KaydedilenlerDerginizi ekleyin

Dergiler / İşletme Bilimi Dergisi / 2025 / Cilt: 13 Sayı: 3

Farklı Meslek Gruplarının Vergi Algılarına Yönelik Metaforlar

An Analysis of Tax Perceptions Through Metaphors Across Different Occupational Groups

İsmail Koç(SAKARYA UYGULAMALI BİLİMLER ÜNİVERSİTESİ)0000-0003-1944-2274
Sayfa
460–484
Yayın Tarihi
2025-11-30
🏛️Bu makalenin bibliyografik verileri ve tam metin bağlantısı DergiPark üzerinden sağlanmıştır.
DergiPark Kaydı ↗
✨

Yapay Zeka Hızlı Bakış & Çıkarımlar

AI Insight
⚡ TL;DR(1 Cümlede Hızlı Çıkarım)

Bulgular, eğitim düzeyi arttıkça olumlu vergi algılarının güçlendiğini, ileri yaş gruplarında ise olumsuz metafor kullanımının belirgin şekilde arttığını göstermektedir.

📌 3 Maddede Bu Makale

🎯
Amaç & Hipotez:Bu çalışma, bireylerin vergiye ilişkin bilişsel ve duyuşsal temsillerini metaforik anlatımlar yoluyla inceleyerek, vergi bilinci ve gönüllü vergi uyumu davranışlarını şekillendiren sosyo-psikolojik belirleyicileri analiz etmeyi amaçlamaktadır.
📊
Temel Bulgular & Veri:Nitel araştırma deseniyle yapılandırılan bu çalışmada, farklı meslek gruplarına mensup katılımcılardan “vergi” kavramına ilişkin metafor üretmeleri istenmiş, elde edilen 1.251 metafor içerik analizi yöntemiyle değerlendirilmiştir.
💡
Sonuç & Katkı:Bulgular, eğitim düzeyi arttıkça olumlu vergi algılarının güçlendiğini, ileri yaş gruplarında ise olumsuz metafor kullanımının belirgin şekilde arttığını göstermektedir.
🔬Tür:Uygulamalı Anket & Alan Araştırması
📍Kapsam:Genişletilmiş Akademik Örneklem
⚙️Değişkenler:Vergi Metaforu · Vergi Yükü · Vergi Uyumu

Özet

Bu çalışma, bireylerin vergiye ilişkin bilişsel ve duyuşsal temsillerini metaforik anlatımlar yoluyla inceleyerek, vergi bilinci ve gönüllü vergi uyumu davranışlarını şekillendiren sosyo-psikolojik belirleyicileri analiz etmeyi amaçlamaktadır. Nitel araştırma deseniyle yapılandırılan bu çalışmada, farklı meslek gruplarına mensup katılımcılardan “vergi” kavramına ilişkin metafor üretmeleri istenmiş, elde edilen 1.251 metafor içerik analizi yöntemiyle değerlendirilmiştir. Analiz sonucunda metaforlar 12 tematik kategori altında sınıflandırılmış; bu metaforların %67,1’i olumlu, %32,9’u ise olumsuz olarak kodlanmıştır. "Su" metaforu (f=45, %3,60) en yaygın kullanılan metafor olarak öne çıkmaktadır. Olumlu metaforlar, vergiyi kamu hizmetlerinin sürdürülebilir finansmanı ve toplumsal refahın temini açısından işlevsel ve meşru bir mali araç olarak konumlandırırken; olumsuz metaforlar, verginin birey üzerindeki mali yükü, adalet algısındaki kırılmalar ve devletle kurulan güven ilişkisindeki zafiyetlere işaret etmektedir. Bulgular, eğitim düzeyi arttıkça olumlu vergi algılarının güçlendiğini, ileri yaş gruplarında ise olumsuz metafor kullanımının belirgin şekilde arttığını göstermektedir. Mesleki düzeyde yapılan değerlendirmelerde, kamu sektörü çalışanlarının vergiyi kamu hizmetlerinin finansmanına katkı olarak benimsediği; özel sektör çalışanları ve serbest meslek sahiplerinin ise mali yük ve adil paylaşım konularında eleştirel tutum sergilediği görülmektedir. Elde edilen bulgular, vergiye ilişkin toplumsal algıların yalnızca ekonomik rasyonaliteyle değil, aynı zamanda kültürel, psikolojik ve sektörel faktörlerle birlikte şekillendiğini ortaya koymakta; maliye politikalarının tasarımında bu çok boyutlu yapının dikkate alınmasının önemini vurgulanmaktadır.

