Yapay Zeka Hızlı Bakış & Çıkarımlar
AI InsightBu tezkirelerde işlenen ortak 204 şairin biyografilerinde 140 anekdot tespit edilmiştir.
📌 3 Maddede Bu Makale
Özet
Şuara tezkireleri biyografik birer eser olmanın yanında Osmanlı toplum yaşantısını resmetme iddiası da olan eserlerdir. Dolayısıyla sosyolojik bir telkin ve mesaj barındırırlar. Pek çok kez tekrarlanan kalıp ifadelerden ziyade tezkirelerin mesajını taşıyan asıl bölümler anekdotlardır. Çünkü soyut ve kalıp bir takım ifadeler anekdotlarla somutlaştırılır. Latîfî ve Âşık Çelebi Tezkireleri 16. Yüzyılın en önemli tezkireleridir ve her ikisinde de yoğun bir anekdot anlatımı vardır. Bu tezkirelerde işlenen ortak 204 şairin biyografilerinde 140 anekdot tespit edilmiştir. Anekdotların hemen hepsi bireysel ve toplumsal mesajlara sahiptir. Bu 140 anekdotun %15,7'sinin telkin ve mesajı olumlu içeriğe sahipken, %84,3'ü olumsuz telkin ve mesaja sahiptir. Olumlu içeriğe sahip anekdotlar toplumsal ve bireysel güzel ahlâk, fazilet örnekleri olmaktan uzaktır. Mesajlarının etkisi ve gücü sınırlıdır. Oysa olumsuz içeriğe sahip anekdotlar toplumun hemen tamamını gayri ahlaki ve değersiz gösteren güçlü mesajlar taşımaktadır. Olumsuz anekdotlar aracılığı ile padişah, vezir, kadı, şeyh, müderris, esnaf gibi bütün Osmanlı toplumu genel ahlak kurallarına ve toplumsal normlara uymayan bir yaşantı içinde tasvir edilir. Bu tür davranışlar Osmanlı toplumunda hiç görülmemiştir demek objektif değildir. Ancak toplumun hemen tamamını olumsuz tasvir etmek de doğru değildir. Bu tasvir hem dönemin edebi anlayışı hem de sosyolojik gerçekleri ile çelişir görülmektedir. Bu yüzden öncelikle tezkire yazarının bakış açısı, eseri yazma niyeti ve topluma yaklaşımı; daha sonra ise tezkire türü eserlerin güvenilirliği ve sahihliği sorgulanmalıdır.
Abstract
Poets' Tezkires are works that claim to describe life of Ottoman society, besides being a biography. So, they have a sociological suggestion and message.Rather than model statements repeated many times, anecdotes are the main sections which carry the message of Tezkire. Because some abstract and model statements are concreted by anecdotes. Tezkires of Latifi and Aşık Çelebi are the most important tezkires of 16.century and both of them have an intensive anecdote verbalism. In these tezkires, 140 anecdotes were pointed out among 204 poets' biographies which are common in both Latifi's and Aşık Çelebi's works. Nearly all of the anecdotes have individual and societal messages. While 15.7% of 140 anecdotes have positive content, 84.3% of messages have negative content. Anecdotes which have positive content individual social moral and virtue. The impression and power of messages are limited. However, the anecdotes which have negative contents carry powerful messages which show whole society immoral and unvaluable. Sultans, viziers, kadhis, sheiks, professors of madrasa and tradesmen are described in a life, which aren't acceptable in social norms and moral rules of Ottoman society, through anecdotes. Saying "such behaviours have never been seen" is not objective. However, it is not true to describe nearly whole society negative. These descriptions are seen contrastive with both literal understanding of era and sociological realities. So, firstly the stance of tezkire's author, the purpose of writing it and his approach to society, then the reliability and validity of tezkire type-works should be questioned.