., & Şahin, M. G. (2021). Eğitimde araştırma yöntemleri. Pegem Akademik Yayıncılık. DOI 10.14527/9786257676816
  16. Delcourt, M. A. (1993). Creative productivity among secondary school students: Combining energy, interest, and imagination. Gifted Child Quarterly, 37(1), 23-31. https://doi.org/10.1177/001698629303700104
  17. Demir, F., & Kul, M. (2011). Modern bir araştırma yöntemi: Q metodu. Adalet Yayınları.
  18. Du, X., Lundberg, A., Ayari, M. A., Naji, K. K., & Hawari, A. (2022).
  19. Examining engineering students' perceptions of learner agency enactment in problem‐and project‐based learning using Q methodology. Journal of Engineering Education, 111(1), 111-136.Du, X., Lundberg, A., Ayari, https://doi.org/10.1002/jee.20430
  20. Fidell, S. Horonjeff, R. Tabachnick, B., & Clark, S. (2020). Independent analyses of Galveston QSF18 social survey (No. NASA/CR-20205005471). https://ntrs.nasa.gov/citations/20205005471
  21. Filiz, A., & Kocakülah, M. (2020). Fen eğitiminde proje tabanlı öğrenme yakşalımı ile ilgili yapılan araştırmaların içerik analizi. Ihlara Eğitim Araştırmaları Dergisi, 5(2), 175-194. https://doi.org/10.47479/ihead.602166
  22. Finnerty, V. (2013). Bir okul bilim fuarına katılım, ortaokul öğrencilerinin bilime yönelik tutumlarını ve bilim kariyerlerine olan ilgilerini geliştirebilir mi? (Doktora tezi, Massachusetts Lowell Üniversitesi). https://ui.adsabs.harvard.edu/abs/2013PhDT..35F/abstract
  23. Gagne, F. (1985). Giftedness and talent: Reexamining a reexamination of the definitions. Gifted Child Quarterly, 29, 103-112. https://doi.org/10.1177/001698628502900302
  24. Girgin, D. (2009). Canlılar ve hayat ünitesinde proje tabanlı öğrenme yaklaşımının ilköğretim 5. sınıf öğrencilerinin akademik başarı ve tutumları üzerindeki etkisi (Master's thesis, Eğitim Bilimleri Enstitüsü). https://tez.yok.gov.tr/UlusalTezMerkezi/tezDetay.jsp?id=Tibuzk4s4enH9qFtjBU2uA&no=O_agNetQ0o6qXmqxGrcxSw
  25. Girgin, D. (2020). Evaluation of Project-Based Learning Process of Gifted Children via Reflective Journals. International Journal of Curriculum and Instruction, 12(2), 772-796. https://eric.ed.gov/?id=EJ1271219
  26. Johnsen, S. K., Johnsen, S. J., & Goree, K. (2005). Independent study for gifted learners. Prufrock Press Inc.
  27. Karaer, H., & Soytürk, E. (2021). Ortaokul öğrencilerinin proje hazırlama ve eğitim alma isteklerine yönelik görüşlerinin değişkenlere göre incelenmesi. International Journal of Social Sciences and Education Research, 7(4), 321-336. https://doi.org/10.24289/ijsser.932117
  28. Kaşarci, İ. (2013). Proje tabanlı öğrenme yaklaşımının öğrencilerin akademik başarı ve tutumlarına etkisi: Bir meta-analiz çalışması (Master's thesis, Eğitim Bilimleri Enstitüsü). https://tez.yok.gov.tr/UlusalTezMerkezi/tezDetay.jsp?id=VuhtR0jwFW0vtxN-UyKROg&no=Q3SC8CTTqI6h8ysLqZkYig
  29. Koç, A., Çalık, Ş., Şenel Zor, T., Aslan, O. & Zor, E. (2020). TÜBİTAK proje yarışmaları bölge sergisine katılan üniversite öğrencilerinin kendi araştırma projeleri hakkındaki görüşleri. JRES, 7(2), 466- 490. https://dergipark.org.tr/tr/pub/etad/issue/58757/734495
  30. Krajcik, J., Chard, S. ve Katz, L.(2000). Engaging children’s minds: The project approach (second edition) Connecticut: Ablex
  31. Kuuk, Ö. (2023). Evrensel tasarıma dayalı öğrenme ilkeleri ile desteklenmiş proje tabanlı öğrenmenin öğrencilerin motivasyon ve 21. yüzyıl becerilerine etkisi (Yüksek Lisans Tezi). Bartın Üniversitesi, Eğitim Bilimleri Enstitüsü, https://www.proquest.com/openview/e84ca28c09f9062a954f52123a36b5b5/1?pq-origsite=gscholar&cbl=2026366&diss=y
  32. Milli Eğitim Bakanlığı (2018). İlköğretim fen bilimleri dersi (3, 4, 5, 6, 7 ve 8. sınıflar) öğretim programı. Talim ve Terbiye Kurulu Başkanlığı. https://mufredat.meb.gov.tr/
  33. Moser, D. J., & Baulcomb, C. (2020). Social perspectives on climate change adaptation, sustainable development, and artificial snow production: A Swiss case study using Q methodology. Enviromental Science and Policy, 104, 98-106. https://doi.org/10.1016/j.envsci.2019.10.001
  34. Muniandy, B. (2000). An investigation of constructivism and technology in project based learning. Unpublished PhD Thesis, University of Oregon. https://www.learntechlib.org/p/123066/
  35. Özarslan, M., & Çetin, G. (2012). Üstün yetenekli öğrencilerin fen alanı proje çalışmaları hakkındaki düşünceleri: Bir pilot çalışma. 3. Türkiye üstün yetenekli çocuklar kongresi bildiriler kitabı, 14-16 Kasım, Ankara, 206-215.
