Dergiler / Şarkiyat / 2025 / Cilt: 17 Sayı: 2

VAHYIN FIKHÎ TEMSILI: MÂVERDÎ’NIN HUKUK ANLAYIŞINDA KUR’AN’IN KONUMU

Legislation Rooted in Revelation: The Qur’an’s Role in al-Māwardī’s Legal Reasoning

Sayfa
407–425
Yayın Tarihi
2025-12-31
🏛️Bu makalenin bibliyografik verileri ve tam metin bağlantısı DergiPark üzerinden sağlanmıştır.
DergiPark Kaydı ↗
✨

Yapay Zeka Hızlı Bakış & Çıkarımlar

AI Insight
⚡ TL;DR(1 Cümlede Hızlı Çıkarım)

Sonuç olarak, Mâverdî’nin Kur’ân’ı hem asli delil hem de yorum zeminine açık bir kaynak olarak gördüğü, özellikle hükmün aslını teşkil eden ayetleri konu başlarında zikrederek sistemli bir kullanım sergilediği tespit edilmiştir.

📌 3 Maddede Bu Makale

🎯
Amaç & Hipotez:Bu çalışma, Kur’ân’ın teşrî’ fonksiyonunu merkeze alarak Ebü’l-Hasen el-Mâverdî’nin hukuk düşüncesinde Kur’ân’ın konumunu incelemektedir.
📊
Temel Bulgular & Veri:Bu amaç doğrultusunda nitel bir yöntem benimsenmiş; metin çözümlemesine dayalı olarak Mâverdî’nin kullandığı ayetler, bu ayetlerin sebeb-i nüzûlleri, kıraat farklılıkları, lafız-mânâ analizleri, mücmel-müfesser ayrımları ve usul açısından değerlendirmeleri tahlil edilmiştir.
💡
Sonuç & Katkı:Sonuç olarak, Mâverdî’nin Kur’ân’ı hem asli delil hem de yorum zeminine açık bir kaynak olarak gördüğü, özellikle hükmün aslını teşkil eden ayetleri konu başlarında zikrederek sistemli bir kullanım sergilediği tespit edilmiştir.
🔬Tür:Araştırma Makalesi
📍Kapsam:Genişletilmiş Akademik Örneklem
⚙️Değişkenler:Kur’ân · Teşrî’ · Mâverdî

Özet

Bu çalışma, Kur’ân’ın teşrî’ fonksiyonunu merkeze alarak Ebü’l-Hasen el-Mâverdî’nin hukuk düşüncesinde Kur’ân’ın konumunu incelemektedir. Kur’ân’ın yalnızca bireysel bir rehberlik değil, aynı zamanda toplumsal düzenin inşasında normatif bir temel sunduğu fikrinden hareketle, Mâverdî’nin fıkıh eserlerinde bu normatif yapıya nasıl başvurduğu araştırılmıştır. Araştırmanın temel amacı, Mâverdî’nin özellikle el-Hâvi’l-Kebîr adlı ansiklopedik fıkıh eserinde ahkâm ayetlerini nasıl kullandığını, ayetlerin fıkhî istidlallerdeki yerini, Kur’ân’ın lafız-anlam zenginliğinden nasıl yararlandığını ve kıssalarla temsillerden nasıl hüküm çıkardığını ortaya koymaktır. Bu amaç doğrultusunda nitel bir yöntem benimsenmiş; metin çözümlemesine dayalı olarak Mâverdî’nin kullandığı ayetler, bu ayetlerin sebeb-i nüzûlleri, kıraat farklılıkları, lafız-mânâ analizleri, mücmel-müfesser ayrımları ve usul açısından değerlendirmeleri tahlil edilmiştir. Ayrıca, Kur’ân’ın sadece lafzî bir kaynak değil, içtihat ve istinbat faaliyetine zemin hazırlayan teorik bir dayanak olarak ele alınışı üzerinde durulmuştur. Sonuç olarak, Mâverdî’nin Kur’ân’ı hem asli delil hem de yorum zeminine açık bir kaynak olarak gördüğü, özellikle hükmün aslını teşkil eden ayetleri konu başlarında zikrederek sistemli bir kullanım sergilediği tespit edilmiştir. Bu çalışma, fürû fıkıh eserlerinin de Kur’ân’ın teşrî’ işlevini anlamada zengin bir kaynak sunduğunu ortaya koymakta ve bu yönde yeni araştırmalara kapı aralamaktadır.

