KaydedilenlerDerginizi ekleyin

Dergiler / Yönetim Bilimleri Dergisi / 2026 / Cilt: 24 Sayı: 60

ECZACILARDA TÜKENMİŞLİK VE MESLEKİ SORUMLULUK: ROL ÇATIŞMASI VE BELİRSİZLİĞİN ROLÜ

BURNOUT AND PROFESSIONAL RESPONSIBILITY AMONG PHARMACISTS: THE ROLE OF ROLE CONFLICT AND AMBIGUITY

Sema Dalkılıç(YOZGAT BOZOK ÜNİVERSİTESİ)0000-0002-0620-6195
Sayfa
795–821
Yayın Tarihi
2026-03-29
🏛️Bu makalenin bibliyografik verileri ve tam metin bağlantısı DergiPark üzerinden sağlanmıştır.
DergiPark Kaydı ↗
✨

Yapay Zeka Hızlı Bakış & Çıkarımlar

AI Insight
⚡ TL;DR(1 Cümlede Hızlı Çıkarım)

Bulgular, tükenmişliğin kadın eczacılarda daha yüksek olduğunu, yaş gruplarına göre farklılık gösterdiğini ve ileri yaşlarda azaldığını ortaya koymaktadır.

📌 3 Maddede Bu Makale

🎯
Amaç & Hipotez:Bu çalışmanın amacı, eczacılarda tükenmişlik ve mesleki sorumlulukları yerine getirme düzeyini etkileyen bireysel ve örgütsel faktörleri belirlemektir.
📊
Temel Bulgular & Veri:Analizlerde betimsel istatistikler, bağımsız örneklem t-testi, tek yönlü ANOVA, korelasyon analizi ve regresyona dayalı aracılık analizi (PROCESS Model 4) kullanılmıştır.
💡
Sonuç & Katkı:Bulgular, tükenmişliğin kadın eczacılarda daha yüksek olduğunu, yaş gruplarına göre farklılık gösterdiğini ve ileri yaşlarda azaldığını ortaya koymaktadır.
🔬Tür:Uygulamalı Anket & Alan Araştırması
📍Kapsam:Genişletilmiş Akademik Örneklem
⚙️Değişkenler:eczacılar · rol çatışması · rol belirsizliği

Özet

Bu çalışmanın amacı, eczacılarda tükenmişlik ve mesleki sorumlulukları yerine getirme düzeyini etkileyen bireysel ve örgütsel faktörleri belirlemektir. Araştırma Türkiye’deki eczacılar üzerinde yürütülmüş ve veriler eczacı odaları aracılığıyla dağıtılan çevrimiçi anket yoluyla toplanmıştır. Analizlerde betimsel istatistikler, bağımsız örneklem t-testi, tek yönlü ANOVA, korelasyon analizi ve regresyona dayalı aracılık analizi (PROCESS Model 4) kullanılmıştır. Bulgular, tükenmişliğin kadın eczacılarda daha yüksek olduğunu, yaş gruplarına göre farklılık gösterdiğini ve ileri yaşlarda azaldığını ortaya koymaktadır. Tükenmişlik ekip büyüklüğüne göre doğrusal olmayan bir örüntü göstermiş; küçük ve orta büyüklükteki ekiplerde azalırken altı ve üzeri çalışan bulunan ekiplerde yeniden artmıştır. Ücret memnuniyetsizliği de tükenmişliği anlamlı biçimde artırmaktadır. Mesleki sorumlulukları yerine getirme düzeyi cinsiyete göre farklılık göstermemekte; ancak yaş ilerledikçe artmakta ve daha büyük ekiplerde daha düşük düzeyde görülmektedir. Rol çatışması ve rol belirsizliğinin tükenmişliği anlamlı biçimde yordadığı bulunmuştur. Tükenmişlik, mesleki sorumlulukları yerine getirme düzeyi ile negatif yönde ilişkilidir. Aracılık analizleri, tükenmişliğin rol belirsizliği ile mesleki sorumluluk arasındaki ilişkide kısmi; rol çatışması ile mesleki sorumluluk arasındaki ilişkide ise tam aracılık rolü üstlendiğini göstermiştir. Bu bulgular, duygusal tükenmenin iş yerindeki rol stresörleri ile sorumluluk davranışları arasındaki ilişkide temel bir açıklayıcı mekanizma olduğunu ortaya koymaktadır.