  36. Powers, E. A. (2008). The use of independent study as a viable differentiation technique for gifted learners in the regular classroom. Gifted Child Today, 31(3), 57-65. https://journals.sagepub.com/doi/10.4219/gct-2008-786
  37. Renzulli, J.S. (2011). What makes giftedness? Reexaminig a definition. Phi Delta Kappan, 92(8), 81-88. https://www.researchgate.net/publication/234665343_What_Makes_Giftedness_A_Reexamination_of_t he_Definition
  38. Ryan, R. M., & Deci, E. L. (2020). Intrinsic and extrinsic motivation: Classic definitions and new directions. Contemporary Educational Psychology, 61, 101861. https://doi.org/10.1006/ceps.1999.1020
  39. Shanley, M. (1999) Projects onlock student potential. Curriulum Administrator, 35(10 ), 38- 43
  40. Solomon, G. (2003). Project based learning: A primer. Technology and Learning
  41. Sözer, Y. (2017). TÜBİTAK ortaöğretim öğrencileri araştırma projeleri yarışmasına katılan öğrencilerin edindikleri kazanımların değerlendirilmesi. Elektronik Eğitim Bilimleri Dergisi, 6(11), 49-77. https://dergipark.org.tr/en/pub/ejedus/issue/28994/310393
  42. Tonbul, Y., & Ata-Çiğdem, F. (2024). Uluslararası bilim fuarları (ISEF ve EUCYS) yolculuğunda TÜBİTAK 2204 uygulamasının okullara yansımaları. Kapadokya Eğitim Dergisi, 5(1), 172-195. https://doi.org/10.69643/kaped.1458354
  43. Topal Çakır, P. (2023). Tübitak projelerine ilişkin öğrenci, öğretmen ve yönetici görüşleri. https://hdl.handle.net/11499/51558
  44. TÜBİTAK, 2024. Lise öğrencileri araştırma projeleri yarışması proje rehberi. https://tubitak.gov.tr/sites/default/files/2024-10/lise_proje_rehberi_09.10.2024.pdf
  45. Türkmen, N. (2019). Proje tabanlı öğrenme yaklaşımının fen bilimleri dersinde öğrencilerin akademik başarı ve tutumuna etkisi (Master's thesis, Trakya Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü). https://tez.yok.gov.tr/UlusalTezMerkezi/tezDetay.jsp?id=bWJ2VTfUZervzLDFBej2Ow&no=lSWEoasIFVXqpYS3H9e1KA
  46. Uysal, Ö. (2021). Proje tabanlı öğrenme ile kazanılan 21. yüzyıl becerilerine yönelik bir nitel araştırma. Uluslararası Bilim ve Eğitim Dergisi, 4(2), 85-110. https://doi.org/10.47477/ubed.952556
  47. Watts, S., & Stenner, P. (2005). Doing Q methodology: Theory, method and interpretation. Qualitative Research in Psychology, 2(1), 67-91. https://doi.org/10.1191/1478088705qp022oa
  48. Yıldırım, İ. (2017). Eğitimin oyunlaştırılmasına ilişkin öğrenci algıları: Bir Q metodu analizi. Eğitim ve Bilim, 42(191).http://dx.doi.org/10.15390/EB.2017.6970
  49. Aksoy, N., & Bozpolat, E. TÜBİTAK 2204-A lise öğrencileri araştırma projesi yarışması’na ilişkin öğrenci ve öğretmen görüşleri. Abant İzzet Baysal Üniversitesi Eğitim Fakültesi Dergisi, 23(4), 1720-1756. https://doi.org/10.17240/aibuefd.2023.-1330918
  50. Finnerty, V. (2013). Bir okul bilim fuarına katılım, ortaokul öğrencilerinin bilime yönelik tutumlarını ve bilim kariyerlerine olan ilgilerini geliştirebilir mi? (Doktora tezi, Massachusetts Lowell Üniversitesi). https://ui.adsabs.harvard.edu/abs/2013PhDT.35F/abstract
  51. Shanley, M. (1999) Projects onlock student potential. Curriulum Administrator, 35(10 ), 38- 43