Dergiler / Şarkiyat / 2025 / Cilt: 17 Sayı: 2

KÊZ HATUN MASALININ FREUD’UN PSİKANALİTİK KURAMINA GÖRE ANALİZİ

A PSYCHOANALITIK READING OF THE FOLKTALE “KÊZ XATÛN” THROUGH FREUD’S THEORY

Hikmettin Atlı(Mardin Artuklu Universitesi)0000-0002-0868-3294
Abdulsamet Doğan(MARDİN ARTUKLU ÜNİVERSİTESİ)0009-0004-6503-9691
Sayfa
360–372
Yayın Tarihi
2025-12-31
🏛️Bu makalenin bibliyografik verileri ve tam metin bağlantısı DergiPark üzerinden sağlanmıştır.
DergiPark Kaydı ↗
✨

Yapay Zeka Hızlı Bakış & Çıkarımlar

AI Insight
⚡ TL;DR(1 Cümlede Hızlı Çıkarım)

Bu yönüyle makale, folklorik bir anlatının derin bir psikolojik, cinsel ve toplumsal alan olarak ele alınabileceğini ortaya koymakta ve bunu Freud’un psikanalitik bakış açısıyla incelemektedir.

📌 3 Maddede Bu Makale

🎯
Amaç & Hipotez:Bu makale, folklorik “Kêz Hatun” masalını Sigmund Freud’un psikanalitik kuramı çerçevesinde yorumlamaktadır.
📊
Temel Bulgular & Veri:Makale, Freud’un temel kavramları olan; bilinçdışı, id, ego, süperego, psikoseksüel gelişim, yaşam ve ölüm dürtüleri ile savunma mekanizmaları üzerinden masalı analiz etmektedir.
💡
Sonuç & Katkı:Bu yönüyle makale, folklorik bir anlatının derin bir psikolojik, cinsel ve toplumsal alan olarak ele alınabileceğini ortaya koymakta ve bunu Freud’un psikanalitik bakış açısıyla incelemektedir.
🔬Tür:Araştırma Makalesi
📍Kapsam:Genişletilmiş Akademik Örneklem
⚙️Değişkenler:Kêz Hatun · Psikanalitik Teori · Freud

Özet

Bu makale, folklorik “Kêz Hatun” masalını Sigmund Freud’un psikanalitik kuramı çerçevesinde yorumlamaktadır. Makale, Freud’un temel kavramları olan; bilinçdışı, id, ego, süperego, psikoseksüel gelişim, yaşam ve ölüm dürtüleri ile savunma mekanizmaları üzerinden masalı analiz etmektedir. Bununla beraber makale masalı Freud’un yas ve melankoli ile ilgili görüşleri çerçevesinde de ele almıştır. Kêz Hatun, yalnızlıktan mustarip çok güzel bir kız olarak betimlenmekte ve bir eş arayışıyla yola çıkmaktadır. Karşılaştığı erkekler, sağlıklı ve güvenli bir evlilik kurma potansiyeli taşımaz; yalnızca Mişko (fare) bu arayışa karşılık verir. Mişko, nazik ve duyarlı yaklaşımıyla güvenli bir ilişkiyi temsil eder. Ancak bu evlilik kısa sürer ve trajik bir şekilde sona erer. Kêz Hatun, bir kazan içine düşerek hayatını kaybeder. Masalda geçen değnek, üvendire ve sopa fallik; sudan korkma ve kazan ise ölüm dürtüsü ile bastırılmış korkuların sembolleri olarak yorumlanmaktadır. Bu yönüyle makale, folklorik bir anlatının derin bir psikolojik, cinsel ve toplumsal alan olarak ele alınabileceğini ortaya koymakta ve bunu Freud’un psikanalitik bakış açısıyla incelemektedir.

Abstract

This article analyzes the folkloric tale “Kêz Xatûn” within the framework of Sigmund Freud’s psychoanalytic theory. The study examines the story through Freud’s core concepts: the unconscious, id, ego, superego, psychosexual development, life and death drives, and defense mechanisms. The article also examined the tale within the framework of Freud's views on mourning and melancholy. Kêz Xatûn is portrayed as a beautifull woman suffering from loneliness who embarks on a journey in search of a partner. The men she encounters fail to offer a foundation for a healthy marriage—except for Mişko. Mişko, with his gentle and sensitive demeanor, symbolizes a secure and nurturing relationship. However, the marriage is short-lived and ends in tragedy when Kêz Xatûn falls into a boiling cauldron and dies. The stick, goad and club in the tale are interpreted as phallic; the fear of water and the cauldron are interpreted as symbols of the death drive and repressed fears. Thus, the article suggests that a folkloric tale can serve as a reflection of deep psychological, sexual, and social dynamics and examines this narrative through Freud’s psychoanalytic lens.