Abstract

The aim of this study is to identify the individual and organizational factors influencing burnout and professional responsibility fulfillment among pharmacists. The research was conducted with pharmacists in Türkiye, and data were collected through an online questionnaire distributed via chambers of pharmacists. Descriptive statistics, independent-samples t-tests, one-way ANOVA, correlation analysis, and regression-based mediation analysis (PROCESS Model 4) were employed. The findings indicate that burnout is higher among women, varies across age groups, and decreases in older age groups. Burnout demonstrated a non-linear pattern across team size, decreasing in small-to-medium teams but increasing again in larger teams (six or more staff). Burnout was also significantly higher among pharmacists dissatisfied with their pay. Professional responsibility fulfillment did not differ by gender; however, it increased with age and was lower in larger teams. Role conflict and role ambiguity were found to significantly predict burnout. Burnout was negatively associated with professional responsibility fulfillment. Mediation analyses revealed that burnout partially mediated the relationship between role ambiguity and professional responsibility fulfillment and fully mediated the relationship between role conflict and professional responsibility fulfillment. These findings suggest that emotional exhaustion serves as a key mechanism linking workplace role stressors to responsibility-related behaviors.

🔖

Bu Makaleye Atıf Yap

Dalkılıç, S. (2026). ECZACILARDA TÜKENMİŞLİK VE MESLEKİ SORUMLULUK: ROL ÇATIŞMASI VE BELİRSİZLİĞİN ROLÜ. Yönetim Bilimleri Dergisi, Cilt: 24 Sayı: 60, 795–821. https://doi.org/10.35408/comuybd.1808387

📄 Tam Metin PDF Okuyucu

📄

PDF görüntüleyici hazırlanıyor...

Kaynakça (59)