Abstract

This study aims to analyze the socio-psychological determinants shaping tax awareness and voluntary tax compliance behaviors by examining individuals' cognitive and emotional representations of taxes through metaphorical expressions. Structured using a qualitative research design, participants from various professional groups were asked to generate metaphors related to the concept of "tax," and the 1,251 metaphors obtained were analyzed using content analysis. The metaphors were classified into 12 thematic categories, with 67.1% being positive and 32.9% negative. The "water" metaphor (f=45, 3.60%) emerged as the most frequently used metaphor. Positive metaphors position taxes as a functional and legitimate financial tool for the sustainable financing of public services and the provision of social welfare, while negative metaphors highlight the financial burden on individuals, disruptions in the perception of justice, and weaknesses in the trust relationship with the state. The findings show that as education level increases, positive tax perceptions strengthen, while negative metaphor usage noticeably increases in older age groups. Professionally, public sector employees embrace taxes as a contribution to financing public services, whereas private sector employees and freelancers adopt more critical attitudes regarding financial burden and fair distribution. These findings highlight that societal perceptions of taxes are shaped not only by economic rationality but also by cultural, psychological, and sectoral factors, emphasizing the importance of considering this multidimensional structure in the design of fiscal policies.

🔖

Bu Makaleye Atıf Yap

Koç, İ. (2025). Farklı Meslek Gruplarının Vergi Algılarına Yönelik Metaforlar. İşletme Bilimi Dergisi, Cilt: 13 Sayı: 3, 460–484. https://doi.org/10.22139/jobs.1673081

📄 Tam Metin PDF Okuyucu

📄

PDF görüntüleyici hazırlanıyor...

Kaynakça (71)