🔖

Bu Makaleye Atıf Yap

Atlı, H., Doğan, A. (2025). KÊZ HATUN MASALININ FREUD’UN PSİKANALİTİK KURAMINA GÖRE ANALİZİ. Şarkiyat, Cilt: 17 Sayı: 2, 360–372. https://doi.org/10.26791/sarkiat.1737718

📄 Tam Metin PDF Okuyucu

📄

PDF görüntüleyici hazırlanıyor...

Kaynakça (24)

  1. Anlı, İrem. Psikanaliz Temel Alanları ve Kuramcıları. İstanbul: Nobel Tıp Kitabevleri, 2017.
  2. Bettelheim, Bruno. Masalların Büyüsü: Masalların İşlenişi, Önemi ve Psikanalitik Anlamları. (Çev. S. G. Elibal). İstanbul: İnkılâp Kitabevi, 2. Baskı, 2019.
  3. Bozarslan, Mehmed E. Kêz Xatûn, Meselokên Lawiran III. Stenbol: Weşanên Deng, 2002.
  4. Burger, Jerry M. Kişilik: Psikoloji Biliminin İnsan Doğasına Dair Söyledikleri. (Çev. İ. D. E. Sarıoğlu). İstanbul: Kaknüs Yayınları, 2016.
  5. Cindî, Heciyê. Hikyatêd Cimeata Kurda 6. Stenbol: Weşanxaneya Rûpelê, 2015.
  6. Demir, Rugeş. “Üvey Anne ile Fatma Masalının Psikanalitik Yöntemle İncelenmesi”. Sinop Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, 4/2 (Temmuz-Aralık 2020), 499-512.
  7. Dorson, Richard M. Folklor û Teoriyên Folklorê yên Îroyîn. (Çev. N. Keskin). İstanbul: Avesta, 2017.
  8. Freud, Sigmund. Psikanaliz Üzerine. (Çev. K. Şipal). İstanbul: Cem Yayınevi, 2000.
  9. Freud, Sigmund. Haz İlkesinin Ötesinde, Ben ve İd. (Çev. A. Babaoğlu). İstanbul: Metis Yayınları, 3. Baskı, 2011.
  10. Freud, Sigmund. Yas ve Melankoli. (Çev. A. Emirsoy). İstanbul: Telos Yayınevi, 2014.
  11. Geçtan, Engin. Psikanaliz ve Sonrası. İstanbul: Remzi Kitapevi, 6. Baskı, 1995.
  12. Gülerer, Salih. “Bir Genç Kız Masalının Psikanalitik Yöntemle İncelenmesi”. Turkish Studies - International Periodical for the Languages, Literature and History of Turkish or Turkic, 8/13 (Sonbahar 2013), 935-942.
  13. Hîkmet, Bedran. Teorîyên Folklorê. Diyarbakır: Weşanên Lîs, 2016.
  14. Hîkmet, Bedran. Danberheva Memê Alan û Mem û Zînê. Ankara: Weşanên Lîs, 2023.
  15. Jones, Ernest. Psikanaliz ve Folklor, Halkbiliminde Kuramlar ve Yaklaşımlar 3. (Çev. B. Yılmaz). Haz.: M. Öcal Oğuz, Selcan Gürçayır, Sunay Çalı. Ankara: Geleneksel Yayıncılık, 2009.
  16. Karabulut, Merve. “Freud ve Jung Işığında Masal ve Psikanaliz”. RumeliDE Dil ve Edebiyat Araştırmaları Dergisi, 26 (Şubat 2022), 756-764.
  17. Keskin, Necat. Folklor û Edebîyata Gelêrî. İstanbul: Weşanên Avesta, 2019.
  18. Odağ, Celal. Nevrozlar-1. İzmir: Ege Üniversitesi Basım Evi, 1999.
  19. Sarı, Ahmet – Akyıldız Ercan, Cemile. Masalların Psikanalizi. Erzurum: Salkımsöğüt Yayınları, 2008.
  20. Temo, Selîm. Serê Şevê Çîrokek. Amed: Weşanên Dara, 5. Baskı, 2023.
  21. Xamo, Z. Hebû Tune Bû: Antolojiya Çîrokên Zarokan. Diyarbakır: Weşanên Dara, 2024.
  22. Volkan, Vamık D. - Zintl, Elizabeth. Kayıptan Sonra Yaşam: Komplike Yas ve Tedavisi. Ankara: Pusula Yayınevi, 5. Baskı, 2020.
  23. Yayla, Elçin. “Nardaniye Hanım Masalı’nı Psikanalitik Halk Bilimi Kuramı Çerçevesinde İnceleme Denemesi”. Uluslararası Çocuk Edebiyatı ve Eğitim Araştırmaları Dergisi, 3/2 (2019), 57-66.
  24. Yazgan İnanç, Banu - Yerlikaya, Esef E. Kişilik Kuramları. 6. Baskı. Ankara: Pegem Akademi, 2012.