  1. Abdel-Latif, M. M., & Abdel-Wahab, B. A. (2015). Knowledge and awareness of adverse drug reactions and pharmacovigilance practices among healthcare professionals in Al-Madinah Al-Munawwarah, Kingdom of Saudi Arabia. Saudi Pharmaceutical Journal, 23(2), 154–161. https://doi.org/10.1016/j.jsps.2014.07.005
  2. Albaroodi, K. A. I. (2019). Pharmacists’ knowledge regarding drug disposal in Karbala. Pharmacy, 7(2), 57. https://doi.org/10.3390/pharmacy7020057
  3. Alarcon, G. M. (2011). A meta-analysis of burnout with job demands, resources, and attitudes. Journal of vocational behavior, 79(2), 549-562. https://doi.org/10.1016/j.jvb.2011.03.007
  4. Alsheikh, M. Y., & Alasmari, M. M. (2022). A national survey of community pharmacists’ viewpoints about pharmacovigilance and adverse drug reaction reporting in Saudi Arabia. Frontiers in Pharmacology, 13, 819551. https://doi.org/10.3389/fphar.2022.819551
  5. Atalay, M., & Çakırel, Y. (2022). Sağlık sektörü çalışanlarında iş yükü, iş tatmini ve tükenmişlik durumunun incelenmesi. Yönetim ve Ekonomi Araştırmaları Dergisi, 20(1), 431–463. http://dx.doi.org/10.11611/yead.1062781
  6. Atia, A. (2021). Disposal practices of unused medication among pharmacists in Libya. AlQalam Journal of Medical and Applied Sciences, 4(2), 209–214. DOI: 10.20944/preprints202109.0418.v1
  7. Bolat, T., & Katı, Y. (2020). Rol belirsizliği ve iş tatmini ilişkisi: Kavramsal bir değerlendirme. Balıkesir Üniversitesi İktisadi ve İdari Bilimler Fakültesi Dergisi, 1(2), 70–83.
  8. Carrión-Bravo, M. B., Mero-Barcia, A. G., & Escobar-Segovia, K. (2024). Multigenerational satisfaction level of a food company in the city of Guayaquil. In International Conference on Intelligent Information Technology (pp. 427–437). Cham: Springer Nature Switzerland. https://doi.org/10.1007/978-3-031-87701-8_31
  9. Chiara, P., Caricati, L., Pelosi, A., & Rossi, C. (1996). Emotional exhaustion among healthcare professionals: The effects of role ambiguity, work engagement, and professional commitment. Acta Biomedica, 90. 60–67. http://dx.doi.org/10.23750/abm.v90i6-S.8481
  10. Çakır Yıldız, N., & Güneş, M. Ş. (2017). Örgütsel stresin örgütsel sessizlik ve tükenmişlik ölçeği üzerine etkisi: Eczane çalışanları üzerinde bir uygulama. Uygulamalı Sosyal Bilimler Dergisi, 1(1), 45–66.
  11. Dee, J., Dhuhaibawi, N., & Hayden, J. C. (2023). A systematic review and pooled prevalence of burnout in pharmacists. International Journal of Clinical Pharmacy, 45(5), 1027–1036. https://doi.org/10.1007/s11096-022-01520-6
  12. Dokumacı, A. D., & Karataş, Y. (2024). Kahramanmaraş’ta Hastane ve Serbest Eczanelerde Görev Yapan Eczacıların Farmakovijilans Konusundaki Bilgi ve Tutumlarının Araştırılması. KSU Medical Journal. 2024;19(2):49-58. doi:https://doi.org/10.17517/ksutfd.1352385
  13. Eltorki, Y., Abdallah, O., Riaz, S., Mahmoud, S., Saad, M., Ez-Eldeen, N., Ashraf, eltorA., Al-Hamoud, E., Al-Khuzaei, N., & Ghuloum, S. (2022). Burnout among pharmacy professionals in Qatar: A cross-sectional study. PLoS ONE, 17, e0267438. https://doi.org/10.1371/journal.pone.0267438
  14. Ergin, C. (1992). Doktor ve hemşirelerde tükenmişlik ve Maslach Tükenmişlik Ölçeğinin uyarlanması. In Türk Psikologlar Derneği Yayınları (pp. 143–154). Ankara: Türk Psikologlar Derneği.
  15. Fisher, C. D., & Gitelson, R. (1983). A meta-analysis of the correlates of role conflict and ambiguity. Journal of Applied Psychology, 68(2), 320–333. https://doi.org/10.1037/0021-9010.68.2.320