Abstract

This study explores the legislative function of the Qur’an in the legal thought of Abū al-Ḥasan al-Māwardī, focusing on how he integrates Qur’anic verses as a foundational source in his major jurisprudential work, al-Ḥāwī al-Kabīr. It examines Māwardī’s approach to āyāt al-aḥkām (verses containing legal rulings), his attention to linguistic and semantic layers, and his method of deriving legal norms even from narrative and parabolic passages. Adopting a qualitative textual analysis, the research investigates Māwardī’s interpretive strategies, including his use of asbāb al-nuzūl (contexts of revelation), variant qirāʾāt (readings), and classifications like mujmal (ambiguous) versus mufassar (explicit) verses. It also considers his engagement with uṣūl al-fiqh principles, highlighting his view of the Qur’an as both a direct legal source and a dynamic epistemological basis for ijtihād (independent reasoning). The findings reveal that Māwardī regards the Qur’an not only as a primary text (naṣṣ) but also as a methodological tool (dalīl) for legal derivation, consistently citing it at the beginning of legal discussions. Ultimately, the study underscores the importance of furūʿ al-fiqh literature as a crucial perspective for further understanding the Qur’an’s legislative role.

🔖

Bu Makaleye Atıf Yap

Sami, Ö. F. (2025). VAHYIN FIKHÎ TEMSILI: MÂVERDÎ’NIN HUKUK ANLAYIŞINDA KUR’AN’IN KONUMU. Şarkiyat, Cilt: 17 Sayı: 2, 407–425. https://doi.org/10.26791/sarkiat.1713919

📄 Tam Metin PDF Okuyucu

📄

PDF görüntüleyici hazırlanıyor...

Kaynakça (49)

