Dergiler / Şarkiyat / 2026 / Cilt: 16 Sayı: 1

Zazacada Zarflar

ADVERBS IN ZAZAKI

Ahmet Kırkan(Mardin Artuklu Üniversitesi)0000-0003-3885-5218
Sayfa
208–233
Yayın Tarihi
2024-06-30
🏛️Bu makalenin bibliyografik verileri ve tam metin bağlantısı DergiPark üzerinden sağlanmıştır.
DergiPark Kaydı ↗
✨

Yapay Zeka Hızlı Bakış & Çıkarımlar

AI Insight
⚡ TL;DR(1 Cümlede Hızlı Çıkarım)

Çalışmada açıklama, örneklendirme, yorumlama gibi yöntem ve teknikler kullanılmıştır.

📌 3 Maddede Bu Makale

🎯
Amaç & Hipotez:Morfolojinin önemli konularından birisi zarflardır.
📊
Temel Bulgular & Veri:Daha önce yapılmış olan çalışmalar değerlendirilmiş ve bu çalışmalardaki eksik taraflar giderilmeye çalışılmıştır.
💡
Sonuç & Katkı:Çalışmada açıklama, örneklendirme, yorumlama gibi yöntem ve teknikler kullanılmıştır.
🔬Tür:Araştırma Makalesi
📍Kapsam:Genişletilmiş Akademik Örneklem
⚙️Değişkenler:Zazaca · Dilbilim · Morfoloji

Özet

Morfolojinin önemli konularından birisi zarflardır. Zarf; fiillerden, sıfatlardan, sıfatfiillerden veya zarflardan önce gelen ve onları zaman, mekan, yön, nitelik, nicelik, azlık-çokluk ve soru gibi yönlerden tamamlayan isim kökenli sözcüklerdir. Çalışmanın amacı Zazaca zarfları analiz etmek, özelliklerini açıklamak ve örneklerle somut hale getirmektir. Çalışmada Zazacada kullanılan zarflar; kökenlerine göre, yapılarına göre ve fonksiyonlarına göre tasnif edilmiştir. Her bölümün kendi içerisinde alt başlıkları vardır ve her bölümde açıklayıcı birçok örnek verilmiş ve bu örnekler de izah edilmiştir. Zazaca üzerine yazılan gramer kitaplarında zazaca zarflar ile ilgili birçok malumat verilmiş ve müstakil olarak Zazacadaki zarflar üzerine bir de master tezi hazırlanmıştır. Ama bu çalışmaların yeterli olduğunu söylemek mümkün değildir. Bir bilim dalı olarak dilbilim kümülatif ve ilerlemeci bir yapıdadır. Daha önce yapılmış olan çalışmalar değerlendirilmiş ve bu çalışmalardaki eksik taraflar giderilmeye çalışılmıştır. Zazaca grameri üzerine yazılmış olan eserlerin yanı sıra Farsça, Arapça, Türkçe, Soranca ve Kurmanca yazılmış olan dilbilim eserlerinden de istifade edilmiştir. Bu dillerde zarflar üzerine yapılmış olan tasnifler göz önüne alınarak, zarflar açıklanmaya çalışılmıştır. Bu açıdan bu çalışma özgün ve önemli bir çalışmadır. Çalışmada 165’ten fazla cümle örnek olarak verilmiş ve bu cümlelerde bulunan zarflar analiz edilmiştir. Zarflar cümle içerisinde çeşitli fonksiyonlarla kullanılan unsurlardır. Kullanım alanlarına göre isim soylu sözcükler de zarf olarak kullanılabilmektedir. Çalışmada bu sözcüklere de örnekler verilmiştir. Zarflar aynı zamanda sentaksın bir bir parçasıdır ama bu çalışmada zarfların sentaks özellikleri üzerinde durulmamıştır. Çalışmada açıklama, örneklendirme, yorumlama gibi yöntem ve teknikler kullanılmıştır.

Abstract

One of the important subjects of morphology is adverbs. Adverbs are noun-derived words that precede verbs, adjectives, adjectival verbs or adverbs and complement them in terms of time, space, direction, quality, quantity, scarcity-multiplicity and question. The aim of the study is to analyze Zazaki adverbs, explain their properties and make them concrete with examples. In the study, adverbs used in Zazaki are classified according to their origins, structures and functions. Each section has its own sub-headings and many illustrative examples are given in each section and these examples are also explained. In the grammar books written on Zazaki, a lot of information about adverbs in Zazaki is given and a master's thesis on adverbs in Zazaki was prepared independently. However, it is not possible to say that these studies are sufficient. As a branch of science, linguistics is cumulative and progressive. Previous studies were evaluated and the deficiencies in these studies were tried to be eliminated. In addition to the works written on Zazaki grammar, linguistic works written in Persian, Arabic, Turkish, Sorani and Kurmanji were also utilized. Considering the classifications made on adverbs in these languages, adverbs have been tried to be explained. In this respect, this study is an original and important work. In the study, more than 165 sentences were given as examples and the adverbs in these sentences were analyzed. Adverbs are elements used in sentences with various functions. According to their usage areas, words with nouns can also be used as adverbs. Examples of these words are also given in the study. Adverbs are also a part of syntax, but this study does not focus on the syntax features of adverbs. Methods and techniques such as explanation, exemplification and interpretation were used in the study.