  16. Fried, Y., Ben-David, H. A., Tiegs, R. B., Avital, N., & Yeverechyahu, U. (1998). The interactive effect of role conflict and role ambiguity on job performance. Journal of Occupational and Organizational Psychology, 71(1), 19–27. https://doi.org/10.1111/j.2044-8325.1998.tb00659.x
  17. Gamal Abd El-Hay, R., Mahmoud Hassan, R., & Mohamed Badran, F. (2022). Role conflict and its effect on burnout among staff nurses. Egyptian Journal of Health Care, 13(4), 373–388. https://doi.org/10.21608/EJHC.2022.261321
  18. Hagemann, T. M., Reed, B. N., Bradley, B. A., Clements, J. N., Cohen, L. J., Coon, S. A., & Rogers, K. M. (2020). Burnout among clinical pharmacists: Causes, interventions, and a call to action. Journal of the American College of Clinical Pharmacy, 3(4), 832–842. https://doi.org/10.1002/jac5.1256
  19. Hair, J. F., Black, W. C., Babin, B. J., & Anderson, R. E. (2014). Multivariate data analysis (7th ed.). Pearson Education Limited.
  20. Halim, J. K., Margaretha, S., & Rahardja, C. (2018). Consumer’s response on e-mail advertisements from tour and travel agency in Indonesia. In Advances in Social Science, Education and Humanities Research (Vol. 186, pp. 162–165).
  21. Insani, W. N., Qonita, N. A., Jannah, S. S., Nuraliyah, N. M., Supadmi, W., Gatera, V. A., & Abdulah, R. (2020). Improper disposal practice of unused and expired pharmaceutical products in Indonesian households. Heliyon, 6(7). DOI: https://doi.org/10.1016/j.jsps.2014.07.005 Johnston, K., O’Reilly, C. L., Scholz, B., & Mitchell, I. (2022). The experiences of pharmacists during the global COVID-19 pandemic: A thematic analysis using the job demands-resources framework. Research in Social and Administrative Pharmacy, 18, 3649–3655. https://doi.org/10.1016/j.sapharm.2022.03.018
  22. Juy, R., Nieto, A., Contador, I., Ramos, F., & Fernández-Calvo, B. (2022). Psychosocial factors associated with burnout and self-perceived health in Spanish occupational therapists. International Journal of Environmental Research and Public Health, 20. 44. https://doi.org/10.3390/ijerph20010044
  23. Karatepe, O. M., & Uludağ, O. (2008). Role stress, burnout and their effects on frontline hotel employees’ job performance: Evidence from Northern Cyprus. International Journal of Tourism Research, 10(2), 111–126. https://doi.org/10.1002/jtr.645
  24. Kargılı, F., Baştar, F. B., & Koytak, E. (2025). Profesyonel mi, esnaf mı? Eczacılıkta meslek sarkacı. İstanbul Ticaret Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, 24(52), 260–292. https://doi.org/10.46928/iticusbe.1649390
  25. Kazu İY, Yıldırım D. Mesleki tükenmişlik: etki eden faktörler, belirtileri ve sonuçları. Eğitim ve Toplum Araştırmaları Dergisi. 2021; 8(2): 462-473. http://dx.doi.org/10.51725/etad.1003628
  26. Kırpık, G. (2020). Serbest eczacıların iş stres düzeylerinin belirlenmesi ve bazı sosyo-demografik özellikler açısından incelenmesi: Adıyaman örneği. R&S—Research Studies Anatolia Journal, 3(4), 306–320. https://doi.org/10.26466/opus.753945
  27. Kocabacak, S. (2011). Türkiye’de serbest eczanelerin sorunlarına yönelik bir araştırma. HSİD, 14(2), 95–114.
  28. Lee, R. T., & Ashforth, B. E. (1996). A meta-analytic examination of the correlates of the three dimensions of job burnout. Journal of Applied Psychology, 81(2), 123–133. https://doi.org/10.1037/0021-9010.81.2.123
  29. Leiter, M. P., Day, A., & Price, L. (2015). Attachment styles at work: Measurement, collegial relationships, and burnout. Burnout Research, 2(1), 25–35. https://doi.org/10.1016/j.burn.2015.02.003