  1. Alâüddîn el-Buhârî, Abdülazîz b. Ahmed b. Muhammed. Keşfu’l-esrâr ‘an usûli Fahri’l-İslâm el-Pezdevî. thk. Abdullah Mahmud Muhammed Ömer. 4 Cilt. Beyrut: Daru’l-Kutubi’l-‘İlmiyye, 1997.
  2. Âmidî, Ebu’l-Hasen Seyfuddîn Alî b. Muhammed b. Sâlim. el-İhkâm fî usûli’l-ahkâm. thk. Abdürrezzâk ‘Afîfî. 4 Cilt. Riyad: el-Mektebu’l-İslâmî, h. 1387.
  3. Apaydın, H. Yunus. “Siyâset-i Şer‘iyye”. Türkiye Diyanet Vakfı İslam Ansiklopedisi. 37/299-304. İstanbul: TDV Yayınları, 2009.
  4. Aydın, Mehmet Akif. “Cuâle”. Türkiye Diyanet Vakfı İslam Ansiklopedisi. 8/77-78. İstanbul: TDV Yayınları, 1993.
  5. Bardakoğlu, Ali. “Kur’an ve Hukuk”. Kur’ân ve Tefsir Araştırmaları I. ed. Bedrettin Çetiner vd. 93-103. İstanbul: Ensar Yayınları, 2000.
  6. Benli, Abdullah. “Kur’an Tanımındaki Unsurların Tahlili”. Bilimname 18 (2010), 21-38.
  7. Birmâvî, Şemsuddîn Muhammed b. Abdiddâim. el-Fevâidu’s-seniyye fî şerhi’l-elfiyye. thk. Abdullah Rıdvân Mûsâ. 8 Cilt. Mısır: Mektebetu’t-Tev‘iyeti’l-İslâmiyye, 2015.
  8. Birsin, Mehmet. Mâverdî ve Düşünce Tarihimizdeki Yeri. Ankara: Ankara Okulu Yayınları, 2022.
  9. Çetiner, Bedrettin. “Ahkâmü’l-Kur’ân”. Türkiye Diyanet Vakfı İslam Ansiklopedisi. 1/551-552. İstanbul: TDV Yayınları, 1988.
  10. Dârekutnî, Ebu’l-Hasen Alî b. Ömer b. Ahmed. Sunenu’d-Dârekutnî. thk. Şuayb el-Arnavut vd. Beyrut: Muessesetu’r-Risâle, 2004.
  11. Dâvûdî, Şemsuddîn Muhammed b. Alî b. Ahmed. Tabakâtu’l-mufessirîn. thk. Heyet. 2 Cilt. Beyrut: Dâru’l-Kutubi’l-‘İlmiyye, 1983.
  12. Demirci, Muhsin. Tefsir Terimleri Sözlüğü. İstanbul: İFAV Yayınları, 4. Baskı, 2015.
  13. Halîl b. Ahmed, Ebû Abdirrahmân el-Ferâhîdî. Kitâbu’l-‘Ayn. thk. Abdulhamîd Hindâvî. 4 Cilt. Beyrut: Dâru’l-Kutubi’l-‘İlmiyye, 1424/2003.
  14. Hamevî, Şihâbuddîn Ebû Abdillâh Yâkût b. Abdillâh er-Rûmî. Mu’cemu’l-udebâ’ / İrşâdu’l-erîb ilâ ma’rifeti’l-edîb. thk. İhsân Abbâs. 7 Cilt. Beyrut: Dâru’l-Ğarbi’l-İslâmî, 1993.
  15. Hâşimî, Şerîf Muhammed b. Ahmed b. Muhammed b. Ebî Musâ. el-İrşâd ilâ sebîli’r-reşâd. thk. Abdullâh b. Abdilmuhsin et-Turkî. Beyrut: Muessesetu’r-Risâle, 1998.
  16. Hatîb el-Bağdâdî, Ebûbekir Ahmed b. Alî b. Sâbit. Târîhu medîneti’s-selâm / Târîhu Bağdâd. thk. Beşşâr ‘Avvâd Ma‘rûf. 16 Cilt. Beyrut: Dâru’l-Ğarbi’l-İslâmî, 2001.
  17. İbn Hacer, Ebu’l-Fadl Ahmed b. Ali b. Muhammed b. Ahmed el-‘Askalânî. Lisânu’l-mîzân. thk. Abdulfettâh Ebû Ğudde. 10 Cilt. Beyrut: Dâru’l-Beşâiri’l-İslâmiyye, 2002.