🔖

Bu Makaleye Atıf Yap

Kırkan, A. (2024). Zazacada Zarflar. Şarkiyat, Cilt: 16 Sayı: 1, 208–233. https://doi.org/10.26791/sarkiat.1440088

📄 Tam Metin PDF Okuyucu

📄

PDF görüntüleyici hazırlanıyor...

Kaynakça (65)

  1. Adabeyi, Feyza. Estanekanê Sêwregi ra. Îstanbul: Weşanxaneyê Vateyî, 2005.
  2. Akalın Şükrü & vd. Türkçe Sözlük. Ankara: Türk Dil Kurumu Yayınları, 2011.
  3. Akbana, Münevver. Waka Lu. İstanbul: Neşirxaneyê Vir, 2020.
  4. Aktuğ, Halil. Gramera Kurdî Kürtçe Gramer. İstanbul: Avesta, 2013.
  5. Alay, Okan. “Zazaca Halk Edebiyatı ve Esasları”, Sözden Yazıya Zazaca. Îstanbul: Weşanxaneyê Vateyî, 2019.
  6. Aldatmaz, Nadire Güntaş. Folklorê Kirmancan Ser o. Dîyarbekir: Weşanxaneyê Roşna, 2014.
  7. Aldatmaz, Nadire Güntaş. Sanikanê Mamekîye ra Mamekiye Masallarından. Mardin: Mardin Artuklu Üniversitesi Türkiye'de Yaşayan Diller Enstitüsü Yayınları, 2013.
  8. Asmîn, Şeyda. Zeman Sey Fekê Kardî Bî (Hîkayeyê Koyî. Dîyarbekir: Weşanxaneyê Roşna, 2013.
  9. Atabay, Neşe, Kutluk, İbrahim, Özel, Sevgi. Sözcük Türleri. Ankara: Türk Dil Kurumu Yayınları, 1976.
  10. Ataoğlu Maaruf & Turhallı, Hüseyin. Astorê Terqnayeyî. Diyarbekir: Weşanxaneyê Roşna, 2023.
  11. Aykoç, Fêrgîn Melîk. Pêlên Zerya Rêziman. İstanbul: Ar Yayınları, 2021.
  12. Ayyıldız, Zülfükar. Va. Şanlıurfa: Elif Matbaası, 2019.
  13. Ballikaya, Huseyîn. Dêvo Kor Estanikanê Gimgimî ra. Îstanbul: Weşanxaneyê Vateyî, 2010.
  14. Banguoğlu, Tahsin. Türkçenin Grameri. Ankara: Türk Dil Kurumu Yayınları, 2011.
  15. Baran, Bahoz. Rêzimana Kurmancî. Diyarbakır: Belkî, 2012.
  16. Beki, Mela Aziz. Diwon Çebexçuri. Bingöl: Bingöl Üniversitesi Yayınları, 2015.
  17. Berz, Koyo. Begê Dımıliyan. İstanbul: Vejiyaişê Tiji, 2001.
  18. Beytaş, Alî. Şaîsmayîl. Îstanbul: Weşanxaneyê Vateyî, 2012.
  19. Bingöl, İbrahim. Rêzimana Zazakî ya Devoka Gimgimê. Stenbol: Avesta, 2020.
  20. Böler, Tuncay. Türkiye Türkçesi Biçim Bilgisi-I. İstanbul: Kesit Yayınları, 2022.
  21. Bor, Îsmet. Mesele û Vistonik. Dîyarbekir: Weşanxaneyê Roşna, 2015.
  22. Can, Medet. Barkerdena Zerrî. Estembol: Kayhan Matbaacılık, 2012.
  23. Çağlayan, Hüseyin. 38 ra Jü Pelge (Tertelê Dêrsımi). İstanbul: Tij Yayınları, 2003.
  24. Çem, Munzur. Gula Çemê Pêrre. Îstanbul: Weşanxaneyê Vateyî, 2007.
  25. Çem, Munzur. Nuşteyî. Îstanbul: Weşanxaneyê Vateyî, 2019.
  26. Çem, Munzur. Türkçe Açıklamalı Kırmancca (Zazaca) Gramer. İstanbul: Deng Yayınları, 2003.
  27. Çîçek, Ali Aydın. Sayê Marû Estanikanê Xinis û Tekmanî ra. Îstanbul: Weşanxaneyê Vateyî, 2012.
  28. Çîçek, Murad. Mêşa Dengize Estanikanê Gimigîmî ra. İstanbul: Wêşanxaneyê Vateyî, 2014.
  29. Çiftçi, Hasan. Uygulamalı Farsça Grameri. Erzurum: Eser Ofset.2013.
  30. Çiya, Sait. Hirê Kıtabi. İstanbul: Neşırxaneyê Vir, 2020.
  31. Ergin, Muharrem. Türk Dil Bilgisi. İstanbul: Boğaziçi Yayınları, 2019. 260.
  32. Esen, Abdullah. Mobese. Diyarbakır: Ajans J&J, 2023.