  30. Li, W., Lin, G., Xu, A., Huang, Y., & Xi, X. (2020). Role ambiguity and role conflict and their influence on responsibility of clinical pharmacists in China. International Journal of Clinical Pharmacy, 42(3), 879–886. https://doi.org/10.1007/s11096-020-01053-w
  31. Li, X., & Ye, Y. (2021). Exploring relationships between role conflict and ambiguity with administrators’ overload and burnout in a public university of China. ABAC ODI Journal Vision. Action. Outcome., 9(1), 223–238. https://doi.org/10.14456/abacodijournal.2021.27
  32. Lunn, J., Brennan, L., Brewster, L., Hindocha, A., Patel, P., Stowell, C., & Isba, R. (2025). Burnout and staff experiences of health inequalities in children’s hospitals: A qualitative analysis. BMJ Open, 15, e095418. https://doi.org/10.1136/bmjopen-2024-095418
  33. Malik, M., Qureshi, A., & Hussain, A. (2019). Personality and job performance of pharmacists: Are we ready for adopting pharmacy practice change in Pakistan? International Journal of Current Research, 11(1), 60–63. https://doi.org/10.24941/ijcr.33842.01.2019
  34. McQuade, B. M., Reed, B. N., DiDomenico, R. J., Baker, W. L., Shipper, A. G., & Jarrett, J. B. (2020). Feeling the burn? A systematic review of burnout in pharmacists. Journal of the American College of Clinical Pharmacy, 3(3), 663–675. https://doi.org/10.1002/jac5.1218
  35. Mert, G., & Öztekin, A. (2022). Pandemi döneminde sağlık sektöründe çalışanların mesleki tükenmişlik düzeylerinin duygusal zekâ üzerindeki etkisi. Abant Sosyal Bilimler Dergisi, 22(1), 227–242. https://doi.org/10.11616/asbi.1020277
  36. Mott, D. A., Doucette, W. R., Gaither, C. A., Pedersen, C. A., & Schommer, J. C. (2004). Pharmacists’ attitudes toward worklife: Results from a national survey of pharmacists. Journal of the American Pharmacists Association (2003), 44(3), 326–336. https://doi.org/10.1331/154434504323063968
  37. Mwakyusa, J. R., & Mcharo, E. W. (2024). Role ambiguity and role conflict effects on employees’ emotional exhaustion in healthcare services in Tanzania. Cogent Business & Management, 11(1), 2326237. https://doi.org/10.1080/23311975.2024.2326237
  38. Ng, T. W., & Feldman, D. C. (2010). Organizational tenure and job performance. Journal of Management, 36(5), 1220–1250. https://doi.org/10.1177/0149206309359809
  39. Nicholson, P. J., Jr., & Goh, S. C. (1983). The relationship of organization structure and interpersonal attitudes to role conflict and ambiguity in different work environments. Academy of Management Journal, 26(1), 148–155. https://doi.org/10.5465/256141
  40. Opoku, M. A., Yoon, H., Kang, S. W., & You, M. (2021). How to mitigate the negative effect of emotional exhaustion among healthcare workers: The role of safety climate and compensation. International Journal of Environmental Research and Public Health, 18(12), 6641. https://doi.org/10.3390/ijerph18126641
  41. Özbozkurt, O. B., & Özbozkurt, N. (2019). Rol belirsizliği ve rol çatışmasının iş performansına etkisinde iş tatmininin aracılık rolü: Mersin ilinde faaliyette bulunan özel hastaneler üzerine bir araştırma. Anemon Muş Alparslan Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, 7(4), 307–314. https://doi.org/10.18506/anemon.520761
  42. Perepelkin, J., & Wilson, G. A. (2023). The mediating role of burnout in the anxiety and work engagement relationship. Journal of Health Management, 25(4), 860–869. https://doi.org/10.1177/09720634231215143
  43. Prasad-Reddy, L., Kaakeh, R., & McCarthy, B. C. (2020). Burnout among health system pharmacists: Presentation, consequences, and recommendations. Hospital Pharmacy, 56, 374–377. https://doi.org/10.1177/0018578720910397