  18. İbn Hallikân, Şemsuddîn Ebu’l-Abbâs Ahmed b. Muhammed. Vefeyâtu’l-a‘yân ve enbâu ebnâi’z-zemân. thk. İhsân Abbâs. 7 Cilt. Beyrut: Dâru Sâdir, ts.
  19. İbn Kâdî Şühbe, Takiyyuddîn Ebû Bekr b. Ahmed b. Muhammed ed-Dımeşkî. Tabakâtu’ş-şâfi‘iyye. thk. Hâfız Abdulalîm Hân. 4 Cilt. Haydarad: Matba‘atu Mehâsini Dâiretu’l-Me‘ârifi’l-Osmâniye, 1978.
  20. İbn Kesîr, ‘İmâduddîn Ebu’l-Fidâ İsmâil b. Ömer ed-Dımeşkî. Tabakâtu’ş-şâfi‘iyye. thk. Abdulhafîz Mensûr. 2 Cilt. Bingazi / Libya: Dâru’l-Medâri’l-İslâmî, 2004.
  21. İbnu’l-Cevzî, Ebu’l-Ferec Cemâluddîn Abdurrahmân b. Alî b. Muhammed. el-Muntazam fî târîhi’l-umem ve’l-mulûk. thk. Muhammed Abdulkâdir ‘Atâ - Mustafâ Abdulkâdir ‘Atâ. 19 Cilt. Beyrut: Dâru’l-Kutubi’l-‘İlmiyye, 1992.
  22. İbnu’l-Esîr, İzzuddîn Ebu’l-Hasen Alî b. Muhammed b. Muhammed eş-Şeybânî el-Cezerî. el-Kâmil fi’t-târîh. thk. Ömer Abdusselâm Tedmîrî. 10 Cilt. Beyrut: Dâru’l-Kitâbi’l-‘Arabî, 1997.
  23. İbnu’l-‘İmâd, Şihâbuddîn Ebu’l-Felâh Abdulhayy b. Ahmed b. Muhammed el-Hanbelî. Şezerâtu’z-zeheb fî ahbâri men zeheb. thk. Muhammed el-Arnavut - Abdulkâdir el-Arnavut. 10 Cilt. Beyrut: Dâru İbn Kesîr, 1989.
  24. İbnu’s-Salâh, Takiyyuddîn Ebû ‘Amr Osman b. Abdirrahmân eş-Şehrezûrî. Tabakâtu’l-fukâhai’ş-şâfi‘iyye. thk. Muhyiddîn Alî Necîb. Beyrut: Dâru’l-Beşâiri’l-İslâmiyye, 1992.
  25. İzzuddîn b. Abdisselâm, Ebû Muhammed Abdulazîz es-Sülemî. el-İmâm fî beyâni edilleti’l-ahkâm. thk. Rıdvân Muhtâr b. Ğarîbe. Beyrut: Dâru’l-Beşâiri’l-İslâmiyye, 1987.
  26. Kallek, Cengiz. “Mâverdî”. Türkiye Diyanet Vakfı İslam Ansiklopedisi. 28/180-186. Ankara: TDV Yayınları, 2003.
  27. Mâverdî, Ebu’l-Hasen Alî b. Muhammed b. Habîb. el-Ahkâmu’s-sultâniyye. thk. Ahmed Mubârek el-Bağdâdî. Kuveyt: Dâru İbn Kuteybe, 1989.
  28. Mâverdî, Ebu’l-Hasen Alî b. Muhammed b. Habîb. Edebu’d-dünyâ ve’d-dîn. Beyrut: Dâru’l-Kutubi’l-‘İlmiyye, 1987.
  29. Mâverdî, Ebu’l-Hasen Alî b. Muhammed b. Habîb. el-Hâvi’l-kebîr. thk. Alî Muhammed Mu‘avvad - Âdil Ahmed Abdulmevcûd. 18 Cilt. Beyrut: Dâru’l-Kutubi’l-‘İlmiyye, 1994.
  30. Mâverdî, Ebu’l-Hasen Alî b. Muhammed b. Habîb. en-Nuket ve’l-‘uyûn / Tefsîru’l-Mâverdî. thk. es-Seyyid b. Abdilmaksûd b. Abdirrahîm. 6 Cilt. Beyrut: Dâru’l-Kutubi’l-‘İlmiyye, 1992.
  31. Özdeş, Talip. “Ahlak-Vahiy İlişkisi ve Kur’an’da İman-Ahlak-Amel Bütünlüğü”. Cumhuriyet Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Dergisi 10/2 (Aralık 2006), 5-21.
  32. Özel, Ahmet. “Ahkâm”. Türkiye Diyanet Vakfı İslam Ansiklopedisi. 1/550-551. İstanbul: TDV Yayınları, 1988.