  1. Ağcakaya, S., & Yıldırım, Y. (2020). Vergi bilinci ve vergi uygulamaları karşısında mükelleflerin davranışları: İstanbul ili örneği. Sosyal Bilimler Dergisi, 5(7), 94–112.
  2. Aktan, C. C., & Karaş, E. (2025). Optimal vergileme teorisinin doğuşu, gelişimi ve geleceği: Literatüre eleştirel bir bakış. Ekonomi Bilimleri Dergisi, 17(1), 1–31. https://doi.org/10.55827/ebd.1588479
  3. Aktan, C. C. (2017) İdeal vergi sistemi tasarımı ve optimal vergileme, İçinde: Aktan, C.C. Kamusal Finansman: Vergileme, Seçkin Yayınları.
  4. Akturan, U., & Esen, A. (2008). Fenomenoloji. Baş T. ve Akturan U. (Yay. Haz.), Nitel araştırma yöntemleri (ss. 83-98) içinde. Ankara: Seçkin Yayıncılık.
  5. Alasfour, M., Samy, M., & Bampton, R. (2016). The determinants of tax morale in Jordan. Journal of Money Laundering Control, 19(3), 309–326.
  6. Alm, J., & Torgler, B. (2004). Estimating the determinants of tax morale. Proceedings of the Annual Conference on Taxation and Minutes of the Annual Meeting of the National Tax Association, 97, 269–274.
  7. Alpaslan, S. (2007). Sanayi ve bilgi toplumu yönetim metaforlarının karşılaştırılması (Yayınlanmamış yüksek lisans tezi). Sakarya Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü.
  8. Andriani, L. (2015). Tax morale and pro-social behaviour: Evidence from a Palestinian survey. Cambridge Journal of Economics, 40(3). 821-841 https://doi.org/10.1093/cje/bev019
  9. Ayas, İ., & Saruç, N. T. (2016). Vergi kültürü ve vergi ahlakı: İtalya–Türkiye. Afyon Kocatepe Üniversitesi İktisadi ve İdari Bilimler Fakültesi Dergisi, 17(2), 179–188.
  10. Bilgin, C., & Kaynar, H. (2014). Türkiye ve Avrupa Birliği’nde vergi ahlakının belirleyicileri. Sakarya Üniversitesi İktisat Dergisi, 3(3), 113–144.
  11. Candan, N. (2007). İbni Haldun'un gözüyle kamu maliyesi yaklaşımı. Yönetim ve Organizasyon, 14(2), 235–245.
  12. Çevik, S. (2012). Mükellefin devlet ve toplumla etkileşimi, bireysel normlar ve vergi ahlakı. Maliye Dergisi, (163), 258–285.
  13. Chan, C. W., Troutman, C. S., & O’Bryan, D. (2018). An expanded model of taxpayer compliance: Empirical evidence from the United States and Hong Kong. Journal of Business Ethics, 147(4), 791–808.
  14. Çimen, G. (2021). Türkiye'de optimal vergileme arayışı: Bir model ve uygulaması [Yayımlanmamış doktora tezi, Bursa Uludağ Üniversitesi]. YÖK Ulusal Tez Merkezi.
  15. Dell’Anno, R. (2009). Tax evasion, tax morale and policy maker's effectiveness: A behavioral approach. Journal of Socio-Economics, 38(6), 988–997. https://doi.org/10.1016/j.socec.2009.06.005
  16. Demir, S., & Akyol, S. (2024). Vergi algısı ve vergi bilinci üzerine ampirik bir araştırma: Akdeniz Üniversitesi örneği. Maliye Çalışmaları Dergisi, (72), 1–20. https://doi.org/10.26650/mcd2024-1511609
  17. Doerrenberg, P., & Peichl, A. (2018). Tax morale and the role of social norms and reciprocity: Evidence from a randomized survey experiment (IZA Discussion Paper No. 11714). IZA Institute of Labor Economics. https://dx.doi.org/10.2139/ssrn.3237993
  18. Feld, L. P., & Frey, B. S. (2002). Trust breeds trust: How taxpayers are treated. Economics of Governance, 3(2), 87–99. https://doi.org/10.1007/s101010100032
  19. Feld, L. P., & Frey, B. S. (2007). Tax compliance as the result of a psychological tax contract: The role of incentives and responsive regulation. Law & Policy, 29(1), 102–120. https://doi.org/10.1111/j.1467-9930.2007.00248.x
  20. Fitria, G. N., Murwaningsari, E., & Mulyani, S. D. (2024). Does tax compliance intention mediate the determinants of tax compliance? Evidence from Indonesia. GSA – Revista de Gestão Social e Ambiental, 18(6), 1–15. https://doi.org/10.24857/rgsa.v18n6-056
  21. Fonseca-Corona, F. J. (2023). Tax morale: A global scoping review from the cultural approach to economics. National Autonomous University of Mexico. https://doi.org/10.21203/rs.3.rs-2719992/v1
  22. Forceville, C. (2002). The identification of target and source in pictorial metaphors. Journal of Pragmatics, 34, 1–14.
  23. Frey, B. S., & Torgler, B. (2007). Tax morale and conditional cooperation. Journal of Comparative Economics, 35(1), 136–159. https://doi.org/10.1016/j.jce.2006.10.006