  33. Gencan, Tahir Nejat. Dilbilgisi. Ankara: Türk Dil Kurumu Yayınları, 1975.
  34. Grûba Xebate ya Vateyî. Sözlük Türkçe-Kırmancca (Zazaca), Ferhengê Tirkî-Kirmanckî. İstanbul: Vate, 2019.
  35. Gunduz, Deniz. Soro. Îstanbul: Weşanxaneyê Vateyî, 2010.
  36. Gunduz, Deniz. Türkçe Açıklamalı Kırmancca-Zazaca Dil Dersleri. Îstanbul: Weşanxaneyê Vateyî, 2009.
  37. Karaağaç, Günay. Türkçenin Dil Bilgisi. Ankara: Akçağ Yayınları, 2019.
  38. Karan, Ali. Têmunek. İstanbul: Neşırxaneyê Vir, 2020.
  39. Kaya, Ayşe. Estanikê Bongilanê. Îstanbul: Weşanxaneyê Vateyî, 2018.
  40. Korkmaz, Zeynep. Türkiye Türkçesi Grameri. Ankara: Türk Dil Kurumu Yayınları, 2014.
  41. Kurdo, Qanatê. Rêzimana Kurdî Kurmancî-Soranî. Nûbihar: İstanbul, 2013.
  42. Kurij, Seyidxan. Arwûn û Lûy Sonikî Çoligî. Îstanbul: Nûbihar, 2014.
  43. Laçîn, Şahap. Estanikan û Meselayanê Gêlî ra. Dîyarbekir: Weşanxaneyê Roşna, 2016.
  44. Licokic, Mihanî. Sanikan û Deyîranê Licê ra. Îstanbul: Weşanxaneyê Vateyî, 2007.
  45. Malmîsanij, M. Kurmancca ile Karşılaştırmalı Kırmancca (Zazaca) Dilbilgisi. İstanbul: Vate Yayınevi, 2015.
  46. Merdimîn, WK. Diwan. Van: Weşanxaneyê Peywend, 2015.
  47. Mirza, Yismayil. Hevalé Roza Tenge (Hekaté Zazaki). Estemol: Analiz Basım Yayın, 2013.
  48. Mirza, Yismayil. Sileman I-II-III. Estemol: Ceylan Matbaacılık, 2020.
  49. Mutçalı, Serdar. Türkçe-Arapça Sözlük. İstanbul: Dağarcık, 2012.
  50. Ocek, Nezir. Waneyên Rêzimana Kurmancî. Van: Sîtav, 2014.
  51. Öztürk, Mürsel. Farsça Dilbilgisi. Ankara: Murat Kitabevi, 2013.
  52. Saint-Exupéry, Antoine De. Prenso Qij. İstanbul: Hîvda İletişim, 2022.
  53. Seçilmek, Kafur. Edebîyatê Fekkî yê Kirmanckî (Zazakî) yê Mintiqaya Sêwregi. İstanbul: Rûpel, 2019.
  54. Septioğlu, Pervin. Qerebegan Tarîx, Kultur û Cografya. İstanbul: Weşanxaneyê Vateyî, 2019.
  55. Tan, Sami. Rêzimana Kurmancî. İstanbul: Weşanên Enstîtuya Kurdî ya Stenbolê, 2011.
  56. Taş, Cemal. Roê Kırmanciyê. İstanbul: Tij Yayıncılık, 2007.
  57. Topaç, Bedrîye. Bero Sûr. Dîyarbekir: Weşanxaneyê Roşna, 2012.
  58. Xanlerî, Perviz Natil. Destûre Zebane Farisî. Tahran: Întişarate Tûs, 1368.
  59. Xoşnaw, Nerîman Ebdulla. Rêzimanî Kurdî. Stenbol: Weşanên Dara, 2021.
  60. Valêrî, Newzad. Demserrê Vîrî. İstanbul: Avesta, 2023.
  61. Yıldırım, Kadri. Temel Alıştırma ve Metinlerle Kürtçe Dilbilgisi (Kurmanci Lehçesi). Mardin: Mardin Artuklu Üniversitesi Türkiye'de Yaşayan Diller Enstitüsü Yayınları, 2012.
  62. Yonat, Mehmet. Analîzeke Sosyolînguîstîk li ser Morfolojîya Navderîya Devokên Kurmancî Başûrê Rojhilat, Başûrê Rojava û Bakur. Van: Weşanxaneya Peywend, 2021.
  63. Zîlan, Bîlal. Di Kitabê Muhemmedê Şêx Ensarî: "Raro Raşt" û "Me'lûmatê Dînîye" (Metn û Cigêrayîş). İstanbul: Weşanxaneyê Vateyî, 2017.
  64. Akalın Şükrü & vd. Türkçe Sözlük. Ankara: Türk Dil Kurumu Yayınları, 2011.
  65. Laçîn, Şahap. Estanikan û Meselayanê Gêlî ra. Dîyarbekir: Weşanxaneyê Roşna, 2016.