  33. Özen, Şükrü. “Kâdılkudât”. Türkiye Diyanet Vakfı İslam Ansiklopedisi. 24/77-82. İstanbul: TDV Yayınları, 2021.
  34. Serahsî, Ebû Bekr Şemsu’l-Eimme Muhammed b. Ebî Sehl Ahmed. Usûlu’s-Serahsî. thk. Ebu’l-Vefâ el-Efğânî. 2 Cilt. Beyrut: Dâru’l-Ma‘rife, ts.
  35. Subkî, Tâcuddîn Ebû Nasr Abdulvehhâb b. Alî b. Abdilkâfî. Refʿu’l-hâcib ʿan muhtasari İbni’l-Ḥâcib. thk. Alî Muhammed Mu‘avvad - Âdil Ahmed Abdulmevcûd. 4 Cilt. Beyrut: ‘Âlemu’l-Kutub, 1419/1999.
  36. Subkî, Tâcuddîn Ebû Nasr Abdulvehhâb b. Alî b. Abdilkâfî. Tabakâtu’ş-şâfi‘iyyeti’l-kubrâ. thk. Mahmûd Muhammed Tanâhî - Abdulfettâh Muhammed el-Hulv. 10 Cilt. Halep: Matba‘atu ‘Îsâ el-Bâbî el-Halebî, 1964.
  37. Suyûtî, Celâluddîn Abdurrahmân b. Ebîbekir. Tabakâtu’l-mufessirîn. thk. Alî Muhammed Ömer. Kahire: Mektebetu Vehbe, 1976.
  38. Şîrâzî, Ebû İshâk İbrâhîm b. Alî. Tabakâtu’l-fukahâ. thk. İhsân Abbâs. Beyrut: Dâru’r-Râidi’l-‘Arabî, 1970.
  39. Taneri, Aydın. “Hârizmşahlar”. Türkiye Diyanet Vakfı İslam Ansiklopedisi. 16/228-231. İstanbul: TDV Yayınları, 1997.
  40. Tirmizî, Ebû Îsâ Muhammed b. Îsâ b. Sevre. Sunenü’t-Tirmizî. thk. Ahmed Muhammed Şâkir - Muhammed Fuâd Abdulbâkî. Kahire: Şeriketu Mektebeti ve Matba‘ati Mustafâ el-Bâbî el-Halebî, 2. Baskı, 1975.
  41. Tûfî, Necmuddîn Suleymân b. Abdilkavî b. Abdilkerîm b. Saîd. Şerhu muhtasari’r-ravza. thk. Abdullâh b. Abdulmuhsin et-Turkî. 3 Cilt. Beyrut: Muessesetu’r-Risâle, 1990.
  42. Türcan, Talip. “Şeriat”. Türkiye Diyanet Vakfı İslam Ansiklopedisi. 38/571-574. İstanbul: TDV Yayınları, 2010.
  43. Uzun, Nihat. “Kur’ân’ı Tanımlamanın Keyfiyeti: Kur’ân Tanımlarının Tarihsel Serencamı Üzerine Bir İnceleme”. Tefsir Araştırmaları Dergisi 1/2 (Nisan 2018), 100-140.
  44. Üzüm, İlyas. “Hüküm”. Türkiye Diyanet Vakfı İslam Ansiklopedisi. 18/464-466. İstanbul: TDV Yayınları, 1998.
  45. Yaman, Ahmet. “Fıkıh - Ahlâk İlişkisi: İslâm Amelî Ahlâkının İlke ve Uygulamaları Çerçevesinde Bir Giriş”. Usûl: İslâm Araştırmaları 9 (Haziran 2008), 87-118.
  46. Zehebî, Şemsuddîn Muhammed b. Ahmed b. Osman. Siyeru a‘lâmi’n-nubelâ. thk. Şuayb el-Arnavut - Muhammed Na‘îm el-‘İrksûsî. 25 Cilt. Beyrut: Muessesetu’r-Risâle, 1948.
  47. Zeyyût, Abdullah Ahmed. “Eseru Esbâbi’n-Nüzûl fî Fehmi Âyâti’l-Ahkâm ‘inde’l-Mâverdî min Hilâli Kitâbihi’l-Hâvî’l-Kebîr”. Jordan Journal of Islamic Studies 15/3 (2019), 40-61.
  48. Zuhaylî, Muhammed Mustafâ. el-Vecîz fî usûli’l-fıkhi’l-İslâmî. 2 Cilt. Dımeşk: Dâru’l-Hayr, 2. Baskı, 2006.
  49. Zuhaylî, Vehbe. Usûlu’l-fıkhi’l-İslâmî. 2 Cilt. Dımeşk: Dâru’l-Fikr, 1986.