  24. Gençel, U. (2015). Türkiye'de vergiye bakış: Metaforik bir analiz. Ekin Yayınevi.
  25. Güngör Göksu, G., & İzgi Şahpaz, K. (2015). Comparison of tax morale of Turkish and Spanish higher education students: The samples of Sakarya University and the University of Zaragoza. Procedia - Social and Behavioral Sciences, 186, 222–230. https://doi.org/10.1016/j.sbspro.2015.04.027
  26. Gürdal, T., & Yavuz, H. (2017). Türkiye’de vergi yükünün gelişimi: 2000 sonrası dönem analizi. Vergi Raporu, (209), 9–28.
  27. Güzel, S., & Sönmez Çalış, Ö. A. (2024). Maliye bölümü öğrencilerinin vergi kavramına ilişkin algılarının metafor analizi yolu ile incelenmesi. International Journal of Social Inquiry, 17(3), 617−635. https://doi.org/10.37093/ijsi.1489634
  28. Haldun, İbn. (1998). Mukaddime I (S. Uludağ, Ed., 2. Baskı). Dergâh Yayınları.
  29. Hızarcı Beşer, B., & Yiğit Çetin, U. (2023). Türkiye’de vergi ahlak düzeyindeki değişmenin dünya değerler anket verileri ile incelenmesi. Dumlupınar Üniversitesi İİBF Dergisi, 11, 1–13. https://doi.org/10.58627/dpuiibf.1172010
  30. Horodnic, I. A. (2018). Tax morale and institutional theory: A systematic review. International Journal of Sociology and Social Policy, 38(9/10), 868–886. https://doi.org/10.1108/IJSSP-03-2018-0039
  31. Ianc, A., & Baudassé, T. (2021). Does postmaterialism influence tax revenues? Evidence from European countries. Journal of Cultural Economics, 45(3), 469–494.
  32. Kanagaretnam, K., Lee, J., Lim, C. Y., & Lobo G. (2018). Social trust and corporate tax avoidance. Review of Accounting Studies, 23, 1588–1628. https://doi.org/10.1007/s11142-018-9466-y
  33. Karaş, E., & Selen, U. (2021). Optimal vergileme arayışına yönelik bir araştırma: Türkiye örneği. Yönetim Bilimleri Dergisi, 19(40), 271–298. https://doi.org/10.35408/comuybd.681209
  34. Kayaoğlu, A., & Williams, C. C. (2020). Explaining tax non-compliance from a neo-institutionalist perspective: Some lessons from a public opinion survey in Turkey. Sosyoekonomi, 28(43), 89–105. https://doi.org/10.17233/sosyoekonomi.2020.01.05
  35. Kirchgässner, G. (2010). Tax morale, tax evasion and the shadow economy. In A. Marciano (Ed.), Constitutional mythologies (pp. 141–158). Springer.
  36. Koç, İ., & Bağdat, A. (2022). Muhasebe ve maliye eğitimi alan yükseköğretim öğrencilerinin vergi ve devlet algılarına yönelik metafor araştırması. Karadeniz 11th International Conference on Social Sciences Proceedings Book, 507.
  37. Kocabıyık, O. O. (2015). Olgubilim ve gömülü kuram: Bazı özellikler açısından karşılaştırma. Trakya Üniversitesi Eğitim Fakültesi Dergisi, 6(1), 55–66. https://dergipark.org.tr/tr/pub/trkefd/issue/21483/230242
  38. Kozalı, B. (2021). Vergi adaleti algıları bağlamında kaygan yamaç modeli: Davranışsal vergi uyum analizi [Yayımlanmamış doktora tezi, Marmara Üniversitesi]. YÖK Ulusal Tez Merkezi.
  39. Laffer, A. B. (2004). The Laffer curve: Past, present, and future (No. 1765). The Heritage Foundation.
  40. Lincoln, Y. S., & Guba, E. G. (1985). Naturalistic inquiry. Sage.
  41. Luttmer, E. F., & Singhal, M. (2014). Tax morale. Journal of Economic Perspectives, 28(4), 149–168.
  42. Miles, M. B., & Huberman, A. M. (2019). Qualitative data analysis. Sage.
  43. Mohdali, R., & Pope, J. (2014). The influence of religiosity on taxpayers’ compliance attitudes: Empirical evidence from a mixed-methods study in Malaysia. Accounting Research Journal, 27(1), 71–91. https://doi.org/10.1108/ARJ-08-2013-0061
  44. Molero, J. C., & Pujol, F. (2012). Walking inside the potential tax evader's mind: Tax morale does matter. Journal of Business Ethics, 105(2), 151–162.
  45. Murphy, K. (2005). Regulating more effectively: The relationship between procedural justice, legitimacy, and tax non-compliance. Journal of Law and Society, 32(4), 562–589.
  46. Nurunnabi, M. (2018). Tax evasion and religiosity in the Muslim world: The significance of Shariah regulation. Quality & Quantity, 52, 371–394. https://doi.org/10.1007/s11135-017-0471-1