  44. Rajagopal, N. (2010). Organisational role stress and employee burnout in the pharmaceutical industry. Review of Professional Management – A Journal of New Delhi Institute of Management, 8(1), 55–63. https://doi.org/10.20968/rpm/2010/v8/i1/92835
  45. Resmî Gazete. (2014, April 12). Eczacılar ve Eczaneler Hakkında Yönetmelik (Sayı: 28970). https://www.mevzuat.gov.tr/mevzuat?MevzuatNo=19569&MevzuatTur=7&MevzuatTertip=5
  46. Sarıgül, S. (2022). Değişim yorgunluğu ve algılanan örgüt kültürü, tükenmişlik, işten ayrılma niyeti ve örgütsel bağlılık arasındaki ilişkilerin incelenmesi: Sağlık sektöründe bir uygulama [Yayımlanmamış doktora tezi]. Hacettepe Üniversitesi.
  47. Skrupky, L. P., West, C. P., Shanafelt, T., Satele, D. V., & Dyrbye, L. N. (2020). Ability of the Well-Being Index to identify pharmacists in distress. Journal of the American Pharmacists Association (2003), 60(6), 906–914. https://doi.org/10.1016/j.japh.2020.06.015
  48. Tabachnick, B. G., & Fidell, L. S. (2013). Using multivariate statistics (6th ed.). Pearson.
  49. Tubre, T. C., & Collins, J. M. (2000). Jackson and Schuler (1985) revisited: A meta-analysis of the relationships between role ambiguity, role conflict, and job performance. Journal of Management, 26(1), 155–169. https://doi.org/10.1177/014920630002600104
  50. Tuna, H. (2021). Sağlık kurumlarında rol belirsizliği ve rol çatışması. In A. Karaca & E. E. Sezgin (Eds.), Sağlık kurumları penceresinden negatif örgütsel davranış (pp. 67–80). Eğitim Yayınevi.
  51. Tunc, T., & Kutanis, R. O. (2009). Role conflict, role ambiguity, and burnout in nurses and physicians at a university hospital in Turkey. Nursing & health sciences, 11(4), 410-416.
  52. Türk Eczacıları Birliği. (2024, November 1). Eczacı yok sayıldığı bir sağlık sisteminin artık paydaşı olmayacaktır [Basın açıklaması]. https://www.teb.org.tr/news/10629/Eczac%C4%B1-Yok-Say%C4%B1ld%C4%B1%C4%9F%C4%B1-Bir-Sa%C4%9Fl%C4%B1k-Sisteminin-Art%C4%B1k-Payandas%C4%B1-Olmayacakt%C4%B1r
  53. Weiss, S. S., Weiss, L., Clayton, R., Ruble, M. J., & Cole, J. D. (2024). The relationship between pharmacist resilience, burnout, and job performance. Journal of pharmacy practice, 37(3), 644-649. https://doi.org/10.1177/08971900231164886
  54. Wheelan, S. A. (2009). Group size, group development, and group productivity. Small Group Research, 40(2), 247–262. https://doi.org/10.1177/104649640832870
  55. Williams, M. L., McDaniel, M. A., & Nguyen, N. T. (2006). A meta-analysis of the antecedents and consequences of pay level satisfaction. Journal of Applied Psychology, 91(2), 392. https://doi.org/10.1037/0021-9010.91.2.392
  56. Wu, G., Hu, Z., & Zheng, J. (2019). Role stress, job burnout, and job performance in construction project managers. International Journal of Environmental Research and Public Health, 16(13), 2394. https://doi.org/10.3390/ijerph16132394
  57. Yıldırım, F. (1996). Banka çalışanlarında iş tatmini ile algılanan rol çatışması ve tükenmişlik arasındaki ilişki [Yayımlanmamış yüksek lisans tezi]. Hacettepe Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü.
  58. Zanbak Canan, M., Uzun, M. B., & Özçelikay, G. (2024). A study on job analysis in community pharmacies: Case of Ankara. J. Fac. Pharm. Ankara, 48(2), 559–567. https://doi.org/10.33483/jfpau.1403130
  59. Zavaleta, E., Söderlund, L. Å., Guiu-Segura, J. M., Mora Jiménez, J., & Arguedas-Chacón, S. (2026). Pharmacist Burnout: From Coping to System Accountability in the Medication-Use Process. Frontiers in Public Health, 13, 1749332. https://doi.org/10.3389/fpubh.2025.1749332