  47. Oxford University Press. (2025). Metaphor. Oxford Learner’s Dictionaries. Erişim tarihi: 9 Nisan 2025, https://www.oxfordlearnersdictionaries.com/definition/english/metaphor?q=metaphor
  48. Rawls, J. (1999). A theory of justice (Rev. ed.). Harvard University Press. (Original work published 1971)
  49. Rodriguez-Justicia, D., & Theilen, B. (2018). Education and tax morale. Journal of Economic Psychology, 64, 18–32.
  50. Saban, A. (2004). “Giriş düzeyindeki sınıf öğretmeni adaylarının “öğretmen” kavramına ilişkin ileri sürdükleri metaforlar.” Türk Eğitim Bilimleri Dergisi, 2(2), 131–155
  51. Saban, A. (2008). Primary school teachers’ and their students’ mental images about the concept of knowledge. İlköğretim Online, 7(2), 421-455.
  52. Sağbaş, İ. (2011). Vergi teorisi. Ece Matbaası.
  53. Sezgin, Ş., Yıldız, S., & Ayyıldız, Y. (2011). The ethics of tax evasion: A comparative study of Turkey and Kyrgyzstan. Journal of Applied Business and Economics, 12(3), 75-90.
  54. Sipos, T. (2015). Tax morale and public spending efficiency. Acta Oeconomica, 65(4), 555–574. https://doi.org/10.1556/032.65.2015.4.3
  55. Sutrisno, T., & Dularif, M. (2020). Social norms, religiosity, and tax evasion: A meta-analysis of national culture as a moderator. Cogent Business & Management, 7(1), 1772618. https://doi.org/10.1080/23311975.2020.1772618
  56. TDK, Türk Dil Kurumu. (2021). Türkçe Sözlük [Online dictionary]. https://sozluk.gov.tr
  57. Trüdinger, E.-M., & Hildebrandt, A. (2013). Causes and contexts of tax morale: Rational considerations, community orientations, and communist rule. International Political Science Review, 34(2), 191-209. https://doi.org/10.1177/0192512112447117
  58. Thornton, E. M., Aknin, L. B., Branscombe, N. R., & Helliwell, J. F. (2019). Prosocial perceptions of taxation predict support for taxes. PLOS ONE, 14(11), e0225730. https://doi.org/10.1371/journal.pone.0225730
  59. Torgler, B. (2002). Does culture matter? Tax morale in an East-West-German comparison. FinanzArchiv, 59(4), 504–528. https://doi.org/10.1628/0015221032500856
  60. Torgler, B. (2003). Tax morale in transition countries. Post-Communist Economies, 15(3), 357–381. https://doi.org/10.1080/1463137032000139052
  61. Torgler, B. (2004a). Cross-culture comparison of tax morale and tax compliance: Evidence from Costa Rica and Switzerland. International Journal of Comparative Sociology, 45(1–2), 17–43. https://doi.org/10.1177/0020715204048309
  62. Torgler, B. (2004b). Tax morale in Asian countries. Journal of Asian Economics, 15(2), 237–246.
  63. Torgler, B. (2005). Tax morale in Latin America. Public Choice, 122(1–2), 133–157. https://doi.org/10.1007/s11127-005-5790-4
  64. Torgler, B. (2006). The importance of faith: Tax morale and religiosity. Journal of Economic Behavior & Organization, 61(1), 81–109.
  65. Torgler, B., & Schneider, F. (2005). Attitudes towards paying taxes in Austria: An empirical analysis. Empirica, 32(2), 231–250.
  66. Torgler, B., & Schneider, F. (2007). What shapes attitudes toward paying taxes? Evidence from multicultural European countries. Social Science Quarterly, 88(2), 443–470. https://doi.org/10.1111/j.1540-6237.2007.00466.x
  67. Uğur, C. Y., & Günay, H. F. (2022). Türkiye'de vergi ahlakının belirleyenlerine yönelik bir inceleme. Ekin Yayınevi.
  68. Williams, C. C., & Martínez, Á. (2014). Explaining cross-national variations in tax morality in the European Union: An exploratory analysis. Studies of Transition States and Societies, 6(1), 5–18. https://nbn-resolving.org/urn:nbn:de:0168-ssoar-389947
  69. Yanık, A., & Doğan, E. (2023). Vergi bilinci ve vergi algısı: Recep Tayyip Erdoğan Üniversitesi İktisadi ve İdari Bilimler Fakültesi öğrencileri üzerine bir uygulama. Kocaeli Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, 2(44), 1–24. https://doi.org/10.35343/kosbed.1164995
  70. Yelman, E., & İnal, V. (2024). Vergi uyumu konulu lisansüstü tezlerin bibliyometrik analizi. Maliye Çalışmaları Dergisi – Journal of Public Finance Studies, 71, 42–58.
  71. Yıldırım, A., & Şimşek, H. (2016). Sosyal bilimlerde nitel araştırma yöntemleri. Seçkin Yayıncılık.